close
Jump to content

2026 ఇరాన్ యుద్ధం

వికీపీడియా నుండి

మూస:2026 Iran war infobox

2026 ఫిబ్రవరి 28న ఇజ్రాయెల్, అమెరికా సంయుక్తంగా ఇరాన్ అంతటా బహుళ సైనిక స్థావరాలు, నగరాలపై ఆకస్మిక వైమానిక దాడులను ప్రారంభించాయి, ఇందులో ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అలీ ఖమేనీ తో పాటు అనేక మంది ఇతర ఇరాన్ అధికారులను హత్య చేశారు. ఇజ్రాయెల్, అమెరికా స్థావరాలు, ప్రాంతంలోని అమెరికా మిత్ర దేశాలపై ఇరాన్ క్షిపణి, డ్రోన్ దాడులతో ప్రతిస్పందించింది.2023లో మధ్యప్రాచ్య సంక్షోభం ప్రారంభమైన తర్వాత, ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ 2024లో క్షిపణి దాడుల ను చేసుకున్నాయి. ఇజ్రాయెల్, అమెరికా కలిసి 2025 జూన్‌లో ఇరాన్ అణు కేంద్రాలపై పన్నెండు రోజుల యుద్ధంలో వైమానిక దాడులు ప్రారంభించాయి. 2026 జనవరిలో, ఇస్లామిక్ విప్లవం తర్వాత జరిగిన అతిపెద్ద నిరసనలలో ఇరాన్ భద్రతా దళాలు వేలాది మంది నిరసనకారులను చంపాయి. ఇరాన్ ప్రభుత్వాన్ని మార్చాలనే ఉద్దేశంతో, ఈ హత్యలకు ప్రతిస్పందనగా అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఇరాన్ ప్రభుత్వంపై సైనిక చర్య తీసుకుంటానని బెదిరించాడు. ఫిబ్రవరిలో ఇరాన్, అమెరికా పరోక్ష అణు చర్చలు జరిపాయి,[1] ఈ చర్చలలో గణనీయమైన పురోగతి కనిపించిందని మధ్యవర్తి పేర్కొన్నాడు.[2] ఇంతలో, 2003లో అమెరికా నేతృత్వంలో జరిగిన ఇరాక్ దండయాత్ర తర్వాత, మధ్యప్రాచ్యంలో అమెరికా తన అతిపెద్ద సైనిక మోహరింపు ను చేపట్టింది.

అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ సంయుక్త దాడిలో ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్, అలీ ఖమేనీ హతమయ్యాడు. అతని కార్యాలయ సముదాయం ధ్వంసమైంది. ఇతర ఇరాన్ అధికారులు కూడా హతులయ్యారు.[3][4] దీనికి ప్రతిస్పందనగా ఇరాన్, వందలాది డ్రోన్లు, బాలిస్టిక్ క్షిపణుల ను ఇజ్రాయెల్‌పై, బహ్రెయిన్, జోర్డాన్, కువైట్, ఖతార్, సౌదీ అరేబియా, టర్కీ, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ లోని అమెరికా సైనిక స్థావరాలపైకి ప్రయోగించింది.[5][6] ఇరాన్‌లో పౌర మరణాలు సంభవించాయి, అలాగే పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు, సాంస్కృతిక వారసత్వ ప్రదేశాలకు నష్టం వాటిల్లింది.[7] అజర్‌బైజాన్,[8] కుర్దిస్తాన్, ఒమన్ లోని పౌర స్థావరాలపై ఇరాన్ దాడులు చేసింది.[9] సైప్రస్ లోని బ్రిటన్ అక్రోటిరి సైనిక స్థావరంపై డ్రోన్‌ దాడి జరిగింది.[10] హిజ్బుల్లా, ఇజ్రాయెల్ మధ్య జరుగుతున్న వివాదం 2024 నుండి లెబనాన్‌లోని హిజ్బుల్లాపై ఇజ్రాయెల్ దాడులకే పరిమితమైంది. అయితే, హిజ్బుల్లా ఇజ్రాయెల్ స్థావరాలపై క్షిపణి, డ్రోన్ దాడులను పునఃప్రారంభించడంతో ఇది 2026 లెబనాన్ యుద్ధం గా తీవ్రరూపం దాల్చింది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, ఇజ్రాయెల్, లెబనాన్‌లో తన వైమానిక దాడులను విస్తృతం చేసి, హిజ్బుల్లా స్థావరాలపై బాంబు దాడులను మళ్లీ మొదలుపెట్టింది.[11][12]

అమెరికా తన ఆపరేషన్ లక్ష్యాన్ని స్పష్టం చేయలేదు.[13] ట్రంప్, ఇతర అమెరికా అధికారులు దాడికి సంబంధించి పలు కారణాలను పేర్కొన్నారు. వాటిలో ఇరాన్ నుండి రాబోయే ముప్పును నివారించడం, ఇజ్రాయెల్ ఇరాన్‌పై దాడి చేసిన తర్వాత ఇరాన్ అమెరికా ఆస్తులపై దాడి చేయకుండా నిరోధించడం,[14][15][16][17] ఇరాన్ క్షిపణి, సైనిక సామర్థ్యాలను నాశనం చేయడం, ఇరాన్ అణ్వాయుధాలను ఎప్పటికీ కలిగి ఉండకుండా నిరోధించడం,[18] దాని సహజ వనరులను భద్రపరచడం,[19] ప్రతిపక్షాలను అధికారంలోకి తీసుకురావడం ద్వారా ఇరాన్‌లో ప్రభుత్వాన్ని మార్చడం వంటివి ఉన్నాయి.[20][21][22][23] ఇరాన్ దాడికి సిద్ధమవుతోందన్న వాదనలను ఇరాన్‌తో పాటు, పెంటగాన్ అధికారులు కూడా తిరస్కరించారు.[24] ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం పూర్తిగా శాంతియుతమైనదని నిర్ధారించడానికి అవసరమైనంత సమాచార ప్రాప్యత తమకు లేదని ఇంటర్నేషనల్ అటామిక్ ఎనర్జీ ఏజెన్సీ (IAEA) పేర్కొంది. అయితే దాడుల సమయంలో అణ్వాయుధాల కార్యక్రమం ఉందని చెప్పడానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవని తెలిపింది.[25] ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రధాన కార్యదర్శి ఆంటోనియో గుటెర్రెస్, ఇతర దేశాలూ అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడులను ఖండించాయి. గల్ఫ్ దేశాలపై ఇరాన్ ప్రతీకార దాడులను ఖండిస్తూ ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి, ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది.[26] చట్టపరమైన నిపుణులతో సహా విమర్శకులు, ప్రాథమిక దాడులను అంతర్జాతీయ చట్టం ప్రకారం ఇరాన్ సార్వభౌమాధికార ఉల్లంఘనగా అభివర్ణించారు.[27][28][29]

ఈ వివాదం చమురు, గ్యాస్ ధరలలో ఆకస్మిక పెరుగుదలకు, విమానయానం, పర్యాటకాల్లో విస్తృత అంతరాయాలకు, ఆర్థిక మార్కెట్లలో అస్థిరత పెరగడానికీ దారితీసింది. ఇరాన్, హార్ముజ్ జలసంధిని బలవంతంగా మూసివేసింది. శక్తి కేంద్రాలపై దాడి చేసింది, దీనివల్ల ప్రపంచ చమురు, గ్యాస్ రవాణాకు అంతరాయం ఏర్పడింది.[30]

నేపథ్యం

[మార్చు]

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలతో ఇరాన్ సంబంధాలు

[మార్చు]

1953లో అమెరికా, యుకె మద్దతుతో జరిగిన తిరుగుబాటు, ఇరాన్ ప్రధానమంత్రి మహ్మద్ మొస్సాదెగ్ ను పదవి నుండి తొలగించింది. అతను ఇరాన్ చమురు పరిశ్రమను జాతీయం చేయడమే దీనికి కారణం. ఇది షా మహ్మద్ రెజా పహ్లావీ పాలనను బలోపేతం చేసింది.[31][32][33] పాశ్చాత్య ప్రయోజనాలకు షా విధేయత చూపడం, అతని సంస్కరణవాద నిరంకుశ పాలనపై ఉన్న ఆగ్రహం 1979 విప్లవానికి దారితీసింది, అందులో అతను పదవీచ్యుతుడయ్యాడు.[31][34] ఆ తర్వాత ఇరాన్ ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ గా మారింది, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లతో దౌత్య సంబంధాలను తెంచుకుంది. అమెరికన్ రాయబార కార్యాలయ సిబ్బందిని ఒక సంవత్సరం పాటు బందీలుగా ఉంచింది.[31][35][36]

1980లలో జరిగిన ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధంలో అమెరికా, ఇరాక్‌కు ఆర్థిక, నిఘా, పరోక్ష సైనిక మద్దతులను అందించింది. ఈ కాలంలో, ఇరాన్ ఆ ప్రాంతంలో ప్రాక్సీ వివాదాల్లో పాల్గొనడం ప్రారంభించింది. లెబనాన్‌లో ఇజ్రాయెల్‌కు వ్యతిరేకంగా హిజ్బుల్లాకు మద్దతు ఇచ్చింది. 2000 లలో ఇరాక్‌లో అమెరికాతో పోరాడుతున్న మిలీషియాలకు ఇరాన్ మద్దతు ఇవ్వడం ప్రారంభించింది. ఈ ప్రాక్సీలు ప్రధానంగా మధ్యప్రాచ్యంలో అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ ప్రభావాన్ని ఎదుర్కోవడానికి కట్టుబడి ఉన్న "యాక్సిస్ ఆఫ్ రెసిస్టెన్స్" లో భాగమయ్యాయి. 2020 జనవరిలో ట్రంప్, తన మొదటి పదవీకాలంలో, కడ్స్ ఫోర్స్ కమాండర్ ఖాసీం సులేమానీని హత్య చెయ్యాలని ఆదేశించడంతో అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య వివాదం ప్రత్యక్షంగా మారింది.[31][37]

ఇజ్రాయెల్‌పై అక్టోబరు 7 దాడులు, 2023లో గాజా యుద్ధం ప్రారంభమైన తర్వాత ఇరాన్, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ మధ్య ఉద్రిక్తతలు మరింత పెరిగాయి. ఈ సమయంలో ఇజ్రాయెల్ మధ్యప్రాచ్యంలోని గాజాలోని హమాస్, హిజ్బుల్లా వంటి ఇరాన్ మద్దతు ఉన్న మిలీషియాలను బలహీనపరిచింది.[a] 2024 ఏప్రిల్ 1న, డమాస్కస్‌లోని ఇరాన్ రాయబార కార్యాలయంపై ఇజ్రాయెల్ వైమానిక దాడులు చేసింది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, ఇరాన్ ఏప్రిల్ 2024లో ఆపరేషన్ ట్రూ ప్రామిస్ తో ఇజ్రాయెల్‌పై దాడులు చేసింది. ఇరాన్ అధ్యక్షుడు మసౌద్ పెజెష్కియాన్ ప్రారంభోత్సవ కార్యక్రమానికి హాజరైన ఇస్మాయిల్ హనియే హత్య కారణంగా, అక్టోబరు 2024లో ఇరాన్ ఇజ్రాయెల్‌పై రెండవ ఆపరేషన్ ట్రూ ప్రామిస్ తో దాడులు చేసింది.

రాబోయే నెలల్లో ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ పరస్పర వాక్వాదాలలో మునిగిపోయాయి, చివరకు ఇజ్రాయెల్ జూన్ 2025లో ఇరాన్‌పై 12 రోజుల యుద్ధాన్ని ప్రారంభించింది, ఇందులో ఇరాన్ అణు కేంద్రాలను నాశనం చేసే లక్ష్యంతో అమెరికా వైమానిక దాడి కూడా ఉంది.[40]

ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం వివాదం

[మార్చు]

ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం (AMAD ప్రాజెక్ట్) 2003లో అప్పటి ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అలీ ఖమేనీచే నిలిపివేయబడింది, అతను అణ్వాయుధాలకు వ్యతిరేకంగా ఒక ఫత్వాను జారీ చేశాడు.[41][42] 2006 నుండి ఇరాన్ అణు కార్యక్రమంపై ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి (UNSC) వ్యక్తం చేసిన ఆందోళనలు 2015లో జాయింట్ కాంప్రహెన్సివ్ ప్లాన్ ఆఫ్ యాక్షన్ (JCPOA) రూపకల్పనతో పరిష్కరించబడ్డాయి. UNSC 2006లో తన మొదటి తీర్మానంలో ప్రత్యేకంగా యురేనియం సుసంపన్నం చేయడం, పునఃశుద్ధి చేయడాన్ని సమస్యగా ఎత్తిచూపింది. అదే సంవత్సరంలో రెండవ తీర్మానంలో భారీ నీటిని (heavy water) వాడటాన్ని లేదా వాడటానికి ప్రయత్నించడాన్ని సమస్యగా పేర్కొంది. JCPOA ఈ సమస్యల పరిష్కారానికి మార్గం సుగమం చేసింది.[b] [46] ఇరాన్ అణ్వాయుధాలను కోరుకోవడం లేదని, పౌర ఉపయోగం కోసం అణు శక్తిని ఉత్పత్తి చేయడానికే తమ సుసంపన్నత ప్రయత్నాలని పేర్కొంది.[47] ఇరాన్ అణుబాంబును నిర్మిస్తోందనడానికి ఎలాంటి ఆధారాలు లేవని ఇంటర్నేషనల్ అటామిక్ ఎనర్జీ ఏజెన్సీ (IAEA) డైరెక్టర్ జనరల్ తెలిపారు.[48][49][50][51] అయితే ఇరాన్ "అణు హెడ్జింగ్" (అవసరమైతే త్వరగా అణ్వాయుధాలను అభివృద్ధి చేయగల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉండటం) వ్యూహాన్ని అనుసరిస్తోందని కొందరు యుకె, అమెరికా విశ్లేషకులు నిర్ధారించారు.[52]

2018లో JCPOA నుండి అమెరికా ఉపసంహరించుకోవడం, ఇరాన్‌పై ఆంక్షల పునరుద్ధరణకు దారితీసింది. అమెరికా, దాని మిత్రదేశాలకు, ఇరాన్‌కు మధ్య సంబంధాలలో దౌత్యానికి బదులుగా బలాన్ని ఉపయోగించే ధోరణి పెరిగింది.[53][34] ట్రంప్ మొదటి పరిపాలనా కాలంలో ఇరాన్‌పై గరిష్ట ఒత్తిడి వ్యూహాన్ని అవలంబించాడు.[54] బైడెన్ ప్రభుత్వం ఇరాన్‌పై ఆర్థిక ఆంక్షలను సడలించకపోగా, మరిన్ని ఆంక్షలను అమలు చేసింది.[55] ట్రంప్ రెండవసారి అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ ఒత్తిడి వ్యూహాన్ని మళ్లీ అమలు చేశాడు.[56][34] డిసెంబరు 2025లో ఇరాన్ కరెన్సీ పతనం కావడం ఈ వ్యూహానికి ఒక ప్రధాన విజయంగా అమెరికా ట్రెజరీ సెక్రటరీ స్కాట్ బెస్సెంట్ అభివర్ణించాడు.[57][58]

2025లో డిఫెన్స్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ (DIA), అమెరికాకు చేరుకోగల క్షిపణుల ఆయుధాగారాన్ని ఉత్పత్తి చేయగల సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని ఇరాన్ పొందడానికి ఒక దశాబ్దం పడుతుందని నిర్ధారించింది.[59] జూన్ 2025లో ఇరాన్ అణు కేంద్రాలపై అమెరికా దాడుల కారణంగా ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం రెండేళ్లు వెనక్కి వెళ్లిందని రక్షణ శాఖ అంచనా వేసింది.[60] జనవరి 2026లో, అమెరికా, యూరోపియన్ అధికారులు వాషింగ్టన్ ఇరాన్‌కు మూడు ప్రధాన డిమాండ్లను సమర్పించిందని, వాటిలో ఒకటి యురేనియం సుసంపన్నతను శాశ్వతంగా నిలిపివేయడం అని చెప్పారు.[61]

2026 ఫిబ్రవరి చివరలో జరిగిన స్టేట్ ఆఫ్ ది యూనియన్ ప్రసంగంలో, ఇరాన్ తన అణు కార్యక్రమాన్ని పునఃప్రారంభించిందని, అమెరికాను తాకగల క్షిపణులను అభివృద్ధి చేస్తోందని అధ్యక్షుడు ట్రంప్ పేర్కొన్నాడు.[62] కొన్ని రోజుల తరువాత, మునుపటి యుద్ధంలో దెబ్బతినని ఒక భూగర్భ కేంద్రంలో ఇరాన్ అత్యంత సుసంపన్నమైన యురేనియంను దాచిపెట్టిందని IAEA కనుగొంది.[63][64] ఇరాన్ ఒక వ్యవస్థీకృత అణ్వాయుధ కార్యక్రమాన్ని కలిగి ఉందనడానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవని IAEA పేర్కొంది. అయితే, తమకు పూర్తి ప్రాప్యత నిరాకరించబడినందున, ఇరాన్ విస్తృత అణు కార్యక్రమం "కేవలం శాంతియుతమైనదా" అని కచ్చితంగా చెప్పలేమని కూడా తెలిపింది.[65]

పూర్వ పరిణామాలు

[మార్చు]

ఇరాన్‌లో ప్రభుత్వ వ్యతిరేక నిరసనలు, ప్రాథమిక అమెరికా మోహరింపులు

[మార్చు]
దస్త్రం:Iran protests 8 January 2026.jpg
8 జనవరి: టెహ్రాన్‌లో ప్రభుత్వ వ్యతిరేక నిరసనలు. శాంతియుత నిరసనకారులను చంపితే తక్షణ సైనిక చర్య తీసుకుంటామని అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఇరాన్‌ను హెచ్చరించాడు. నిరసనకారుల ఊచకోతలు జరిగినప్పటికీ దాదాపు రెండు నెలల పాటు సైనిక చర్యను నిలిపివేశాడు. ఈ సమయంలో అమెరికా ఆ ప్రాంతంలో తన సైనిక ఉనికిని క్రమంగా పెంచుకుంది.

డిసెంబరు 2025 చివరి నుండి, ఇరాన్‌లో భారీ ఎత్తున ప్రభుత్వ వ్యతిరేక నిరసనలు చెలరేగాయి. ఇవి ఆర్థిక సంక్షోభంపై అసంతృప్తితో ప్రారంభమై, ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ప్రభుత్వాన్ని కూలదోయాలనే స్పష్టమైన పిలుపులుగా మారాయి. ఈ నిరసనలు 1979 విప్లవం తరువాత అతిపెద్దవిగా మారాయి.[66] ఇరాన్ ప్రభుత్వం నిరసనకారులను ఊచకోత కోయడం ద్వారా ప్రతిస్పందించింది, అత్యంత ఘోరమైన సంఘటనలు 2026 జనవరి 8, 10 తేదీలలో జరిగాయి.[67] అమెరికాకు చెందిన హ్యూమన్ రైట్స్ యాక్టివిస్ట్స్ న్యూస్ ఏజెన్సీ మృతుల సంఖ్యను 7,000గా అంచనా వేసింది, ఇరాన్ ప్రభుత్వం 3,117 అని పేర్కొంది, అయితే వివిధ ప్రభుత్వేతర అనుబంధ ఇరాన్ ఆరోగ్య అధికారులు 32,000 మరణాలను నివేదించారు.[68][69]

2026 జనవరి 2న శాంతియుత నిరసనకారులను చంపాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించుకుంటే, ఇరాన్‌లో సైనిక జోక్యానికి సిద్ధంగా ఉన్నామని ట్రంప్ హెచ్చరించాడు.[70] జనవరి 13న, ఇరాన్ ప్రభుత్వ వ్యతిరేక నిరసనకారులకు మద్దతును వ్యక్తం చేశాడు, వారికి సహాయం అందుతుందని వాగ్దానం చేశాడు.[71] ఆ తర్వాత, జనవరి 23న, విమాన వాహక నౌక యు.ఎస్.ఎస్. అబ్రహం లింకన్‌తో సహా పలు గైడెడ్-క్షిపణి డిస్ట్రాయర్‌లను కలిగి ఉన్న అమెరికా "ఆర్మాడా" (నౌకాదళం) మధ్యప్రాచ్యానికి వెళుతోందని ట్రంప్ ప్రకటించాడు.[72][73] ఫిబ్రవరి 13న, ఇరాన్‌పై ఒత్తిడిని పెంచే ప్రయత్నంలో రెండవ విమాన వాహక నౌక యు.ఎస్.ఎస్. గెరాల్డ్ ఆర్. ఫోర్డ్, దాని సహాయక యుద్ధనౌకలను మధ్యప్రాచ్యానికి పంపాలని ట్రంప్ ఆదేశించాడు.[74]

2026 అణు చర్చలు

[మార్చు]
ఫిబ్రవరి 27: యుద్ధం ప్రారంభం కావడానికి దాదాపు 24 గంటల ముందు ఇరాన్‌తో అమెరికా సంబంధాల గురించి అధ్యక్షుడు ట్రంప్ పత్రికలతో క్లుప్తంగా చర్చించాడు.

2026 ఫిబ్రవరి 6న, ఇరాన్, అమెరికా ఒమన్ రాజధాని మస్కట్‌లో పరోక్ష అణు చర్చలు జరిపాయి. పురోగతి రాజధానుల్లోని సంప్రదింపులపై ఆధారపడి ఉంటుందని ఇరాన్ నొక్కి చెప్పింది.[75] జెనీవాలో రెండవ రౌండ్ అణు చర్చలు జరగాల్సి ఉంది.[75] ఫిబ్రవరి 15 నుండి 20 మధ్య, ఇరాన్ తన చమురు ఎగుమతులను సాధారణ రేటు కంటే మూడు రెట్లు పెంచింది, దాని చమురు నిల్వను తగ్గించింది.[76]

దాడులు ప్రారంభం కావడానికి ముందు, 2026 ఫిబ్రవరి 27న ఒమన్ విదేశాంగ మంత్రి బద్ర్ అల్-బుసైది మాట్లాడుతూ, ఒక ప్రధాన పురోగతి సాధించబడిందని, సుసంపన్నం చేసిన యురేనియంను నిల్వ చేయకూడదని, అంతర్జాతీయ అణు ఇంధన సంస్థ (IAEA) ద్వారా పూర్తి ధృవీకరణకు ఇరాన్ అంగీకరించిందని చెప్పారు.[77] అదనంగా, ఇరాన్ ప్రస్తుతం సుసంపన్నం చేసిన యురేనియంను "సాధ్యమైనంత తక్కువ స్థాయికి" తగ్గించడానికి అంగీకరించిందని ఆయన తెలిపారు. శాంతి చాలా దగ్గర్లో ఉందని అల్-బుసైది అన్నారు.[78][77] మార్చి 2న చర్చలు తిరిగి ప్రారంభమవుతాయని భావించారు.[77] అయితే, అమెరికా మిడిల్ ఈస్ట్ రాయబారి స్టీవ్ విట్కోఫ్ మాట్లాడుతూ, ఇరాన్ ఇటీవలి అణు చర్చలను యురేనియం సుసంపన్నం చేయాలనే దాని "విడదీయరాని హక్కు" ను నొక్కి చెప్పడం ద్వారా ప్రారంభించిందని, జీరో ఎన్రిచ్‌మెంట్ కోసం అమెరికా ప్రతిపాదనను తిరస్కరించిందని, దాని వద్ద ఉన్న 460 కిలోగ్రాముల 60% సుసంపన్నం చేసిన యురేనియంతో 11 అణు బాంబులను తయారు చేయగలదని గొప్పగా చెప్పుకుందని అన్నారు.[79][80] అంతేకాకుండా, ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం కేవలం శాంతియుత ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించబడుతుందనే నమ్మకం తమకు లేదని IAEA పేర్కొంది.[81]

అమెరికా సైనిక మోహరింపులు

[మార్చు]
BERJAYA
6 ఫిబ్రవరి: మధ్యప్రాచ్యంలో అమెరికా సైనిక విస్తరణ సమయంలో అరేబియా సముద్రంలో క్యారియర్ స్ట్రైక్ గ్రూప్ 3 ప్రయాణిస్తోంది.

ఫిబ్రవరి 14న, అమెరికా బహిరంగంగా తన దాడి ప్రచారాన్ని సిద్ధం చేయడం ప్రారంభించింది.[82] ఫిబ్రవరి 19 నాటికి, ఈ మోహరింపులు 2003 ఇరాక్ దండయాత్ర తర్వాత మధ్యప్రాచ్యంలో జరిగిన అతిపెద్ద మోహరింపులుగా వర్ణించబడ్డాయి.[83] ఫిబ్రవరి 23న ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని బెంజమిన్ నెతన్యాహు ట్రంప్‌కు ఫోన్ చేసి, ఖమేనీ తన ఉన్నత సలహాదారులతో జరపబోయే సమావేశం, దాని స్థానం గురించి సమాచారం అందించాడు.[84][85] ఫిబ్రవరి 24న జరిగిన స్టేట్ ఆఫ్ ది యూనియన్ ప్రసంగంలో, అమెరికా, యూరప్, విదేశాల్లోని అమెరికా స్థావరాలకు ముప్పు కలిగించే అణ్వాయుధాలు, అధునాతన క్షిపణి సామర్థ్యాలను నిర్మించే ప్రయత్నాలను ఇరాన్ పునరుద్ధరించిందని ట్రంప్ ఆరోపించాడు. అవసరమైతే చర్య తీసుకోవడానికి అమెరికా సిద్ధంగా ఉందని హెచ్చరించాడు.[86] అయితే, దీర్ఘ శ్రేణి ఇరాన్ బాలిస్టిక్ క్షిపణుల ముప్పు గురించి ఆరోపణలు నిరాధారమైనవని అమెరికా నిఘా నివేదికలు సూచించాయి, ఇరాన్ ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను కొనసాగించాలని నిర్ణయించుకున్నా, అటువంటి సామర్థ్యాలను సాధించడానికి 2035 వరకు సమయం పడుతుందని తెలిపాయి.[87]

2026 ఫిబ్రవరి 25న ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరాగ్చి జెనీవాలో పునఃప్రారంభం కానున్న చర్చలకు ముందు సైనిక సంఘర్షణను నివారించడానికి అమెరికాతో "చారిత్రాత్మక" ఒప్పందం "చేరువలో" ఉందని పేర్కొన్నాడు. మరింత తీవ్రతరం కాకుండా ఉండాలంటే దౌత్యానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని అరాగ్చి నొక్కి చెప్పాడు. అధిక ఉద్రిక్తతలు, ఈ ప్రాంతంలో భారీ అమెరికా సైనిక నిర్మాణం ఉన్నప్పటికీ, శాంతియుత అణు సాంకేతికతకు ఇరాన్ హక్కును సమర్థిస్తూ, అణ్వాయుధాల అభివృద్ధికి వ్యతిరేకంగా ఇరాన్ స్పష్టమైన వైఖరిని కలిగి ఉందని అరాగ్చి సోషల్ మీడియాలో పునరుద్ఘాటించాడు.[88]

ద వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్ ప్రకారం, ఇరాన్‌పై దాడి కోసం అమెరికా సెనేటర్ లిండ్సే గ్రాహం ట్రంప్‌కు అత్యంత బలమైన వాదనను వినిపించాడు.[89] ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్ ప్రకారం, సౌదీ అరేబియా యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ ట్రంప్‌తో పలుమార్లు ఫోన్‌లో మాట్లాడి ఇరాన్‌పై దాడి చేయాలని కోరాడు,[90] సౌదీ అరేబియా, ఇజ్రాయెల్ ప్రభుత్వాలు ఇరాన్‌పై దాడి చేయమని పదేపదే లాబీయింగ్ చేసిన తరువాత ట్రంప్ ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నాడు.[91]

దాడికి కొద్ది రోజుల ముందు ది గార్డియన్ జెనీవాలో జరిగే సమావేశం ఫలితాన్ని బట్టి నిర్ణయం ఉంటుందని నివేదించింది. ఇందులో అమెరికా తరపున స్టీవ్ విట్కోఫ్, జారెడ్ కుష్నర్ నాయకత్వం వహిస్తారు.[92]

దాడి జరిగిన రోజు ఉదయం, ఖమేనీతో సహా ఇరాన్ అగ్రశ్రేణి సైనిక, నిఘా నాయకులు సమావేశాల కోసం జాతీయ భద్రతా మండలి కార్యాలయాలలో సమావేశమయ్యారు.[93] అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ సైనిక నిఘా అధికారులు ఈ నాయకులు సమావేశమయ్యే మూడు ప్రదేశాలను గుర్తించారు, వాటిపై ఒకేసారి దాడులు చేయవచ్చని భావించారు.[94] ఖమేనీ, అతని అధికారులు పగటిపూట బహిరంగంగా ఉన్నారు. వారి కచ్చితమైన స్థానం అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ నాయకత్వానికి ఎలా తెలిసిందనేది అస్పష్టంగా ఉంది.[95]

దాడికి కొన్ని రోజుల ముందు, ముందుగా ఇజ్రాయెల్ ఇరాన్‌పై దాడి చేయడం మంచిదని ట్రంప్ సీనియర్ సలహాదారులు అభిప్రాయపడ్డారు. దీనివల్ల, ఇరాన్ ప్రతిదాడులకు దిగిన తర్వాత యుద్ధంలోకి ప్రవేశించడానికి అమెరికాకు బలమైన సాకు దొరుకుతుందని వారు భావించారు.[96] ఇజ్రాయెల్ ఇరాన్ నాయకత్వంపై దాడి చేయాలనుకున్నందునే అమెరికా ముందుగా దాడి చేసిందని అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి మార్కో రూబియో ఆ తర్వాత వెల్లడించాడు. ఎందుకంటే, ఇజ్రాయెల్ ముందుగా దాడి చేసి ఉంటే ఆ ప్రాంతంలోని అమెరికా దళాలకు ప్రమాదం ఉండేదని వివరించాడు.[97] ఈ వివాదంలో ఇజ్రాయెల్ అడుగుజాడల్లో అమెరికా నడిచి ఉండవచ్చని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు.[98] అయితే, ట్రంప్ ఈ అభిప్రాయంతో విభేదించాడు.[99]

శత్రుత్వాలు

[మార్చు]

మొదటి వారం (ఫిబ్రవరి 28 - మార్చి 6)

[మార్చు]
BERJAYA
ఫిబ్రవరి 28: ట్రంప్, అతని క్యాబినెట్ సభ్యులు పామ్ బీచ్, ఫ్లోరిడాలోని మార్-ఎ-లాగో రిసార్ట్ నుండి ఇరాన్‌పై యుద్ధాన్ని పర్యవేక్షిస్తున్నారు. (ఎడమ నుండి కుడికి: ట్రంప్, విదేశాంగ కార్యదర్శి మార్కో రూబియో, వైట్ హౌస్ చీఫ్ ఆఫ్ స్టాఫ్ సూసీ వైల్స్)
BERJAYA
యుద్ధం మొదటి రోజు ఇజ్రాయెల్‌లోని హోమ్ ఫ్రంట్ కమాండ్ యాప్‌లో వచ్చిన హెచ్చరిక

ఫిబ్రవరి 27న మధ్యాహ్నం 3:38 గంటలకు (EST) డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఎయిర్ ఫోర్స్ వన్ విమానంలో టెక్సాస్ లోని కార్పస్ క్రీస్టీకి ప్రయాణిస్తూ ఆపరేషన్ ఎపిక్ ఫ్యూరీని ప్రారంభించాలని ఆదేశించాడు.[100][93] మరుసటి రోజు ఉదయం 9:45 గంటల (IRST) ప్రాంతంలో అమెరికా క్షిపణులు, డ్రోన్లు, ఇజ్రాయెల్ యుద్ధ విమానాలు ఇరాన్‌పై దాడులు చేయడం ప్రారంభించాయి.[101][102]

ఈ దాడి రంజాన్ పవిత్ర మాసం ప్రారంభంలో జరిగింది, ముస్లింలు ఈ సమయంలో సూర్యోదయం నుండి సూర్యాస్తమయం వరకు ఉపవాసం పాటిస్తారు.[103]

ఈ ఆపరేషన్‌కు ఇజ్రాయెల్, 'ఆపరేషన్ రోరింగ్ లయన్' అని నామకరణం చేసింది.[c] [104] ఇజ్రాయెల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ (IAF) తమ చరిత్రలో అతిపెద్ద యుద్ధ విన్యాసంలో సుమారు 200 యుద్ధ విమానాలను ఉపయోగించి, పశ్చిమ, మధ్య ఇరాన్‌లలోని 500 సైనిక లక్ష్యాలపై దాడులు చేసినట్లు తెలిపింది. వీటిలో వాయు రక్షణ వ్యవస్థలు, క్షిపణి లాంచర్లు కూడా ఉన్నాయి.[105] ఇరాన్ నౌకాదళ నౌకలను కూడా లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు.[106] ఇజ్రాయెల్ తరువాత తెలిపిన ప్రకారం, తమ ప్రాథమిక దాడులలో 24 గంటల్లో 1,200 కంటే ఎక్కువ బాంబులను ప్రయోగించారు.[107] అమెరికాకు చెందిన డజన్ల కొద్దీ విమానాలు మధ్యప్రాచ్యంలో ఉన్న స్థావరాల నుండి, అలాగే ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ విమాన వాహక నౌకల నుండి దాడులు నిర్వహించినట్లు ఒక అమెరికా అధికారి తెలిపారు.[108]

BERJAYA
ఫిబ్రవరి 27: యు.ఎస్.ఎస్. అబ్రహం లింకన్ ఫ్లైట్ డెక్ పై అమెరికా విమానాలు

ఇరాన్ ఇంటర్నేషనల్, ఇరానియన్ స్టూడెంట్స్ న్యూస్ ఏజెన్సీ (ISNA) నివేదికల ఆధారంగా, పలు సైనిక స్థావరాలపై దాడులు జరగడంతో ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGC)కి చెందిన వేలాది మంది సిబ్బంది, అందులో పలువురు ఉన్నత అధికారులు కూడా చంపబడ్డారు లేదా గాయపడ్డారని తెలిపింది.[109][110] పలు దాడులు టెహ్రాన్‌లోని పాశ్చర్ స్ట్రీట్ జిల్లాలో జరిగాయి, ఇది అలీ ఖమేనీ నివాసం, అధ్యక్ష భవనం, జాతీయ భద్రతా మండలి కార్యాలయాలు ఉన్న ప్రాంతం.[111][112] రేవు పట్టణం బుషెర్‌పై కూడా దాడులు జరిగాయని నివేదించబడింది, అయితే అక్కడి అణు రియాక్టర్‌కు ఏదైనా నష్టం జరిగిందా అన్నది స్పష్టంగా లేదు.[110] మార్చి 2న, యు.ఎన్. అణు వాచ్‌డాగ్ అధిపతి రాఫెల్ గ్రోస్సి మాట్లాడుతూ, అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడులలో అణు కేంద్రాలపై దాడులు జరిగినట్లు సూచించే ఆధారాలు ఏవీ లేవని చెప్పారు.[113]

దాడులతో పాటు ఇరాన్ మౌలిక సదుపాయాలు, మీడియా, ఫోన్ యాప్‌ల (బాడేసబా క్యాలెండర్ ప్రార్థన యాప్‌తో సహా) పై సైబర్ దాడులు కూడా జరిగాయి, వీటిలో తమ ప్రభుత్వంపై తిరుగుబాటు చేయాలని ఇరానియన్లకు పిలుపునిచ్చిన సందేశాలు ఉన్నాయి.[114][115][116] ఈ సైబర్ దాడుల కారణంగా ఇరాన్‌లో దాదాపుగా ఇంటర్నెట్ సేవలు నిలిచిపోయాయి, ఇవి 60 గంటలకు పైగా కొనసాగాయి. కనెక్టివిటీ సాధారణ స్థాయిలలో 1–4%కి పడిపోయింది, దీనివల్ల ప్రభుత్వ కమ్యూనికేషన్లు, ప్రభుత్వ మీడియా, ప్రజా సేవలకు అంతరాయం ఏర్పడింది.[117][115]

BERJAYA
ఫిబ్రవరి 28: సిట్యుయేషన్ రూమ్‌లో దాడుల సమయంలో క్యాబినెట్ సభ్యులతో ఉపాధ్యక్షుడు జె.డి. వాన్స్

ఇజ్రాయెల్ సైనిక అధికారుల ప్రకారం, తమ దాడులకు ముందు నెలల తరబడి ప్రణాళికలు రచించారు, ఇది తమ లక్ష్యాలను ఖచ్చితంగా గుర్తించడానికి, "వ్యూహాత్మక ఆశ్చర్యానికి గురిచేయడానికి", అమెరికా మద్దతు పొందడానికి సహాయపడిందని చెప్పారు.[118] ఇజ్రాయెల్ గతంలో ఇరాన్‌పై చేసిన దాడులు ఎక్కువగా రాత్రిపూట జరిగేవి, కానీ ఈసారి ఉదయం దాడులు చేయడం వల్ల ఆశ్చర్యపరిచే వ్యూహానికి మరింత బలం చేకూరింది.[95] దాడులు ప్రారంభమైన తర్వాత, ఇరాన్ నుండి ప్రతీకార దాడులను ఆశించిన ఇజ్రాయెల్ అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించింది, తమ పౌరులను సురక్షిత ప్రాంతాలలో ఉండాలని హెచ్చరించింది.[119][120] ఇజ్రాయెల్ ఇప్పటికే విధుల్లో ఉన్న 50,000 మంది రిజర్విస్టులకు అదనంగా మరో 20,000 మందిని పిలిపించింది.[121] ఇజ్రాయెల్ ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ తన ఆసుపత్రి కార్యకలాపాలను భూగర్భంలోకి మార్చింది.[122] ఇరాన్ ఇంటర్నేషనల్ నివేదిక ప్రకారం, ఇజ్రాయెల్ సైనిక పరిశ్రమలు, మౌలిక సదుపాయాలకు సమీపంలో నివసిస్తున్న ఇరాన్ పౌరులను వెంటనే ఖాళీ చేసి సురక్షిత ప్రాంతాలకు వెళ్లాలని ఇజ్రాయెల్ హెచ్చరించింది.[110]

ఫిబ్రవరి 28: దాడుల గురించి ట్రంప్ దేశ ప్రజలను ఉద్దేశించి ప్రసంగిస్తున్న దృశ్యం

ఫిబ్రవరి 28న వేకువజామున 2:30 గంటలకు (EST), డొనాల్డ్ ట్రంప్ "ట్రూత్ సోషల్" లో ఎనిమిది నిమిషాల వీడియో ప్రకటనను విడుదల చేశాడు. అందులో ఇరాన్‌పై అమెరికా దాడుల ఉద్దేశ్యం ఆ దేశంలో పరిపాలన మార్చడమే అని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఇరాన్ "ప్రమాదకర కార్యకలాపాలు" అమెరికాకు, దాని మిత్రదేశాలకు ముప్పుగా పరిణమించాయని ట్రంప్ అన్నాడు. అతను ఇరాన్ బందీ సంక్షోభం, హమాస్, హిజ్బుల్లా వంటి ప్రాక్సీలకు ఇరాన్ మద్దతు, అలాగే నిరసనకారులపై ఇరాన్ సాగించిన హత్యలను ఉదహరించాడు.[123] ట్రంప్, బెంజమిన్ నెతన్యాహు ఇద్దరూ ఇరాన్ వద్ద అణ్వాయుధాలు ఉండే అవకాశమున్న ముప్పు గురించి హెచ్చరించారు. అలాగే తమ ప్రభుత్వాన్ని కూలదోయాలని ఇరాన్ ప్రజలకు పిలుపునిచ్చారు.[123][124] ఇజ్రాయెల్ రక్షణ మంత్రి ఇజ్రాయెల్ కాట్జ్ ఈ దాడులను "ముందస్తు దాడి" అని అభివర్ణించారని, ఇజ్రాయెల్ రాజ్యానికి ఉన్న ముప్పును తొలగించడానికి ఈ దాడులు ఉద్దేశించబడ్డాయని ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇజ్రాయెల్ నివేదించింది.[119] ఇరాన్ అమెరికాపై దాడి చేయడానికి ప్రణాళిక వేసిందనే ఆరోపణలను ఇరాన్ తీవ్రంగా ఖండించింది, అమెరికా సాయుధ దళాల దూకుడు వైఖరిని సాక్ష్యంగా చూపించింది.[125]

BERJAYA
మధ్యప్రాచ్యంలో దాడుల సమయంలో ఉపయోగించిన ప్రధాన అమెరికా సైనిక స్థావరాలు, కట్టడాలు

కొద్ది గంటల వ్యవధిలో ఇరాన్ దళాలు ప్రతిస్పందిస్తూ, 'ఆపరేషన్ ట్రూ ప్రామిస్ IV' పేరుతో క్షిపణులను ప్రయోగించాయి.[d][e] పన్నెండు రోజుల యుద్ధంతో పోలిస్తే ఈ తక్షణ ప్రతిస్పందన ఇరాన్ కమాండ్ నిర్మాణంలో మార్పును సూచిస్తుందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.[126][127][128]

ఇరాన్ టెల్ అవీవ్, హైఫాలలో ఇజ్రాయెల్ లక్ష్యాలపై దాడులు జరిపింది.[128] అలాగే పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతంలోని అనేక దేశాలపై కూడా దాడులు జరిపింది.[129] గల్ఫ్ దేశాలలో దాడులు జరిగినట్లు నివేదించబడింది. ప్రధాన లక్ష్యాలలో బహ్రెయిన్ రాజధాని మనామా,[130][131] కువైట్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ రాజధాని అబుదాబి,[132][133] సౌదీ అరేబియాలోని రియాద్, ఈస్టర్న్ ప్రావిన్స్ ఉన్నాయి.[134] ఇరాక్‌లోని కుర్దిస్తాన్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఎర్బిల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, ఎర్బిల్‌లోని అమెరికా కాన్సులేట్ జనరల్ కూడా దాడులకు గురయ్యాయి.[135] ఖతార్‌లోని అల్ ఉదీద్ ఎయిర్ బేస్, కువైట్‌లోని అలీ అల్ సలేం ఎయిర్ బేస్,[136] యూఏఈలోని అల్ దఫ్రా ఎయిర్ బేస్, బహ్రెయిన్‌లోని అమెరికా నేవీ ఫిఫ్త్ ఫ్లీట్ ప్రధాన కార్యాలయం తదితర అమెరికా స్థావరాలపై దాడులు చేసినట్లు ఇరాన్ నివేదించింది.[137] ఈ దాడులలో షాహెద్ డ్రోన్లను ఉపయోగించినట్లు స్థానిక వర్గాలు తెలిపాయి. ఇవి ఇరాన్, దాని ప్రాక్సీలు (హమాస్, హిజ్బుల్లాతో సహా) ఎక్కువగా ఉపయోగించే ఆయుధాలలో ఒకటి.[138]

రాయిటర్స్‌లోని ఒక విశ్లేషణ ప్రకారం, గల్ఫ్ దేశాలపై క్షిపణులను ప్రయోగించడం ద్వారా ఇరాన్ తమకు ముప్పు కలిగిస్తుందని గల్ఫ్ దేశాలు గ్రహించేలా చేసింది. దీనివల్ల ఆ దేశాలు అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడులకు మద్దతు ఇచ్చే అవకాశం ఉంది.[139] మాజీ సీఐఏ డైరెక్టర్ డేవిడ్ పెట్రేయస్ కూడా ఇదే అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశారు. ఇతర గల్ఫ్ దేశాలను లక్ష్యంగా చేసుకోవడం బహుశా ఇరాన్ చేసిన వ్యూహాత్మక తప్పు అని, ఇది మరిన్ని దేశాలను యుద్ధంలోకి లాగవచ్చని ఆయన అన్నారు.[140] పొరుగు దేశాలపై దాడులకు అధ్యక్షుడు పెజెష్కియాన్ క్షమాపణలు చెప్పినప్పటికీ, దాడులను ఆపమని సాయుధ దళాలను ఆదేశించినప్పటికీ, రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ దాడులను కొనసాగించారు. ఇది ఇరాన్ ప్రభుత్వంలోని నాయకత్వ చీలికను బట్టబయలు చేసింది.[141]

మార్చి 1: అలీ ఖమేనీ హత్యతో సహా దాడులపై తాజా సమాచారాన్ని ట్రంప్ అందజేశాడు.

ఇరాన్ అగ్రశ్రేణి భద్రతా అధికారి అలీ లారిజాని మార్చి 1న మధ్యంతర నాయకత్వ మండలిని ప్రకటించాడు. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లు ఇరాన్‌ను ముక్కలు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాయని ఆరోపించాడు. వేర్పాటువాద గ్రూపులు చర్యలకు దిగితే తీవ్ర పరిణామాలు ఎదుర్కోవలసి వస్తుందని హెచ్చరించాడు.[142] ఇరాన్‌లో "పెద్ద సంఖ్యలో నాయకత్వం" చంపబడిందని ట్రంప్ ఎన్బీసి న్యూస్‌కు తెలిపాడు.[143] ఇజ్రాయెల్ ఇరాన్ లక్ష్యాలపై కొత్త దాడులను ప్రారంభించింది.[142]

ఇజ్రాయెల్, యూఏఈ, ఖతార్, కువైట్, బహ్రెయిన్, జోర్డాన్, సౌదీ అరేబియాలపై ఇరాన్ క్షిపణులు, డ్రోన్‌లను ప్రయోగించింది.[144]మూస:Bsn[145]మూస:Better source needed[146] సైప్రస్‌పై దాడులు జరిగినట్లు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మొదట నివేదించింది,[147][148] కానీ తరువాత అది జరగలేదని ధృవీకరించింది.[149] ఒమన్ తీరంలో పలావ్ జెండా ఉన్న 'స్కైలైట్', మార్షల్ ఐలాండ్స్ జెండా ఉన్న 'MKD VYOM' అనే రెండు చమురు ట్యాంకర్లు లక్ష్యంగా చేసుకోబడ్డాయి.[150][151][152] హార్ముజ్ జలసంధి ద్వారా నౌకల రవాణా నిలిచిపోయింది,[153] అనేక చమురు ట్యాంకర్లతో సహా 150 సరుకు రవాణా నౌకలు నిలిచిపోయాయి.[154]

తదుపరి ఇరాన్ దాడులను నివారించడానికి, E3 (యుకె, ఫ్రాన్స్, జర్మనీ) దేశాలు డ్రోన్లు, బాలిస్టిక్ క్షిపణులకు వ్యతిరేకంగా అవసరమైతే "అనుపాత సైనిక రక్షణ చర్యలకు" మద్దతు ఇవ్వాలని నిర్ణయించాయి, ఇది ప్రత్యక్ష ప్రమేయం సంభావ్యతను సూచిస్తుంది.[155] బ్రిటీష్ ప్రధానమంత్రి కైర్ స్టార్మర్ ఇరాన్‌పై "రక్షణాత్మక" దాడుల కోసం అమెరికా బ్రిటీష్ స్థావరాలను ఉపయోగించవచ్చని చెప్పారు.[156] ఇరాన్ డ్రోన్ దాడులను విఫలం చేయడానికి ఉక్రేనియన్, ఇతర నిపుణులు గల్ఫ్ ప్రయత్నాలకు సహాయం చేస్తారని వెల్లడించారు.[157] అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దాడుల కోసం సౌదీ గగనతలం మూసివేయబడినందున, ఇరాన్ తదుపరి చొరబాట్లపై సైనిక బలగాలను ఉపయోగించాలనే ఉద్దేశాన్ని అమెరికా మద్దతుతో ప్రిన్స్ సల్మాన్ ప్రతిజ్ఞ చేసినట్లు సిఎన్ఎన్ (CNN) నివేదించింది. ఇరాన్ దాడులను అతను "పిరికి చర్యలు" గా అభివర్ణించాడు.[158] తదుపరి చర్చలకు ఇరాన్ ప్రతిపాదనను అమెరికా అంగీకరించిందని మార్చి 1న ట్రంప్ ప్రకటించాడు.[159] 'డైలీ మెయిల్' కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో ట్రంప్ ఈ ఆపరేషన్ నాలుగు వారాల కాలవ్యవధిలో పూర్తి చేయాల్సి ఉందని తెలిపాడు.[160] అయితే, అలీ లారిజాని ఆ తర్వాత చర్చలను తోసిపుచ్చాడు.[161]

మార్చి 2: అమెరికా సెంట్రల్ కమాండ్ దాడుల కూర్పు

మార్చి 2న, కువైట్‌లోని అమెరికా రాయబార కార్యాలయం దాడికి గురైంది. ఆ తర్వాత నిరవధికంగా మూసివేయబడింది; ఎటువంటి ప్రాణనష్టం జరగలేదని నివేదించబడింది.[162][163] అమెరికా జెండా గల ట్యాంకర్ 'స్టెనా ఇంపెరేటివ్', హోండురాస్ జెండా గల ట్యాంకర్ 'అతే నోవా' కూడా దాడికి గురయ్యాయి.[164] IRGC కమాండర్ సలహాదారుగా ఉన్న సీనియర్ IRGC అధికారి ఒకరు మాట్లాడుతూ, హార్ముజ్ జలసంధి గుండా వచ్చే ఏ ఓడకైనా నిప్పుపెడతానని, ఆ ప్రాంతం నుండి ఏ చమురు బయటకు వెళ్లదని ఆయన అన్నారు.[165]

ఖతార్ రెండు ఇరాన్ సుఖోయ్ Su-24 బాంబర్ విమానాలను కూల్చివేసింది, ఈ వివాదంలో ఇరాన్ విమానాన్ని కూల్చివేసిన మొదటి దేశంగా నిలిచింది.[166] రాస్ లాఫన్ ఇండస్ట్రియల్ సిటీ, మెసైద్ ఇండస్ట్రియల్ ఏరియాలపై రెండు ఇరాన్ డ్రోన్లు దాడి చేసినట్లు ఖతార్ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకటించింది.[167] మార్చి 6న బ్లూమ్‌బెర్గ్, టోక్యోలోని ఎనర్జీ ఎకనామిక్స్ అండ్ సొసైటీ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ చేసిన ఉపగ్రహ చిత్ర విశ్లేషణ ప్రకారం, ఖతార్‌లోని ప్రధాన గ్యాస్ సదుపాయం అయిన రాస్ లాఫన్, "అపూర్వమైన షట్‌డౌన్" కి ముందు పాడైపోయినట్లు కనిపించలేదని, దీనివల్ల ఇంధన ధరలు పెరిగాయని నివేదించబడింది.[168]

BERJAYA
మార్చి 2: ఇరానియన్ కుర్దిస్తాన్ లోని సనందాజ్‌లో నివాస భవనాలకు జరిగిన నష్టం

అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ నతంజ్ అణు కేంద్రంపై దాడి చేశాయి.[169] అలాగే ఖతం-అల్-అన్బియా, గాంధీ ఆసుపత్రులపైనా దాడులు జరిగాయి.[170] కువైట్ ఎయిర్ ఫోర్స్ కి చెందిన F/A-18 పైలట్ పొరపాటున మూడు అమెరికా F-15 ఫైటర్‌లను కాల్చివేశాడు.[171][172][173][163] సౌదీ యాజమాన్యంలోని అల్ అరేబియా నివేదిక ప్రకారం, సాయంత్రం వేళ ఇజ్రాయెల్ ప్రత్యేక దళాలు, మొస్సాద్ కార్యకర్తలు ఇరాన్ లోపల ఒక గ్రౌండ్ ఆపరేషన్‌ను నిర్వహించారు; అయితే దీనికి సంబంధించి ఎలాంటి అదనపు సమాచారం నివేదించబడలేదు. మార్చి 3 నాటికి ఇజ్రాయెల్ అధికారులు ఈ నివేదికపై ఎటువంటి స్పందన ఇవ్వలేదు. అలాగే ఏ స్వతంత్ర వార్తా సంస్థ కూడా ఈ ఆరోపణలను ధృవీకరించలేదు.[174]

ఇజ్రాయెల్, హిజ్బుల్లా పరస్పరం దాడులు చేసుకున్నాయి.[175] ఖమేనీ హత్యకు ప్రతీకారంగా హిజ్బుల్లా ఇజ్రాయెల్‌పై రాకెట్లు, క్షిపణులను ప్రయోగించడం ప్రారంభించింది.[176][177] ఒక సంవత్సరం పాటు ఇజ్రాయెల్ దాడుల తర్వాత ఇది "రక్షణాత్మక చర్య" అని హిజ్బుల్లా పేర్కొంది. ఇది తమను రక్షించుకోవడానికి చేసిన దాడి అని చెప్పింది.[178] అంతేకాకుండా, ఇజ్రాయెల్ దురాక్రమణను ఆపడానికి, ఆక్రమిత లెబనాన్ భూభాగాల నుండి వెళ్లిపోవడానికి పోరాటాన్ని పునఃప్రారంభించినట్లు పేర్కొంది. ఈ చర్యకు ప్రస్తుత యుద్ధంతో సంబంధం లేదని నొక్కి చెప్పింది.[179]> ఈ దాడుల తరువాత లెబనాన్ హిజ్బుల్లా సైనిక కార్యకలాపాలను నిషేధించింది.[180] ఇజ్రాయెల్ రక్షణ దళం (IDF) ప్రతినిధి ఈ దాడిని "హిజ్బుల్లా ఇజ్రాయెల్ పై చేసిన అధికారిక యుద్ధ ప్రకటన"గా పరిగణించాలని అత్యవసర ప్రకటన చేశారు, ముప్పును "తొలగిస్తామని" ప్రతిజ్ఞ చేశారు.[175] ఇజ్రాయెల్ దక్షిణ లెబనాన్‌పై దాడులు చేసింది.[181][182][183] బీరుట్, బెకా లోయలపై కూడా దాడులు జరిగాయి.[175] ఈ దాడులలో హిజ్బుల్లా ఇంటెలిజెన్స్ హెడ్‌క్వార్టర్స్ హెడ్ హుస్సేన్ మక్లెద్‌ను చంపినట్లు ఐడిఎఫ్ పేర్కొంది.[184][185] లెబనాన్‌లోని పాలస్తీనియన్ ఇస్లామిక్ జిహాద్ సాయుధ విభాగం, అల్-ఖుద్స్ బ్రిగేడ్స్ అధిపతి అధమ్ అద్నాన్ అల్-ఒత్మాన్‌ను లెబనాన్‌లో ఐడిఎఫ్ చంపేసింది.[186]

సైప్రస్ లోని అక్రోటిరిలో ఉన్న రాయల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ స్టేషన్ స్థానిక కాలమానం ప్రకారం అర్ధరాత్రి సమయంలో డ్రోన్ దాడికి గురైంది, దీని వల్ల స్వల్ప నష్టం జరిగింది.[187][188][189][190] సైప్రస్‌పై మరో దాడి జరిగిన తర్వాత, గ్రీస్ స్పందిస్తూ సైప్రస్‌ను ఇరాన్ భవిష్యత్తు దాడుల నుంచి రక్షించడానికి యుద్ధ నౌకలను, F-16 యుద్ధ విమానాలను పంపుతామని ప్రకటించింది.[191] ఆ రోజు సాయంత్రం IRGC జనరల్ సర్దార్ జబ్బారీ మాట్లాడుతూ, సైప్రస్ ద్వీపంలో అమెరికా ఉనికి ఉందని, ఇరాన్ "అమెరికన్లు వదిలి వెళ్లవలసి వచ్చేంత తీవ్రతతో" ద్వీపంపై దాడి చేయాలని యోచిస్తోందని వ్యాఖ్యానించాడు.[192][193] ఇరాన్ అనుకూల ఉగ్రవాద గ్రూపు, ఇరాకీ గార్డియన్స్ ఆఫ్ బ్లడ్ బ్రిగేడ్స్ బాగ్దాద్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం సమీపంలోని అమెరికా విక్టరీ బేస్‌పై, ఎర్బిల్‌లో జరిగిన దాడులకు బాధ్యత వహించాయి.[182][194][195] ఇరాక్‌లోని ఇస్లామిక్ రెసిస్టెన్స్ గ్రూప్ ఎర్బిల్‌లోని అమెరికా ఆస్తులపై 23 కి పైగా డ్రోన్ దాడులకు బాధ్యత వహించింది.[196]

BERJAYA
మార్చి 3: టెహ్రాన్ లోని ఎంగేలాబ్ స్క్వేర్ (విప్లవ చౌరస్తా)

మార్చి 3న, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దాడులు జాతీయ భద్రతా మండలి (SNSC) ప్రధాన కార్యాలయాన్ని ధ్వంసం చేశాయి.[197] టెహ్రాన్‌లోని ఎక్స్‌పీడియెన్సీ డిసర్న్‌మెంట్ కౌన్సిల్ భవనం,[198] ఇజ్రాయెల్ అధికారులు తెలిపిన ప్రకారం 'మిన్ జదాయి' అనే భూగర్భ అణు ఆయుధాల కేంద్రం కూడా ధ్వంసమయ్యాయి.[199] ఈ దాడులు బుషెర్ అణువిద్యుత్ కేంద్రానికి సుమారు 12 కిలోమీటర్ల దూరంలో జరిగాయి, దీంతో రష్యా ఏజెన్సీ రోసాటోమ్ ఇరాన్ అధికారులతో కమ్యూనికేషన్ కోల్పోవడం వల్ల కొత్త యూనిట్ల నిర్మాణాన్ని నిలిపివేసింది, అనవసరమైన సిబ్బందిని ఖాళీ చేయించింది.[200]

అమెరికా దళాలు ప్రధానంగా గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌లో ఇరాన్ నౌకాదళ సామర్థ్యాలను తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయని అమెరికా అధికారులు తెలిపారు, అక్కడ అనేక ఇరానియన్ యుద్ధనౌకలు నాశనం చేయబడ్డాయని, కీలక స్థావరాలు ధ్వంసమయ్యాయని నివేదించారు.[201][202] వైమానిక దాడి శిధిలాలు యునెస్కో వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్ అయిన గోలెస్తాన్ ప్యాలెస్‌ను దెబ్బతీశాయి.[203] యునెస్కో ఆస్తిని దెబ్బతీయడం అంతర్జాతీయ చట్టాలకు విరుద్ధమని యునెస్కో ఒక ప్రకటన విడుదల చేసింది.[204]

మార్చి 3న లెబనాన్‌పై భూతల దండయాత్రకు ఇజ్రాయెల్ కాట్జ్ అనుమతి ఇచ్చాడు.[205][206] ఆ తరువాత ఇజ్రాయెల్ బలగాలు (91వ డివిజన్) దక్షిణ లెబనాన్‌లోకి భూతల చొరబాటు చేశాయి. ఉత్తర ఇజ్రాయెల్ ప్రజలకు హిజ్బుల్లా నుండి రక్షణ కల్పించడానికి "భద్రతా పొర"ను ఏర్పాటు చేయడం దీని లక్ష్యం. ఇజ్రాయెల్-లెబనాన్ సరిహద్దులోని హిజ్బుల్లా మౌలిక సదుపాయాలను నాశనం చేయాలని వారు భావించారు. ఈ ముందస్తు దాడులు కఫార్కెలా, కౌజా వరకు చేరుకున్నాయని లెబనీస్ ప్రభుత్వం నివేదించింది. దీంతో 2024 ఇజ్రాయెల్-లెబనాన్ కాల్పుల విరమణ ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘిస్తూ ఇజ్రాయెల్ కార్యకలాపాలు పెరుగుతుండటంతో, కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన సరిహద్దు పోస్టుల నుండి లెబనీస్ సైన్యం దళాలను మోహరించింది.[207] ఖుద్స్ దళం లెబనాన్ శాఖ కమాండర్ దావూద్ అలిజాదేను టెహ్రాన్‌లో చంపినట్లు ఇజ్రాయెల్ నివేదించింది.[208]

BERJAYA
మార్చి 4: అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడుల వల్ల టెహ్రాన్‌లో దెబ్బతిన్న భవనాలు

ఇరాన్ దోహా విమానాశ్రయంపై దాడి చేయడానికి ప్రయత్నించిన తర్వాత, ఖతార్ ఇరాన్‌పై దాడి చేసిందని, రెండు ఇరాన్ Su-24 బాంబర్‌లను ఖతార్ కూల్చివేసిందని పాశ్చాత్య దౌత్యవేత్తలు, ఇతర వర్గాలు ది జెరూసలేం పోస్ట్‌కు తెలిపాయి.[209] ఖతార్ దాడుల గురించి ఛానల్ 12 కూడా నివేదించింది.[210] ఖతార్ ఇరాన్‌పై దాడిలో చేరిందనే ఆరోపణలను ఖతార్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతినిధి మజేద్ అల్-అన్సారీ తీవ్రంగా ఖండించారు.[211]

అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడులు కొనసాగితే మధ్యప్రాచ్యంలోని అన్ని ఆర్థిక కేంద్రాలను తాకుతామని ఒక IRGC జనరల్ హెచ్చరించాడు.[212][213] ఏవైనా రక్షణ కోసం ఐరోపా దేశాలు సైన్యాన్ని పంపితే అది యుద్ధ చర్యగా పరిగణించబడుతుందని అబ్బాస్ అరాగ్చి అన్నాడు.[214][215]

BERJAYA
ఒక ఇజ్రాయెల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ F-35I "అదిర్" ఇరాన్ కు చెందిన యాక్-130 (Yak-130) ని కూల్చివేసింది, ఎఫ్-35 (F-35) ద్వారా మానవ విమానాన్ని కూల్చివేయడం ఇదే మొదటిసారి.

మార్చి 4న అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి మార్కో రూబియో ఇరాన్‌పై అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడుల తీవ్రత పెరుగుతుందని ప్రకటించాడు.[216] ఇజ్రాయెల్ దాడులు బసిజ్ ప్రధాన కార్యాలయాన్ని తాకాయి.[217] మోజ్తబా ఖమేనీ వైమానిక దాడి నుండి బయటపడ్డాడు.[218] ఖతార్ భూభాగంలో IRGC సెల్‌గా పనిచేస్తున్న పది మంది వ్యక్తులను ఖతార్ అరెస్టు చేసింది. సైనిక మౌలిక సదుపాయాలపై డేటాను సేకరిస్తున్నారని, వారిలో కొందరు డ్రోన్‌లను ఉపయోగించడానికి శిక్షణ పొందారని తెలిపింది.[219] టెహ్రాన్‌పై రష్యాలో తయారైన ఇరానియన్ యాక్-130 ఫైటర్ జెట్‌ను F-35I "అదిర్" కూల్చివేసిందని IDF ప్రకటించింది.గాలికి-గాలి పోరాటంలో మానవ ఫైటర్ జెట్‌ను ఎఫ్-35 కూల్చివేయడం ఇదే మొదటిసారి, అలాగే 1985 తర్వాత ఇజ్రాయెల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ విమానాన్ని కూల్చివేయడం ఇదే మొదటిసారి.[220]

ఇరాన్ అల్ ఉదీద్ ఎయిర్ బేస్,[221] అరాంకోకు చెందిన రాస్ తనురా చమురు శుద్ధి కేంద్రంపై దాడులు చేసింది.[222] ఇరాన్ దాడులను దృష్టిలో ఉంచుకుని సైప్రస్‌లోని అనవసర కార్మికులను ఖాళీ చేయాలని అమెరికా ఆదేశించింది. అలాగే దేశానికి ప్రయాణ హెచ్చరికను జారీ చేసింది.[223][224]

హిజ్బుల్లా దక్షిణ లెబనాన్‌లో ట్యాంక్ వ్యతిరేక దాడులను ప్రారంభించింది.[225][226]

ఇరాన్ భూభాగం నుండి ప్రయోగించబడిన బాలిస్టిక్ క్షిపణి టర్కీ గగనతలంలోకి ప్రవేశించగా నాటో సమగ్ర వాయు రక్షణ వ్యవస్థలు దానిని అడ్డుకున్నాయి. ఇది ప్రాంతీయ వివాదంలో గణనీయమైన పెరుగుదలను సూచిస్తుంది.[227] క్షిపణి హతయ్ ప్రావిన్స్‌లోని డార్టియోల్‌లో దిగడంతో టర్కీ తన ఆత్మరక్షణ హక్కును నొక్కి చెప్పింది.[228] టర్కీని రక్షించడానికి కూటమి కట్టుబడి ఉందని నాటో సెక్రటరీ జనరల్ మార్క్ రుట్టే పేర్కొన్నారు.[229] దౌత్యపరమైన ప్రతిస్పందనలో, ఇరాన్ టర్కీని ఉద్దేశపూర్వకంగా లక్ష్యంగా చేసుకోలేదని అధికారికంగా ఖండించింది, "సాంకేతిక లోపం" వల్లే అలా జరిగిందని ఆపాదించింది. ఈ ఖండనలు ఉన్నప్పటికీ, తదుపరి వైమానిక ముప్పులను ఎదుర్కొనేందుకు, నాటో ఆర్టికల్ 4 అమలు చేసే అవకాశం గురించి టర్కీ విదేశాంగ మంత్రి హకన్ ఫిదాన్, మిత్రదేశాల నాయకత్వంతో అత్యవసర చర్చలు జరిపారు. ఇది కూటమి ఉమ్మడి రక్షణ విధానాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఉద్దేశించబడింది.[230]

మార్చి 4: U.S.S షార్లెట్ (Charlotte) దాడిలో IRIS దేనా (Dena) మునిగిపోతున్న దృశ్యం

భారతదేశంలోని విశాఖపట్నంలో జరిగిన ఇంటర్నేషనల్ ఫ్లీట్ రివ్యూ 2026, బహుపాక్షిక ఎక్సర్‌సైజ్ మిలన్ (మల్టీలేటరల్ ఎక్సర్‌సైజ్ మిలన్) లో పాల్గొని ఇరాన్‌కు తిరిగి వస్తున్న ఇరాన్ నౌకాదళ ఫ్రిగేట్ IRIS దేనా, శ్రీలంకలోని గాలేకు దక్షిణంగా 40 నాటికల్ మైళ్ల (nmi) దూరంలో అమెరికా నేవీ జలాంతర్గామి U.S.S షార్లెట్ దాడిలో మునిగిపోయింది.[231][232][233] ఆ ఎక్సర్‌సైజ్‌లో పాల్గొనే నౌకలు ఎలాంటి మందుగుండు సామాగ్రిని తీసుకెళ్లరాదని నియమం ఉంది. అమెరికా కూడా తన సముద్ర గస్తీ విమానాన్ని ఆ ఎక్సర్‌సైజ్‌కు పంపినందున, 'దేనా' నౌక రక్షణ లేనిదని అమెరికాకు తెలిసివుంటుంది.[234] ఫాక్‌లాండ్స్ యుద్ధంలో బ్రిటిషు వారు జనరల్ బెల్గ్రానోను ముంచివేసిన తర్వాత క్రియాశీల యుద్ధంలో జలాంతర్గామి ముంచిన మొదటి ఓడ ఇది. అలాగే, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత అమెరికా జలాంతర్గామి ముంచిన మొదటి నౌక కూడా ఇదే.[f][237] ఆ నౌక వేకువజామున ప్రమాద సంకేతాన్ని పంపగా, శ్రీలంక నౌకాదళం, శ్రీలంక వైమానిక దళం తక్షణమే గాలింపు, సహాయక చర్యలను చేపట్టాయి. శ్రీలంక నౌకాదళం 32 మందిని రక్షించి, వారిని గాలే నేషనల్ ఆసుపత్రికి తరలించింది. అక్కడ వారు అలసట, పేలుడు సంబంధిత గాయాలకు వైద్య చికిత్స పొందారు. అలాగే 87 మృతదేహాలను కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నారు.[238][239] ఇరాన్ సైన్యం ప్రకారం, ఈ దాడిలో 104 మంది ఇరానియన్లు మరణించగా, 32 మంది గాయపడ్డారు.[240] 'దేనా' పై దాడి జరిగిన తర్వాత, 183 మంది నావికులతో కూడిన ల్యాండింగ్ షిప్ IRIS లవన్ (IRIS Lavan) మార్చి 4 సాయంత్రం భారతదేశంలోని కొచ్చిలో ఆశ్రయం పొందిందని కూడా నివేదించబడింది.[241][242][243]

జమా ఇస్లామియా (JI) అని పిలువబడే లెబనాన్ ఇస్లామిక్ గ్రూప్, తమ ప్రధాన కార్యాలయాన్ని IDF నాశనం చేసిందని తెలిపింది. దీనిని అల్-ఐన్ (Al-Ain) న్యూస్ ధృవీకరించింది.[244]

BERJAYA
వైమానిక ముప్పుల నుండి సైప్రస్‌ను రక్షించడానికి స్పెయిన్ పంపిన ఫ్రిగేట్ క్రిస్టోబల్ కోలోన్ (Cristóbal Colón)

అజర్‌బైజాన్ ప్రభుత్వం మార్చి 5న ఇరాన్ నుండి వచ్చిన రెండు డ్రోన్లు అజర్‌బైజాన్‌లోని నఖ్చివాన్ ఎక్స్‌క్లేవ్‌పై దాడి చేశాయని, ఒక విమానాశ్రయం దెబ్బతిన్నదని, ఇద్దరు పౌరులు గాయపడ్డారని తెలిపింది.[245][246] అజర్‌బైజాన్ ఇరాన్ నుండి తమ దౌత్యవేత్తలను ఉపసంహరించుకుంది,[247] అలాగే సైనికపరంగా ప్రతిస్పందిస్తామని హామీ ఇచ్చింది.[248] ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరాగ్చి ఇది ఇజ్రాయెల్ ఫాల్స్ ఫ్లాగ్ దాడిగా (ఇతరులు చేసినట్లుగా తప్పుగా చూపించే దాడి) సూచించాడు,[249] ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGC) అనుబంధ టెలిగ్రామ్ (Telegram) ఛానెల్ నఖ్చివాన్‌లో జరిగిన దాడికి బాధ్యత వహించినట్లు అజర్ న్యూస్ నివేదించింది.[250] యుకె రక్షణ మంత్రి జాన్ హీలీ పర్యటనలో సైప్రస్‌లోని యుకె సైనిక స్థావరాలలో రెండుసార్లు అలారాలు మోగాయి, స్థానిక జనాభాలో విస్తృత భయాందోళనలు రేకెత్తించాయి. అయితే రెండు సందర్భాల్లోనూ క్షిపణులు సైప్రస్ వైపు వెళ్లలేదని స్థావరాలు ధృవీకరించాయి.[251] ఇరాన్ డ్రోన్‌ల నుండి జోర్డాన్ గగనతలాన్ని రక్షించడానికి సైప్రస్‌లోని యుకె స్థావరాలు ఉపయోగించబడతాయని కైర్ స్టార్మర్ ధృవీకరించాడు,[252][253] సైప్రస్‌ను రక్షించడానికి యుద్ధనౌకలను పంపుతామని ఇటలీ, నెదర్లాండ్స్, స్పెయిన్ ధృవీకరించాయి.[254][255][256] ఐర్లాండ్ సైప్రస్‌ను రక్షించడానికి సిద్ధంగా ఉంటుందని, అభ్యర్థిస్తే ఐరోపా రక్షణ కూటమిలో చేరుతామని పేర్కొంది.[257] లెబనాన్‌లోని బెద్దావిలో హమాస్ అధికారి వాస్సిమ్ అత్తల్లా అల్-అలీని ఐడీఎఫ్ (IDF) హతమార్చింది.[258]

BERJAYA
మార్చి 6: టెహ్రాన్‌లో అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ వైమానిక దాడుల తర్వాత పరిస్థితి

యుద్ధం ఎంతకాలం కొనసాగుతుందనే దానికి "సమయ పరిమితులు లేవు" అని మార్చి 6న ట్రంప్ చెప్పాడు,[259] హెగ్‌సెత్ ఈ యుద్ధం "ఇప్పుడే ప్రారంభమైంది" అని పేర్కొన్నాడు.[260] దక్షిణ లెబనాన్‌లో UNIFIL (United Nations Interim Force in Lebanon)లో చేరిన ముగ్గురు ఘనా శాంతి పరిరక్షకులు క్షిపణి దాడిలో గాయపడ్డారు. ఈ దాడిలో ఒక ఫ్రెంచి సైనికుడు మరణించాడని మార్చి 13న ఫ్రెంచి అధ్యక్షుడు ఇమ్మాన్యుయేల్ మాక్రాన్ ప్రకటించాడు.[261] ఇరాన్ ట్యాంకర్ ఐరిస్ బుషెర్ (IRIS Bushehr)ను శ్రీలంక నౌకాదళం నిర్బంధించింది, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత తటస్థ దేశంలో యుద్ధనౌకను నిర్బంధించడం ఇదే మొదటిసారి.[262]

అజర్‌బైజాన్‌లో, ఇరాన్‌తో సంబంధం ఉన్న ఉగ్రవాద కుట్రను స్థానిక చట్ట అమలు సంస్థలు అడ్డుకున్నాయి. వీరు బాకు-టిబిలిసి-సెహాన్ చమురు పైప్‌లైన్‌ను, ఇజ్రాయెల్ రాయబార కార్యాలయాన్ని, బాకులోని ప్రార్థనా మందిరాలను ధ్వంసం చేయడానికి కుట్ర పన్నారని ఆరోపించబడింది.[263][264] అదే రోజు విచారణ ప్రారంభమైంది, నిందితులు ఇస్లామిక్ స్టేట్‌కు చెందిన "విలయతి-ఖొరాసన్", IRGC సెల్‌లో భాగమని గుర్తించబడింది.[265][266]

రెండవ వారం (మార్చి 7 - 13)

[మార్చు]
BERJAYA
పోర్ట్ షువైబా (Port Shuaiba) డ్రోన్ దాడిలో మరణించిన ఆరుగురు అమెరికా సైనికుల మృతదేహాలు 2026 మార్చి 7న అమెరికాకు చేరుకున్నాయి.

మార్చి 7న, అమెరికా మూడవ విమాన వాహక నౌక యు.ఎస్.ఎస్ జార్జ్ హెచ్. డబ్ల్యూ. బుష్ ను మధ్యప్రాచ్యానికి పంపింది.[267][268][269] ఆ ప్రాంతంలో బ్రిటిషు ప్రయోజనాలను రక్షించడానికి, బ్రిటన్ విమాన వాహక నౌక HMS ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్‌ను అత్యంత సంసిద్ధతలో ఉంచారు.[270]

మార్చి 7 నుండి, పొరుగు దేశాల నుండి దాడి జరిగితే తప్ప, ఇరాన్ వారిపై దాడులను ఆపివేస్తుందని పెజెష్కియాన్ విలేకరులకు చెప్పాడు.[271] అయినప్పటికీ, దుబాయ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ఇరాన్ డ్రోన్ల దాడికి గురైంది.[272] వారం రోజుల పాటు జరిగిన ఘర్షణల తర్వాత, ఇరాన్ వద్ద సుమారు ఒక వెయ్యి బాలిస్టిక్ క్షిపణులు మాత్రమే మిగిలి ఉండవచ్చని NDTV నివేదించింది.[273]

మార్చి 8న, ఖమేనీ రెండవ కుమారుడు మోజ్తాబా ఖమేనీ, ఇరాన్ కొత్త సుప్రీం లీడర్‌గా నియమితుడయ్యాడు.[274]

మార్చి 8 న అమెరికా సెంట్రల్ కమాండ్, X (ట్విట్టర్)లో పర్షియన్, అరబిక్ భాషలలో ఒక సందేశాన్ని పోస్ట్ చేసింది. అందులో, ఇరాన్ పౌరులను ఇళ్ళలోనే ఉండాలని కోరుతూ "ఇరాన్ పాలకులు, జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న పౌర ప్రాంతాలను ఉపయోగించి వన్-వే అటాక్ డ్రోన్లు, బాలిస్టిక్ క్షిపణులను ప్రయోగిస్తూ అమాయకుల జీవితాలను ఉద్దేశపూర్వకంగా ప్రమాదంలో పడేస్తున్నారు" అని ఆరోపించింది.[275]

ఇజ్రాయెల్ వైమానిక దాడులు ఇరాన్ చమురు నిల్వ కేంద్రాలను తాకాయి, దీని వల్ల నలుగురు మరణించారు.[276] టెహ్రాన్ సమీపంలోని ఇంధన డిపోలపై దాడుల కారణంగా సమీప వీధుల వెంబడి "అగ్ని నది" పారింది.[277] దట్టమైన నల్లటి పొగ నగరాన్ని కప్పేసింది. దీనివల్ల పరిసర ప్రాంతంలో విషపూరితమైన, నల్లటి ఆమ్ల వర్షం కురిసింది.[278] అక్కడి ప్రజలు ఇళ్లలోనే ఉండాలని, బయటకు వెళ్ళినపుడు మాస్కులు ధరించాలనీ, ఆహారం, ఇంధనాన్ని ఆదా చేయాలనీ ఇరాన్ అధికారులు సూచించారు.[279]

తమ అధికారులిద్దరు విధులు నిర్వర్తిస్తుండగా మరణించారని కువైట్ నివేదించింది.[280][281] అల్-ఖార్జ్‌లోని ఒక ప్రాంగణంపై జరిగిన దాడిలో ఇద్దరు వ్యక్తులు మరణించారని, 12 మంది గాయపడ్డారని సౌదీ పౌర రక్షణ సంస్థ తెలిపింది.[282] ఇరాన్ దాడి వల్ల ఏడవ అమెరికా సైనికుడు మరణించాడని అమెరికా సెంట్రల్ కమాండ్ ప్రకటించింది.[283]

యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ఇరాక్ వైపు వెళుతున్న ఇరాన్ డ్రోన్‌ను తమ దళాలు అడ్డుకున్నాయని ధృవీకరించింది. అదనంగా, భవిష్యత్తులో వచ్చే వైమానిక ముప్పులను గుర్తించడంలో సహాయపడటానికి ఆ ప్రాంతానికి ఒక మెర్లిన్ హెలికాప్టర్‌ను పంపాలని మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకటించింది.[284]

ఇరానియన్ రెడ్ క్రెసెంట్ సొసైటీ ప్రకారం, యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి మొత్తం 65 పాఠశాలలు, 32 వైద్య సదుపాయాలు (ఆసుపత్రులు, ఫార్మసీలు వంటివి) లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు, 10,000 కంటే ఎక్కువ పౌర స్థావరాలు దెబ్బతిన్నాయి.[285] మార్చి 9 న నాటో, టర్కీ గగనతలం మీదుగా ప్రయాణిస్తున్న రెండవ బాలిస్టిక్ క్షిపణిని అడ్డుకున్నట్లు ధృవీకరించింది.[286] అది గాజియాంటెప్ ప్రాంతంలో పడింది.[287] ఇదిలా ఉండగా టర్కీ, నార్తర్న్ సైప్రస్‌కు రక్షణగా ఆరు F-16లు, ఎయిర్ డిఫెన్స్ వ్యవస్థలను మోహరించింది.[288]

రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్‌తో మాట్లాడిన తర్వాత డొనాల్డ్ ట్రంప్, "యుద్ధం చాలా వరకు పూర్తయింది" అని పేర్కొన్నాడు.[289] అలాగే "మేము ఇప్పటికే అనేక విధాలుగా యుద్ధాన్ని గెలిచేసాం" అని కూడా అన్నాడు.[290] ఆ రోజు తరువాత జరిగిన విలేకరుల సమావేశంలో ట్రంప్ తన కొన్ని వ్యాఖ్యలను వెనక్కి తీసుకున్నాడు, రక్షణ కార్యదర్శి పీట్ హెగ్‌సెత్‌కు మద్దతు ఇస్తూ యుద్ధం "కొత్త దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రారంభం" మాత్రమే అని, అది "త్వరలో" ముగుస్తుందనీ చెప్పాడు.[291] అయితే, మంగళవారం నాడు ఇరాన్‌పై అమెరికా దాడులు "అత్యంత తీవ్రంగా" ఉంటాయని ట్రంప్ చెప్పాడు.[292]

హిజ్బుల్లా నిరాయుధీకరణకు సిరియా అధ్యక్షుడు అహ్మద్ అల్-షారా మద్దతు ఇచ్చిన తరువాత,[293] ఈ గ్రూప్ సిరియాలోని ఇంఖిల్‌ను లక్ష్యంగా చేసుకుంది.[294]

దాదాపు డజను రాక్‌వెల్ B1-B బాంబర్ విమానాలు ఐరోపాలోని స్థావరాలకు చేరుకున్నాయి. ఐదు బాంబర్లు యుకె లోని ఫెయిర్‌ఫోర్డ్ రాయల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ బేస్‌లో దిగి, అప్పటికే అక్కడ ఉన్న మూడు బోయింగ్ బి-52 స్ట్రాటోఫోర్ట్రెస్‌ బాంబర్లతో కలిశాయి. మరో మూడింటిని జర్మనీలోని రామ్‌స్టెయిన్ ఎయిర్ బేస్‌కు మళ్లించారు.[295]

అమెరికా విదేశాంగ శాఖ,[296] "యాక్సిస్ ఆఫ్ రెసిస్టెన్స్" తో ఉన్న సంబంధం కారణంగా సుడాన్‌లోని ముస్లిం బ్రదర్‌హుడ్ శాఖ (సుడానీస్ ఇస్లామిస్ట్ సంస్థ) ను ఉగ్రవాద సంస్థగా ప్రకటించింది.[297] సుడాన్‌లో ఇరాన్ జోక్యం సమయంలో అల్-బరా' ఇబ్న్ మాలిక్ బెటాలియన్‌తో ఏర్పడిన పరిచయాల కారణంగా, వారి మిలీషియా సభ్యులు IRGCతో పాటు పోరాడారు.[298]

మార్చి 10 న సీనియర్ IRGC కమాండర్ ఒకరు ఇరాన్ కేవలం 1,000 కిలోలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పేలోడ్‌ (పేలుడు పదార్థాలు) ఉన్న క్షిపణులను మాత్రమే ప్రయోగిస్తోందని చెప్పాడు.[299] AFP (ఏజెన్స్ ఫ్రాన్స్ ప్రెస్సె) నివేదిక ప్రకారం, యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి ఇరాన్ దాడులు "అత్యంత తీవ్రంగా, భారీగా" జరిగాయని తెలిపింది.[300] వాయు రక్షణ వ్యవస్థలను అధిగమించే ప్రయత్నాల నుండి, ఎక్కువ నష్టం కలిగించే దాడుల వైపు మళ్ళిన వ్యూహాత్మక మార్పును ఇది సూచిస్తుంది.[299]

హిజ్బుల్లా నిరాయుధీకరణకు సిరియా అధ్యక్షుని మద్దతు, లెబనీస్ సరిహద్దులో సిరియన్ సైన్యం బలగాలను సమీకరించడంతో,[293][301] లెబనాన్ నుండి వచ్చిన షెల్‌లు సిరియా సాయుధ దళాలు ఉన్న డమాస్కస్‌కు 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న సెర్ఘాయా పట్టణంలో పడ్డాయి.[302] ఈ దాడులను సిరియన్ ఆర్మీ ఆపరేషన్స్ అథారిటీ ధృవీకరించింది.[303] ఆ రోజు సాయంత్రం, ఇజ్రాయెల్ బీరుట్ దక్షిణ శివార్లకు అత్యవసర తరలింపు నోటీసు జారీ చేసింది.[304]

అమెరికా అడ్మిరల్ బ్రాడ్ కూపర్ నివేదిక ప్రకారం, యుద్ధం మొదటి రోజు నుండి ఇరాన్ బాలిస్టిక్ క్షిపణి ప్రయోగాల రేటు 90% పడిపోయింది. అలాగే వారి డ్రోన్ ప్రయోగాల రేటు 83% తగ్గింది.[305] డిఫెన్స్ అనలిస్ట్ ఏజే జాఫ్ ప్రకారం, క్షిపణి ప్రయోగాల రేటు 92% (480 నుండి 40కి), డ్రోన్ ప్రయోగాల రేటు 92% (720 నుండి 60కి) తగ్గింది.[306]

మూడవ శతాబ్దపు సస్సానియన్ కోట అయిన ఫలక్-ఒల్-అఫ్లక్ ఇజ్రాయెలీ-అమెరికా దాడుల వల్ల దెబ్బతింది.[307]

మార్చి 11 న, పదకొండు B-1, మూడు B-52 అమెరికా బాంబర్లను యుకె లోని ఆర్‌ఏఎఫ్ ఫెయిర్‌ఫోర్డ్‌లో మోహరించారు. అక్కడ దూర-దృష్టి గల ఫోటోగ్రఫీ ద్వారా బాంబర్లలో బాంబులు లోడ్ చేస్తున్నట్లు కనిపించింది. ఇది "ఇరాన్‌లో దాడులు జరిగిన అత్యంత తీవ్రమైన రోజు" అని అమెరికా యుద్ధ కార్యదర్శి పీట్ హెగ్‌సెత్ చేసిన ప్రకటనను అనుసరించి జరిగింది, అయితే ఈ మిషన్ లక్ష్యాలు ఇంకా తెలియరాలేదు.[308]

టెహ్రాన్‌లోని బ్యాంక్ సెపా బ్రాంచ్‌పై దాడి జరిగింది. భవిష్యత్తులో ఈ ప్రాంతంలోని అమెరికా లేదా ఇజ్రాయెల్ బ్యాంకులను లక్ష్యంగా చేసుకుని ప్రతీకారం తీర్చుకుంటామని IRGC హెచ్చరించింది.[309]

ఇరాన్ సైబర్ దాడితో అమెరికాకు చెందిన వైద్య సరఫరా సంస్థను దెబ్బతీసినట్లు తెలుస్తోంది.[310]

యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి, 1,100 మందికి పైగా పిల్లలు గాయపడ్డారు లేదా మరణించారని (ఇరాన్‌లో 200, లెబనాన్‌లో 91, ఇజ్రాయెల్‌లో 4, కువైట్‌లో 1 మరణించినట్లు నివేదించబడింది), వందల వేల మంది నిర్వాసితులయ్యారని, లక్షలాది మంది పాఠశాలలకు వెళ్లలేకపోతున్నారని మార్చి 12న UNICEF నివేదించింది. హింస పెరిగే కొద్దీ ఈ సంఖ్యలు మరింత పెరిగే అవకాశం ఉందని కూడా ఇది పేర్కొంది.[311]

టెహ్రాన్‌పై జరిగిన వైమానిక దాడిలో ఇరాన్ ఇంటెలిజెన్స్ డిప్యూటీ మంత్రి అక్బర్ గఫారి మరణించాడు.[312]

ఇరాన్ దాడిలో ఇరాక్ తీరంలో రెండు చమురు ట్యాంకర్లకు మంటలు అంటుకున్నాయి. ఒక వ్యక్తి మరణించాడు, దీని వల్ల ఇరాక్ అన్ని చమురు టెర్మినల్ కార్యకలాపాలను తాత్కాలికంగా నిలిపివేసింది.[313]

చారిత్రిక సఫావిద్-కాలం నాటి భవనమైన రష్క్-ఎ జెనాన్ (దీనికి రష్క్ ప్యాలెస్ అని కూడా పేరుంది) నేరుగా అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ దాడులలో ధ్వంసమైంది.[314] ఇస్ఫహాన్ ప్రావిన్స్ కల్చరల్ హెరిటేజ్ డిప్యూటీ డైరెక్టర్ రుహొల్లా సయ్యద్ అల్-అస్గారీ ప్రకారం దెబ్బతిన్న ఇతర భవనాలలో చేహెల్ సోటున్ పెవిలియన్, రాకిబ్ ఖానే మాన్షన్, తైమూరి హాల్, అష్రఫ్ హాల్, అలీ ఖపు ప్యాలెస్ కిటికీలు ఉన్నాయి.[315] ప్రభావితమైన భవనాలు, స్మారక కట్టడాలు చాలావరకు బ్లూ షీల్డ్ ఇంటర్నేషనల్ వారి చట్టబద్ధంగా రక్షణలో ఉన్నవే.[316] అటువంటి స్థావరాలను దెబ్బతీయడం యుద్ధ నేరమని ఆ సంస్థ పేర్కొంది.[317]

ఇరాకీ కుర్దిస్తాన్‌లోని మాలా ఖరా స్థావరంపై జరిగిన డ్రోన్ దాడిలో ఆరుగురు ఫ్రెంచి సైనికులు గాయపడ్డారు. దాడిలో ఒక ఫ్రెంచి సైనికుడు మరణించినట్లు ఫ్రెంచి అధ్యక్షుడు ఇమ్మాన్యుయేల్ మాక్రాన్ మార్చి 13న ప్రకటించాడు.[261]

ఇరాక్‌లో, రెండు అమెరికా ఎయిర్ ఫోర్స్ బోయింగ్ KC-135 ట్యాంకర్లు గాలిలో ఢీకొన్నాయి. వాటిలో ఒకటి ఇరాక్‌లో కూలిపోయింది, కనీసం నలుగురు మరణించినట్లు ప్రాథమికంగా నివేదించబడింది, మరొకటి దెబ్బతింది, కానీ ఇజ్రాయెల్‌లో సురక్షితంగా దిగింది.[318] యుద్ధ సమయంలో కోల్పోయిన నాల్గవ అమెరికా విమానం ఇది.[319] ఆ తర్వాత, ఆ ఘటనలో ఆరుగురు సిబ్బంది కూడా మరణించారని యు.ఎస్. సెంట్రల్ కమాండ్ (CENTCOM) ధృవీకరించింది.[320] ఇంధనం నింపే మిషన్‌లో ఉన్నప్పుడు ఆ విమానాలు ఇరాక్‌లో కూలిపోయాయని అంగీకరించారు.[321] ఈ సంఘటనలో శత్రు లేదా స్నేహపూర్వక కాల్పులు కారణం కాదని అధికారులు తెలిపారు.[321][322][323]

మార్చి 13న, యుద్ధం ఆర్థిక పరిణామాలను ఎదుర్కోవడంలో సహాయపడటానికి, రష్యన్ చమురు విక్రయంపై ఆంక్షలను అమెరికా తాత్కాలికంగా ఎత్తివేసింది. అయితే, చమురు ధరలపై దీని ప్రభావం తక్కువగానే ఉంది.[324]

ఇజ్రాయెల్, అమెరికా స్థావరాలకు వ్యతిరేకంగా IRGC నేవీ, ఇరాన్ ఆర్మీ, హిజ్బుల్లాల సంయుక్త దాడులను ఇరాన్ ప్రకటించింది.[325] క్షిపణి దాడిలో గాయాలపాలైన 58 మంది ఆసుపత్రిలో చేరారని ఇజ్రాయెల్ నివేదించింది.[324] ఇరాన్ మరోసారి గల్ఫ్ దేశాలను క్షిపణులు, డ్రోన్లతో లక్ష్యంగా చేసుకోవడంతో, చమురు ధరలు పెరిగాయి. బహ్రెయిన్ ఇంధన ట్యాంకులపై దాడులు జరిగినట్లు నివేదించింది. కువైట్‌లో ఒక "శత్రు డ్రోన్" నివాస భవనాన్ని తాకడంతో ఇద్దరు వ్యక్తులు గాయపడ్డారు. రక్షణ పరికరాలు, దేశ ప్రధాన అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంపై దాడులు జరిగాయని, ఆరు విద్యుత్ లైన్లు నిలిచిపోయాయని కువైట్ అధికారులు తెలిపారు. డౌన్‌టౌన్ దుబాయ్‌లో పేలుళ్లు వినిపించాయని AFP నివేదించింది. అదే సమయంలో, UAEలోని జెబెల్ అలీకి ఉత్తరాన 35 నాటికల్ మైళ్ల (65 కిలోమీటర్లు) దూరంలో ఒక కంటైనర్ షిప్‌పై దాడి జరిగినట్లు బ్రిటిషు మారిటైమ్ ట్రేడ్ ఆపరేషన్స్ ఏజెన్సీ తెలిపింది. అల్ జజీరా అరబిక్ ప్రకారం, జోర్డాన్ అంతటా ప్రతి నగరంలో సైరన్‌లు మోగాయి.[326]

ఈ యుద్ధంలో మూడవసారి, బాలిస్టిక్ క్షిపణులు టర్కీ గగనతలంలోకి ప్రవేశించగా వాటిని అడ్డుకున్నారు. అదానా నగర పరిసరాల్లో పేలుళ్లు వినిపించాయి, ఇంజర్లిక్ ఎయిర్ బేస్ నుండి సైరన్‌లు మోగాయి.[327]

మూడవ వారం (మార్చి 14 - మార్చి 20)

[మార్చు]
BERJAYA
2015లో ఖార్గ్ ద్వీపం

ఖార్గ్ ఐలాండ్‌పై అమెరికా భారీ బాంబు దాడికి పాల్పడింది, ఇది ఇరాన్ చమురు ఎగుమతులలో 90 శాతం నిర్వహించే కీలకమైన చమురు ఎగుమతి కేంద్రం. ట్రంప్ ప్రకారం, "మంచి మర్యాదల కారణంగా" చమురు మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకోకుండా 90కి పైగా సైనిక స్థావరాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు. యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి చమురు ధరలు 40 శాతానికి పైగా పెరిగాయి.[328] సెంట్రల్ కమాండ్ ప్రకారం, ద్వీపంలోని చమురు మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకోకుండా సుమారు 90 సైనిక స్థావరాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు.[329] మార్చి 14న, బాగ్దాద్‌లో జరిగిన వైమానిక దాడిలో తమ భద్రతా కమాండర్ అబు అలీ అల్-అస్కారీ మరణించినట్లు కతైబ్ హిజ్బుల్లా బృందం తెలిపింది.[330]

బాగ్దాద్‌లోని గ్రీన్ జోన్‌లో ఉన్న రాయల్ తులిప్ అల్ రషీద్ హోటల్ మొదటి రెండు అంతస్తులను యూరోపియన్ యూనియన్, సౌదీ అరేబియా ప్రతినిధి బృందానికి ఆతిథ్యం ఇస్తున్న సమయంలో డ్రోన్ ఢీకొట్టింది. ఈ దాడికి ఎవరూ బాధ్యత వహించలేదు; అయితే, 48 గంటల ముందు బాగ్దాద్‌లోని అమెరికా రాయబార కార్యాలయంపై జరిగిన దాడికి సమీపంలో ఉండటం వల్ల, ఇది ఇరాన్ దాడి అయి ఉండవచ్చని అనుమానాలు వ్యక్తమయ్యాయి.[331]

మార్చి 16న, హోర్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరవడానికి సైనిక మద్దతు అందించాలని ట్రంప్ చేసిన పిలుపును ఐరోపాలోని అమెరికా-మిత్రపక్ష నాటో దేశాలు తిరస్కరించాయి.[332] నాటో మిత్రదేశాల నిర్ణయాన్ని "చాలా మూర్ఖపు పొరపాటు"గా పేర్కొంటూ ట్రంప్ వారిని మందలించారు.[333] మార్చి 17న, ట్రూత్ సోషల్‌లో నాటో సహాయాన్ని నిరాకరిస్తున్నట్లు ఒక ప్రకటన చేశారు. ఊహించని విధంగా, యుద్ధ సమయంలో ఇరాన్‌పై అమెరికా నేతృత్వంలోని దాడుల్లో చేరడానికి నిరాకరించిన ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలోని అమెరికా మిత్రదేశాలైన జపాన్, దక్షిణ కొరియా, ఆస్ట్రేలియాలను కూడా ట్రంప్ విమర్శించారు.[334][335][336][337] అదే ప్రకటనలో, యుద్ధానికి సంబంధించి అమెరికాకు "ఎవరి సహాయం అవసరం లేదు" అని ట్రంప్ ప్రకటించారు.[338]

మార్చి 17 తెల్లవారుజామున, అలీ లారీజానీ, బసిజ్ చీఫ్ గులాంరెజా సోలేమానీ సహా పలువురు ఇరాన్ సీనియర్ అధికారులు ఇజ్రాయెల్ వైమానిక దాడుల్లో లక్ష్యంగా చేసుకుని హతమయ్యారు.[339][340] వారిద్దరి మరణాన్ని తరువాత ఇరాన్ ప్రభుత్వ మీడియా ధృవీకరించింది.[341] దీనికి ప్రతీకారంగా, ఇరాన్ ప్రయోగించిన క్షిపణి దాడిలో రమత్ గాన్‌లో ఇద్దరు ఇజ్రాయెల్ పౌరులు మరణించారు.[342] అదే రోజు, ఇజ్రాయెల్ దక్షిణ లెబనాన్‌పై భూతల దండయాత్ర ప్రారంభించింది.[343]

మార్చి 18న, తీవ్ర ఉద్రిక్తతకు దారితీసిన ఘటనలో,[344] అమెరికా సమన్వయంతో పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని సౌత్ పార్స్ సహజ వాయువు క్షేత్రం, ఇరాన్‌లోని పొరుగు రిఫైనరీలపై ఇజ్రాయెల్ దాడి చేసింది.[345] ప్రతీకారంగా, ఖతార్‌లోని ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఎల్‌ఎన్‌జి (LNG) ఉత్పత్తి కేంద్రంపై ఇరాన్ దాడి చేసింది. సౌత్ పార్స్ దాడి గురించి తనకు తెలియదని ట్రంప్ పేర్కొన్నారు, ఇరాన్ చమురు మౌలిక సదుపాయాలపై ఇజ్రాయెల్ దాడులు ఇక ఉండవని హామీ ఇచ్చారు, ఖతార్ ఇంధన మౌలిక సదుపాయాలపై దాడులు కొనసాగించవద్దని ఇరాన్‌ను హెచ్చరించారు.[346][347]

అదే రోజు, రాత్రి జరిగిన వైమానిక దాడిలో ఇరాన్ ఇంటెలిజెన్స్ మంత్రి ఇస్మాయిల్ ఖతీబ్‌ను చంపినట్లు ఇజ్రాయెల్ తెలిపింది.[348] అదే రోజు ఖతీబ్ హత్యను పెజెష్కియన్ ధృవీకరించారు.[349] బీట్ అవాలోని బ్యూటీ సెలూన్‌పై ఒక మిసైల్ పడటంతో, నలుగురు[350] మహిళలు మరణించారు, ఆరుగురు గాయపడ్డారు, ఇది బహుశా క్లస్టర్ ఆయుధాలు అయి ఉండొచ్చని ఇజ్రాయెల్ అధికారులు తెలుపగా, ఇది ఇజ్రాయెల్ ప్రయోగించిన ఇంటర్‌సెప్టర్ పొరపాటున పడిందని పాలస్తీనా అధికారులు తెలిపారు.[351][352] ఇంతలో, కిర్యత్ ష్మోనా, అష్కెలోన్‌లపై హిజ్బుల్లా దాడి చేసింది.[353]

మార్చి 19న, ఇరాన్ బలగాలు దాడి చేశాయనే అనుమానంతో యు.ఎస్. లాక్హీడ్ మార్టిన్ ఎఫ్-35 (F-35) అత్యవసరంగా ల్యాండ్ అయింది.[354][355] సౌత్ పార్స్ గ్యాస్ స్థావరాలపై ఇజ్రాయెల్ దాడులకు ప్రతీకారంగా ఈ ప్రాంతంలో జరిగిన విస్తృత ఇరాన్ క్షిపణి దాడిలో హైఫాలోని బజన్ గ్రూప్ రిఫైనరీ దెబ్బతింది.[356] "మీరు గాలి నుండి విప్లవం సృష్టించలేరు", "భూమిపై కూడా ఒక భాగం ఉండాలి - నేను అన్ని ఎంపికలను మీతో పంచుకోను" అని నెతన్యాహు నొక్కి చెప్పారు.[357]

మార్చి 20న, సౌదీ అరేబియా ఉత్తర ప్రాంతమైన అల్ జోఫ్‌పై ఒక క్షిపణిని అడ్డగించింది.[358]

దాడులు, ప్రాణనష్టం

[మార్చు]

యుద్ధం ప్రారంభం నుండి మార్చి 4 వరకు ఇరాన్ ప్రయోగించిన బాలిస్టిక్ క్షిపణుల రేటు క్షీణించింది. విశ్లేషకులు ఇరాన్ క్షిపణి, లాంచర్ నిల్వల క్షీణతను, అలాగే సుదీర్ఘ యుద్ధం కోసం రేషన్ వ్యూహాన్ని వివరణాత్మక కారణాలుగా సూచిస్తున్నారు.[359] 2026 మార్చి 5న, ఫిబ్రవరి 28 నుండి ఇరాన్ 500 కంటే ఎక్కువ బాలిస్టిక్, నావల్ క్షిపణులను, దాదాపు 2,000 డ్రోన్లను ప్రయోగించిందని ఒక సైనిక వర్గం ఫార్స్ (Fars) న్యూస్ ఏజెన్సీకి తెలిపింది. నివేదిక ప్రకారం, ప్రయోగించిన వాటిలో దాదాపు 40 శాతం ఇజ్రాయెల్ వైపు, దాదాపు 60 శాతం ఆ ప్రాంతంలోని అమెరికా లక్ష్యాల వైపు ప్రయోగించబడ్డాయి.[360]

పౌరసత్వాల వారీగా మరణాలు, గాయాలు.

[మార్చు]
దేశం మరణాలు గాయపడినవారు మూలాలు
మొత్తం 4,077–9,651+ 41,186+
ఇరాన్ 2,076–7,650+[g] 26,500[h] [362][365][366][361][364]
లెబనాన్ 1,784[i] 5,977 [370][371][367][368][369]
ఇతాక్ 112[j] 224[k] [l]
ఇజ్రాయిల్ 40[m] 7,451[n] [o]
అమెరికా 15[p] 538+[q] [418][419][413][414][415][416][417]
పాలస్తీనా (వెస్ట్ బ్యాంక్) 14[r] 15 [420][421][422][423][424][425]
యు ఎ ఇ 13[s] 224 [426][427][428][429]
కువైత్ 10[u] 115[v] [t]
బహ్‌రెయిన్ 3 42 [439][182][440][409]
సౌదీ అరేబియా 3 29 [366][441]
ఒమన్ 3 15 [442][366][443]
ఫిలిప్పీన్స్ 2 0 [444][445]
ఫ్రాన్స్ 1 Several [261]
సిరియా 1 0 [446]
జోర్డాన్ 0 29 [366]
కతార్ 0 20 [447][366][448]
అజర్‌బైజాన్ 0 4 [449]

బాలిస్టిక్ క్షిపణుల, డ్రోన్ల దాడులు

[మార్చు]
దేశం బాలిస్టిక్ క్షిపణులు డ్రోన్లు/యుఎవి లు మూలాలు
1,252+ 2,328+
యుఏఇ 357 1,806 [450]
సౌదీ అరేబియా 3+ 83 [451][452][453]
కతార్ 101 63 [451][452]
బహ్‌రెయిన్ 102 171 [451][454]
ఒమన్ 0 14 [451][455]
కువైట్ 178 154 [451][456]
జోర్డాన్ 60 59 [451][306]
ఇరాక్ 20 40 [306]
అజర్‌బైజాన్ 0 3 [306]
టర్కీ 4 0 [457][306]
అక్రోటిరి అండ్ ఢెకేలియా 0 3 [306]
ఇజ్రాయిల్ 220 110 [మూలం అవసరం]

ఇరాన్

[మార్చు]

అలీ ఖమేనీ హత్య

[మార్చు]
BERJAYA
2026 ఫిబ్రవరి 12న ఖమేనీ (అతని హత్యకు 16 రోజుల ముందు)

2026 ఫిబ్రవరి 28న, ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అలీ ఖమేనీ హత్య చేయబడ్డాడు. మార్చి 1 ఉదయాన్నే, ఖమేనీ మరణించినట్లు ఇరాన్ ప్రభుత్వ మీడియా ప్రకటించింది.[458] IRGC నియంత్రణలో ఉన్న ఫార్స్ న్యూస్ ఏజెన్సీ (Fars News Agency), ఈ దాడులలో ఖమేనీ కుమార్తె, అల్లుడు, మనుమడు, కోడలు జహ్రా హద్దాద్-అదేల్ (మోజ్తబా ఖమేనీ భార్య, గాయపడి బతికి బయటపడ్డాడు) కూడా మరణించినట్లు ప్రకటించింది.[459][460][461] రాష్ట్రం 40 రోజుల సంతాప దినాలను ప్రకటించింది.[462] IRGC నుండి ఒక కరడుగట్టిన నాయకుడు ఖమేనీ స్థానంలో వస్తాడని సీఐఏ (CIA) అంచనాలు సూచించాయి.[463]

సైన్యం, అధికారులు

[మార్చు]
BERJAYA
రక్షణ మంత్రి అజీజ్ నసిర్జాదే
BERJAYA
IRGC కమాండర్ మొహమ్మద్ పాక్పూర్
BERJAYA
డిఫెన్స్ కౌన్సిల్ కార్యదర్శి అలీ షమ్ఖానీ
BERJAYA
సుప్రీం లీడర్ మిలిటరీ ఆఫీస్ అధిపతి మహ్మద్ షిరాజీ
BERJAYA
సాయుధ దళాల చీఫ్ ఆఫ్ స్టాఫ్ అబ్దుల్ రహీమ్ మౌసవి

ఇజ్రాయెల్ వైమానిక దాడులలో ఇరాన్ రక్షణ మంత్రి అజీజ్ నసిర్జాదే, ఐఆర్జీసీ కమాండర్ మొహమ్మద్ పాక్పూర్ మరణించారు.[464][465] డిఫెన్స్ కౌన్సిల్ సెక్రటరీ అలీ షమ్ఖానీ,[466] నలుగురు టాప్ ఇంటెలిజెన్స్ మినిస్ట్రీ అధికారులు కూడా చంపబడ్డారని ఇరాన్ ఇంటర్నేషనల్ నివేదించింది.[467] షమ్ఖానీ, నసిర్జాదే, పాక్పూర్‌లతో సహా ఏడుగురు ఇరాన్ భద్రతా నాయకుల మరణాలను ఐడిఎఫ్ (IDF) తరువాత ధృవీకరించింది.[468]

దాడులలో మరణించినట్లు ధృవీకరించబడిన ఇతర సీనియర్ అధికారులలో ఇరాన్ ఎమర్జెన్సీ కమాండ్ ఇంటెలిజెన్స్ హెడ్ సలాహ్ అసది, ఖమేనీ మిలిటరీ ఆఫీస్ హెడ్ మహ్మద్ షిరాజీ, డిఫెన్సివ్ ఇన్నోవేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్ (SPND) అధిపతి హోస్సేన్ జబల్ అమెలియన్, మాజీ SPND అధిపతి రెజా మొజఫారి నియా ఉన్నారు.[110] మార్చి 1న, చీఫ్ ఆఫ్ స్టాఫ్ అబ్దుల్ రహీమ్ మౌసవి, మాజీ అధ్యక్షుడు మహమూద్ అహ్మదీనెజాద్ కూడా దాడుల వల్ల మరణించినట్లు ఇరాన్ ప్రభుత్వ మీడియా ధృవీకరించింది.[469][470] అయితే, అహ్మదీనెజాద్ ప్రాణాలతో ఉన్నాడని, లేదా అతని మరణానికి సంబంధించిన నివేదికలు ధృవీకరించబడలేదని తరువాత వార్తలు వచ్చాయి.[471]

శనివారం సాయంత్రం ఒక ఇంటెలిజెన్స్ సోర్స్, మిలిటరీ సోర్స్ సిబిఎస్ (CBS) న్యూస్‌కి ఇచ్చిన సమాచారం ప్రకారం, దాడుల్లో 40 మంది ఇరాన్ అధికారులు మరణించారు. అయితే ఈ అధికారులు ఒకే ప్రదేశంలో ఉన్నారా లేదా బహుళ ప్రదేశాలలో ఉన్నారా అనేది స్పష్టంగా తెలియరాలేదు.[472][473] సైన్యం పాత సాధారణ సూచనల ప్రకారం పనిచేస్తోందని, అనేక యూనిట్లపై నియంత్రణ కోల్పోయిందని ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ పేర్కొంది.[474] మార్చి 13న ఇజ్రాయెల్ మిలిటరీ అంచనాల ప్రకారం, 3,000-4,000 మంది ఇరాన్ సైనికులు, కమాండర్లు మరణించారని తెలిసింది.[475] హేంగవ్ ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ హ్యూమన్ రైట్స్ (Hengaw Organization for Human Rights) అంచనా ప్రకారం, దాడులలో మరణించిన ఇరాన్ సైనిక దళాల సభ్యుల సంఖ్య మార్చి 14 నాటికి 4,400+ కి చేరుకుందని, మార్చి 2న 1,300+, మార్చి 4న 2,100+, మార్చి 10న 3,900+ మంది మరణించినట్లు తెలిపింది.[476]

పౌరులు

[మార్చు]

ఇరాన్ తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, ఫిబ్రవరి 28న మినాబ్‌లోని షజారే తయ్యెబే బాలికల ప్రాథమిక పాఠశాలపై అమెరికా దాడులు జరిగాయి.[477] ఈ పాఠశాల ఒకప్పుడు సయ్యద్ అల్-షుహాదా మిలిటరీ కాంప్లెక్స్‌లో భాగంగా ఉండేది, దానికి చాలా దగ్గరగా (వివిధ మూలాల ప్రకారం, బేస్ నుండి 600 మీటర్లు లేదా 100 గజాల లోపు లేదా పక్కనే) ఉంది.[w]

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ కొన్నిసార్లు "యాక్సిస్ ఆఫ్ రెసిస్టెన్స్" లో చేర్చబడుతుంది.[38][39]
  2. ↑ The problems indicated by the UNSC during 2006 in their first resolution were specifically "uranium enrichment[43] and reprocessing"[44] in the second resolution of that year; additionally use or attempted use of "heavy water"[45]
  3. ↑ Hebrew: מִבְצַע שְׁאָגַת הָאֲרִי, romanized: Mivtsá She'agát Ha'arí, pronounced [mivˈt͡sä ʃe̞.äˈɡätʰ hä.ʔäˈʁi]
  4. ↑ గతంలో, ఇరాన్ I, II, III ఆపరేషన్లను తక్కువ స్థాయిలో చేపట్టింది.
  5. ↑ Persian: عملیات وعده صادق ۴, romanized: Amaliyat-e Va'deh-ye Sadegh 4
  6. ↑ In 2010, South Korean corvette ROKS Cheonan was sunk near the border with North Korea. An investigation into the incident by a group of countries concluded that it was sunk by a torpedo launched by a North Korean Yeono-class midget submarine, though North Korea denied any responsibility.[235][236]
  7. ↑
  8. ↑
    • Per Iranian Health Ministry:
    • 26,500 injured, including 1,767 children[361]
    • Per US and Israel:
    • ~15,000 military personnel wounded[364]
  9. ↑
  10. ↑ Including 85 Popular Mobilization Forces fighters,[372][373][374][375][376][377][378][379][380][381][382] six Kurdistan Freedom Party fighters, six Peshmerga fighters, four civilians,[383][384] seven soldiers, and four police officers
  11. ↑ Including 139 Popular Mobilization Forces fighters,[372][373][374][375][376][377][378][379][380][381][382] 35 Kurdistan Freedom Party fighters,[383] 30 Peshmerga fighters, seven civilians,[385] and 13 soldiers
  12. ↑ [386][387][388][389][372][373][374][375][376][377][378][379][380][381][382][383][384][385]
  13. ↑ Including one off-duty soldier,[390][391][392][393][394][395] one soldier killed by friendly fire,[396] 11 other soldiers, and 27 civilians[397][398][399][400][391][401][402]
  14. ↑ Including 416 military personnel[403][404][405]
  15. ↑ [406][407][408][409][410][411][412][405][390][391][392][393][394][395][396][397][398][399][400][401][402][403][404]
  16. ↑ Including seven killed in combat,[413] two non-combat-related deaths, and six killed in a KC-135 Stratotanker crash
  17. ↑ Including six who were seriously wounded and 315 who have returned to duty[414][415][416][417]
  18. ↑ Including 10 killed by Israelis[420][421][422] and four killed by a missile strike[423][424][425]
  19. ↑ Including two soldiers, one civilian contractor, and 10 other civilians[426][427][428][429]
  20. ↑ 20.0 20.1 20.2 [430][431][432][433][434][435][436][437][438]
  21. ↑ Including four soldiers and six civilians[t]
  22. ↑ Including 77 soldiers and 38 civilians[t]
  23. ↑ Variously described as "about 600m [660 yd] from the base",[478] "within less than 100 yards [91 m] of the perimeter of [the base]",[479] "adjacent to [the base]"[480]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress". Reuters. 26 February 2026. Retrieved 26 February 2026.
  2. ↑ Brennan, Margaret; Walsh, Joe (27 February 2026). "U.S.-Iran Deal Is "within Our Reach," Omani Mediator Says". CBS News.
  3. ↑ "How Trump Decided to Go to War". The New York Times. 3 March 2026.
  4. ↑ Fabian, Emanuel (28 February 2026). "Satellite image shows destruction of Khamenei's compound". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 28 February 2026.
  5. ↑ "Smoke seen in Bahrain, Qatar and Kuwait as Iran retaliates against strikes". Associated Press (Video). 28 February 2026. Retrieved 15 March 2026.
  6. ↑ Piper, Imogen; Kelly, Meg; Ley, Jarrett; Ducroquet, Simon (28 February 2026). "See where U.S., Israeli strikes have hit Iran and where Iran has retaliated". The Washington Post (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0190-8286. Retrieved 1 March 2026.
  7. ↑ Brown, Paul; Sardarizadeh, Shayan; Murphy, Matt (6 March 2026). "Iranian schools, hospital and landmarks among civilian sites hit during US-Israeli strikes". BBC Verify. Retrieved 6 March 2026.
  8. ↑ "Azerbaijan threatens to respond after Iranian drones hit airport and near school". The Times of Israel. 5 March 2026.
  9. ↑ "Dubai airport, iconic Burj Al Arab hotel damaged in Iranian missile strikes". Reuters. 28 February 2026. Retrieved 1 March 2026.
  10. ↑ "Two drones intercepted heading for RAF base, Cyprus says". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 2 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  11. ↑ "Hezbollah claims responsibility for attack on Israel". Al Jazeera English. 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  12. ↑ "Israel attacks central Beirut in escalation of deadly assault on Lebanon". Al Jazeera (in ఇంగ్లీష్). 12 March 2026. Retrieved 14 March 2026.
  13. ↑ Sarovic, Alexander (11 March 2026). "(S+) Trump und Iran: Präsident siegessicher, Kriegsziel unbekannt" [(S+) Trump and Iran: President confident of victory, war aim unknown]. Der Spiegel (in జర్మన్).
  14. ↑ Stein, Chris (3 March 2026). "US strikes on Iran triggered by Israel's plan to launch attack, Rubio says". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 10 March 2026.
  15. ↑ "US House speaker: Israel's determination to strike Iran left Trump with a 'very difficult' decision". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Associated Press. 3 March 2026. ISSN 0040-7909. Retrieved 10 March 2026.
  16. ↑ Mazzetti, Mark; Barnes, Julian E.; Pager, Tyler; Wong, Edward; Schmitt, Eric; Bergman, Ronen (2 March 2026). "How Trump Decided to Go to War". The New York Times (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0362-4331. Retrieved 10 March 2026. The president said he understood the risks of an attack, but he conveyed to Mr. Carlson that he had no choice but to join a strike that Israel would launch.
  17. ↑ "For Israel's Netanyahu, Trump grants wishes, but his support carries risks". The Washington Post (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 8 March 2026. ISSN 0190-8286. Retrieved 10 March 2026. Netanyahu made clear his desire to attack Iran's ballistic missile program in the coming weeks. The prime minister said Israel would be willing to strike Iran with or without U.S. involvement, though he wanted Trump to green-light the operation, the people said.
    Netanyahu's determination to initiate hostilities led Trump to believe an Israeli attack was inevitable and that the best course of action was to involve U.S. military power to ensure its success, said two people familiar with this thinking.
  18. ↑ "Read Trump's full statement on Iran attacks". PBS News. Associated Press. 28 February 2026.
  19. ↑ "GOP Sen. Lindsey Graham Brags 'We Are Going to Make a Ton of Money' on Iran War". People. 9 March 2026. Retrieved 10 March 2026. "Venezuela and Iran have 31% of the world's oil reserves. We're going to have a partnership with 31% of the known reserves. This is China's nightmare. This is a good investment," he said.
  20. ↑ Magid, Jacob (28 February 2026). "Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government'". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 28 February 2026.
  21. ↑ Volz, Volz; Ward, Alexander; Seligman, Lara (2 March 2026). "Trump's Case for War With Iran Faces Growing Scrutiny". The Wall Street Journal (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 4 March 2026.
  22. ↑ Glasser, Susan (2 March 2026). "Can Donald Trump Win a War with Iran If He Can't Explain Why He Started It?". The New Yorker. Retrieved 5 March 2026.
  23. ↑ Haake, Garrett; Leavitt, Karoline (4 March 2026). "White House says Trump's 'feeling based on fact' that Iran posed an imminent threat led to strikes. White House press secretary Karoline Leavitt said President Donald Trump's decision to launch Operation Epic Fury was based on the 'cumulative effect' of threats and his feeling 'based on fact' that Iran posed an imminent and direct threat" (Internet video). Associated Press. Retrieved 4 March 2026. [Total running time, 1:41 min.]
  24. ↑ Stewart, Phil; Pamuk, Humeyra (1 March 2026). "Pentagon tells Congress no sign that Iran was going to attack US first, sources say". Reuters. Retrieved 11 March 2026.
  25. ↑ "Iran Has No Structured Program to Build Nuclear Weapons, IAEA Says". The Wall Street Journal (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 12 March 2026.
  26. ↑ "How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  27. ↑ Schneid, Rebecca (28 February 2026). "How the World Is Reacting to the Attack on Iran". Time (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 1 March 2026.
  28. ↑ Chávez, Steff; Politi, James; Hauslohner, Abigail (1 March 2026). "Donald Trump tries to defy troubled history of US interventions in Middle East". Financial Times. Retrieved 5 March 2026. But the US president has been increasingly willing to take big gambles in foreign affairs, defying traditional diplomacy and the sovereignty of America's foes.
  29. ↑ "US, Israel defend strikes at UN as Iran alleges 'war crime'". The Philippine Star. Retrieved 2 March 2026.
  30. ↑ Elliott, Rebecca F.; Eavis, Peter (28 February 2026). "Oil Shipments in Persian Gulf Already Disrupted by Iran Attack". The New York Times.
  31. ↑ 31.0 31.1 31.2 31.3 "From 1953 Coup To 2026 Strikes: The Long Road To US-Iran War". News18. 28 February 2026. Retrieved 4 March 2026.
  32. ↑ Reed, John; Krubally-N'Diaye, Cordu (6 March 2026). "Why the US and Iran are enemies". Financial Times. Retrieved 7 March 2026.
  33. ↑ Kabir, Marmar (February 2026). "Iran in the eye of the storm". Le Monde diplomatique (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 4 March 2026.
  34. ↑ 34.0 34.1 34.2 Hourcade, Bernard (March 2026). "What prospects for a new Iran?". Le Monde diplomatique (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 4 March 2026.
  35. ↑ Mens, Jay (June 2024). "A War Without a Name: The Iran-Israel Relationship in Historical Perspective" (PDF). Harvard Kennedy School, Belfer Center for International Relations. Here is an important difference between the Cold War and the cold war in the modern Middle East. Unlike the United States and the Soviet Union, Israel and Iran do not have diplomatic relations and openly contest the other's moral right to exist.
  36. ↑ Asadzade, Peyman (1 October 2019). "Faith or Ideology? Religiosity, Political Islam, and Anti-Americanism in Iran". Journal of Global Security Studies (in ఇంగ్లీష్). 4 (4): 545–559. doi:10.1093/jogss/ogy038. ISSN 2057-3170.
  37. ↑ Al-Marashi, Ibrahim (2 March 2026). "Iran and the US have been at war for decades – and there's no end in sight". The Conversation (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 4 March 2026.
  38. ↑ "Flexible Resistance: How Hezbollah and Hamas Are Mending Ties". Carnegie Endowment for International Peace (in ఇంగ్లీష్). 11 July 2018. Retrieved 8 February 2026.
  39. ↑ "What links Hamas to the 'Axis of Resistance' and Iran as its patron?". The Irish Times (in ఇంగ్లీష్). 10 October 2023. Retrieved 8 February 2026.
  40. ↑ "Iran's Conflict With Israel and the United States". Council on Foreign Relations. Retrieved 28 February 2026.
  41. ↑ Khalaji, Mehdi; Collier, Robert (September 2011). "2. Shiite Jurisprudence, Political Expediency, and Nuclear Weapons" (PDF). Nuclear Fatwa; Religion and Politics in Iran's Proliferation Strategy. Washington Institute for Near East Policy. pp. 13–14, 25. Archived from the original (PDF) on 4 June 2019. Khamenei's Nuclear Fatwa Khamenei's statements on the religious prohibition against the production and use of WMD "in any form" were apparently first recorded in October 2003
  42. ↑ Gritten, David (18 June 2025). "Was Iran months away from producing a nuclear bomb?". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2 March 2026. the US intelligence community "continues to assess that Iran is not building a nuclear weapon and Supreme Leader [Ayatollah Ali] Khamenei has not authorised the nuclear weapons programme that he suspended in 2003". – What do we know about Iran's nuclear programme? a decade-long investigation by the IAEA found evidence that Iran conducted "a range of activities relevant to the development of a nuclear explosive device" from the late 1980s until 2003
  43. ↑ UN Security Council (31 July 2006). "S/RES/1696 (2006)". United Nations. Expresses concern at the intentions of Iran's nuclear programme and demands that Iran halt its uranium enrichment programme
  44. ↑ UN Security Council. "Resolution 1696 (2006)". United Nations. p. 2. 2. Demands, in this context, that Iran shall suspend all enrichment-related and reprocessing activities, including research and development, to be verified by the IAEA
  45. ↑ UN Security Council. "Resolution 1737 (2006)". United Nations. p. 2. 2. Decides, in this context, that Iran shall without further delay suspend the following proliferation sensitive nuclear activities: (a) all enrichment-related and reprocessing activities, including research and development, to be verified by the IAEA; and (b) work on all heavy water-related projects, including the construction of a research reactor moderated by heavy water, also to be verified by the IAEA;
  46. ↑ UN Security Council. "Resolution 2231 (2015) on Iran Nuclear Issue". United Nations. resolutions 1696 (2006), 1737 (2006), 1747 (2007), 1803 (2008), 1835 (2008) and 1929 (2010) – Background Diplomatic efforts to reach a comprehensive, long-term and proper solution to the Iranian nuclear issue culminated in the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) concluded on 14 July 2015
  47. ↑ "Iran reaffirms right to enrich uranium ahead of key talks in Turkiye". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). 24 July 2025. Retrieved 5 March 2026. Western powers, led by the US and backed by Israel, have long accused Tehran of secretly seeking nuclear weapons. Iran has repeatedly denied this, insisting its nuclear programme is solely for civilian purposes such as energy production.
  48. ↑ "No Evidence Iran Is Building a Nuclear Bomb: IAEA". All India Radio (in ఇంగ్లీష్). 4 February 2026. Retrieved 5 March 2026. Rafael Mariano Grossi, has said that there has been no evidence of Iran building a nuclear bomb. In a social media post, Mr Grossi said that Iran's large stockpile of near-weapons-grade enriched uranium and refusal to grant inspectors full access are cause for serious concern.
  49. ↑ "Give negotiations a chance: How to turn Iran's claimed right to enrich uranium into a new deal—and avoid a war". Bulletin of the Atomic Scientists (in ఇంగ్లీష్). 26 February 2026. Retrieved 5 March 2026. Iran has used its enrichment program for leverage in international negotiations.
  50. ↑ "Iran rejects inspections of bombed nuclear sites without IAEA framework". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). 24 December 2025. Retrieved 5 March 2026.
  51. ↑ Wintour, Patrick (30 January 2026). "'Deeply ideological': the rationale behind Iran's insistence on uranium enrichment". The Guardian (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 5 March 2026.
  52. ↑
  53. ↑ "Iran nuclear deal: Trump pulls US out in break with Europe allies". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 9 May 2018. Retrieved 28 February 2026.
  54. ↑ "Trump tightens the screws on Iran's oil". Brookings Institute (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 28 February 2026.
  55. ↑ Shamim, Sarah. "How US sanctions crippled lives of Iranians Trump says he wants to 'help'". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 4 March 2026.
  56. ↑ "Trump reimposes 'maximum pressure' on Iran, aims to drive oil exports to zero". Reuters (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 4 February 2025. Retrieved 3 March 2026.
  57. ↑ Sharma, Yashraj (3 February 2026). "US says it caused dollar shortage to trigger Iran protests: What that means". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 3 March 2026. In a stunning admission, US Treasury Secretary Scott Bessent said Washington engineered a dollar shortage to send the Iranian rial into freefall that culminated with protesters taking to the streets.
  58. ↑ Northam, Jackie. "Trump's sanctions on Iran have dramatically affected its economy and led to protests". NPR. Retrieved 14 March 2026.
  59. ↑ Sanger, David E. (28 February 2026). "For Trump, the Iran Attack Is the Ultimate War of Choice". The New York Times. Archived from the original on 28 February 2026. Retrieved 1 March 2026. While Mr. Trump claimed Tehran was ultimately aiming to reach to the United States with its array of missiles, even his own Defense Intelligence Agency concluded last year that it would be a decade before Iran could get past the technological and production hurdles to produce a significant arsenal.
  60. ↑ Robertson, Noah (3 July 2025). "US strikes set back Iran's nuclear program up to 2 years, DOD says". Military Times. Retrieved 28 February 2025.
  61. ↑ Sanger, David E.; Pager, Tyler; Fassihi, Farnaz (28 January 2026). "Trump Threatens Iran with 'Massive Armada' and Presses a Set of Demands". The New York Times.
  62. ↑ "Trump lays out case for possible attack on Iran in State of the Union speech". The Straits Times (in ఇంగ్లీష్). 25 February 2026. ISSN 0585-3923. Retrieved 1 March 2026. He accused Iran of restarting its nuclear programme, working to build missiles that 'soon' would be capable of reaching the US – Iranian state media have claimed that Tehran is developing a missile capable of reaching North America.
  63. ↑ Murphy, Francois (27 February 2026). "IAEA report says Iran must allow inspections, points at Isfahan". Reuters. Retrieved 28 February 2026.
  64. ↑ "IAEA says Iran stored highly enriched uranium at underground Isfahan site". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 27 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  65. ↑ "IAEA says cannot assure Iran's nuclear program is exclusively peaceful". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 27 February 2026. Retrieved 1 March 2026. The UN nuclear watchdog warned it will not be in a position to provide assurance that Iran's nuclear program is exclusively peaceful unless Tehran restores access to key facilities, according to confidential reports seen by Bloomberg and the Associated Press.
  66. ↑ Golshiri, Ghazal (13 January 2026). "Iranian regime rallies supporters in bid to quell unrest". Le Monde (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 25 January 2026.
  67. ↑ Salem, Mostafa; Karadsheh, Jomana; Dean, Sarah; Davey-Attlee, Florence; Pourahmadi, Adam (23 January 2026). "The night Iran went dark: Witness accounts and video reveal violence inflicted during Iran's internet blackout". CNN (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 25 January 2026.
  68. ↑ "Iran anti-government student protests spread to more universities". BBC News. 23 February 2026.
  69. ↑ Serjoie, Kay Armin; Saberi, Roxana; Jamalpour, Fatemeh (25 January 2026). "Iran Protest Death Toll Could Top 30,000: Local Officials". Time (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 25 January 2026. Retrieved 25 January 2026.
  70. ↑ Chang, Emily (2 January 2026). "Trump warns US is 'locked and loaded' if Iran kills peaceful protesters". ABC News. Retrieved 3 March 2026.
  71. ↑ Elwelly, Elwely; Erickson, Bo (14 January 2026). "Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way'". Reuters.
  72. ↑ Wintour, Patrick (24 January 2026). "Trump says US 'armada' heading to Middle East as Iran death toll put above 5,000". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 25 January 2026.
  73. ↑ "Live updates: U.S. and Israel launch attack on Iran as Trump calls for regime change". The Washington Post (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 28 February 2026. ISSN 0190-8286. Retrieved 28 February 2026.
  74. ↑ Sabbagh, Dan (13 February 2026). "Trump sends second aircraft carrier to Middle East in effort to increase pressure on Iran". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 14 February 2026.
  75. ↑ 75.0 75.1 Ravid, Barak (14 February 2026). "U.S. and Iran set to hold second round of nuclear talks in Geneva". Axios (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 14 February 2026.
  76. ↑ Paraskova, Tsvetana (26 February 2026). "Iran Rushes to Ship Oil Ahead of Possible U.S. Strike". OilPrice.com (in ఇంగ్లీష్).
  77. ↑ 77.0 77.1 77.2 "Peace 'within reach' as Iran agrees no nuclear material stockpile: Oman FM". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). 28 February 2026.
  78. ↑ Brennan, Margaret; Walsh, Joe (27 February 2026). "U.S.-Iran deal is 'within our reach,' Omani mediator says". CBS News (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 28 February 2026.
  79. ↑ "US envoy says Iran misjudged Trump team in nuclear negotiations". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 3 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  80. ↑ Magid, Jacob (3 March 2026). "Witkoff: Iran negotiators boasted of having enough enriched uranium to build 11 nuclear bombs". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 3 March 2026.
  81. ↑ "IAEA says cannot assure Iran's nuclear program is exclusively peaceful". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 27 February 2026. Retrieved 15 March 2026.
  82. ↑ Stewart, Phil; Ali, Idrees (14 February 2026). "Exclusive: US military preparing for potentially weeks-long Iran operations". Reuters.
  83. ↑ Seligman, Lara; Gordon, Michael R.; Ward, Alexander; Holliday, Shelby (19 February 2026). "U.S. Gathers the Most Air Power in the Mideast Since the 2003 Iraq Invasion". The Wall Street Journal (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 19 February 2026. Retrieved 1 March 2026.
  84. ↑ Caputo, Marc; Ravid, Barak (3 March 2026). "Exclusive: The Trump-Netanyahu call that changed the Middle East". Axios. Retrieved 5 March 2026. Last Monday, Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu called President Trump with a stunning tip: Iran's supreme leader and his top advisers were all set to meet at one location in Tehran on Saturday morning.
    They could all be killed in a single devastating airstrike, Netanyahu told Trump and his team, according to three sources briefed on the discussion.
  85. ↑ Hawkinson, Katie (4 March 2026). "What Israel's Netanyahu said to Trump during secret phone call that led to Iran strikes: report. Trump has said Iran was 'going to attack first' if the U.S. didn't strike". The Independent. Retrieved 5 March 2026. Now, Axios reports that Netanyahu called Trump on Monday, Feb. 23, and told him that Khamenei, along with other top Iranian officials, were planning to meet in a single location on Saturday morning in Tehran. The CIA reportedly confirmed the intelligence by Thursday.
  86. ↑ "Donald Trump condemns Iran's 'sinister' nuclear ambitions in State of the Union". Financial Times. 24 February 2026.
  87. ↑ Hansler, Jennifer; Bertrand, Natasha; Atwood, Kylie; Cohen, Zachary (28 February 2026). "Trump has claimed Iran is building missiles that could soon hit the US. Sources say that's not backed up by US intelligence". CNN. Retrieved 3 March 2026.
  88. ↑ Rowlands, Lyndal (25 February 2026). "Iran's FM says deal with US 'within reach'; Trump says he prefers diplomacy". Al Jazeera English.
  89. ↑ "Lindsey Graham's Quest to Sell Trump on Striking Iran". The Wall Street Journal. 6 March 2026. Retrieved 10 March 2026.
  90. ↑ Smith, Benedict; Bhojwani, Janhvi (1 March 2026). "How the US pulled off the assassination of the century". The Daily Telegraph. Retrieved 1 March 2026.
  91. ↑ Birnbaum, Michael; Hudson, John; DeYoung, Karen; Allison, Natalie; Mekhennet, Souad (1 March 2026). "Push from Saudis, Israel helped move Trump to attack Iran". The Washington Post.
  92. ↑ Roth, Andrew (25 February 2026). "Marco Rubio briefs US lawmakers on Iran as Trump uses State of the Union to threaten nuclear programme". The Guardian.
  93. ↑ 93.0 93.1 "Inside the plan to kill Ali Khamenei". Financial Times (in ఇంగ్లీష్). 2 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  94. ↑ Lieber, Dov; Ward, Alexander; Norman, Laurence (1 March 2026). "Why the U.S. and Israel Struck When They Did: A Chance to Kill Iran's Leaders". The Wall Street Journal (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Washington. Retrieved 1 March 2026.
  95. ↑ 95.0 95.1 Halbfinger, David M.; Bergman, Ronen (1 March 2026). "How the Assault on Iran Unfolded". The New York Times. Jerusalem, Tel Aviv.
  96. ↑ "Trump advisers said to prefer Israel attack Iran before US strikes: 'The politics are a lot better'". The Times of Israel. 26 February 2026.
  97. ↑ "News kompakt: USA begründen Iran-Angriff mit Israels Plänen" [News in brief: USA justifies Iran attack with Israel's plans]. Deutsche Welle (in జర్మన్). Retrieved 3 March 2026.
  98. ↑ Cramer, Philissa (3 March 2026). "Israel's critics erupt after Rubio suggests it dragged US into war with Iran". The Times of Israel. US Secretary of State Marco Rubio inflamed critics of the US-Israel war on Iran on Monday when he suggested that Israel had pulled the United States into the conflict.
  99. ↑ Magid, Jacob (3 March 2026). "Trump says he may have forced Israel's hand into war with Iranian 'lunatics'". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 5 March 2026.
  100. ↑ "Pentagon names Iran mission 'Operation Epic Fury'". Iran International. Archived from the original on 1 March 2026. Retrieved 28 February 2026.
  101. ↑ Epstein, Jake (28 February 2026). "Here are the weapons America used to strike Iran — and shield against retaliation". Business Insider. Retrieved 28 February 2026.
  102. ↑ Bozorgmehr, Najmeh; Ghaffari, Bita (28 February 2026). "Tehran started its working week. Then came the explosions". Financial Times. Retrieved 4 March 2026.
  103. ↑ "Iran: Angriff mitten im Ramadan – war das Absicht? Das sagt ein Experte" [Iran: Attack in the middle of Ramadan – was it intentional? An expert weighs in]. Stern (in జర్మన్). 5 March 2026.
  104. ↑ Shalev, Tal (28 February 2026). "Israel names operation against Iran "Roaring Lion"". CNN (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 28 February 2026.
  105. ↑ Fabian, Emanuel (28 February 2026). "IDF says 200 jets involved in Air Force's largest-ever attack sortie". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 28 February 2026.
  106. ↑ "Satellite images show Iranian warship burning after US Israel strikes". Business Insider. 28 February 2026. Retrieved 1 March 2026.
  107. ↑ "Israel claims to have dropped over 1,200 bombs on Iran in one day". Al Jazeera (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 1 March 2026.
  108. ↑ "Update from Eric Schmitt". The New York Times (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 28 February 2026. ISSN 0362-4331. Retrieved 28 February 2026.
  109. ↑ "Senior Revolutionary Guards commanders killed in US-Israel strikes – Reuters". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  110. ↑ 110.0 110.1 110.2 110.3 "Live – Israel and US launch strikes on Iran as Tehran prepares retaliation". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  111. ↑ "Update from Erica Solomon and Farnaz Fassihi". The New York Times (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 28 February 2026. ISSN 0362-4331. Retrieved 28 February 2026.
  112. ↑ Salem, Mostafa; Pourahmadi, Adam (28 February 2026). "Explosions were heard near Iran's Supreme Leader's residence and office". CNN (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 28 February 2026.
  113. ↑ Reals, Tucker; Hubbard, Kaia; Dakss, Brian (2 March 2026). "Live updates: Trump says Iran operation could take 'four weeks or less', 3 U.S. troops killed". CBS News.
  114. ↑ "Hackers hit Iranian apps, websites after US-Israeli strikes". Reuters. 1 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  115. ↑ 115.0 115.1 Gal, Itai (28 February 2026). "Israel plunges Iran into darkness with largest cyberattack in history during attack against Iran". The Jerusalem Post (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 3 March 2026.
  116. ↑ "Israel Hacked Popular Iranian Prayer App to Urge Defections, Resistance". The Wall Street Journal. 1 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  117. ↑ "The digital front: Iran's internet down for second day amid reports of U.S.-Israel cyberattacks". CNBC. 2 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  118. ↑ "Israel says months of planning led to surprise Iran strikes". Iran International. Volant Media UK Ltd. 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  119. ↑ 119.0 119.1 Liebermann, Oren (28 February 2026). "Israel launches strike against Iran, declares state of emergency across country". CNN (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 28 February 2026.
  120. ↑ Mohamed, Edna; Marsi, Federica (28 February 2026). "Israel Attacks Iran". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 28 February 2026.
  121. ↑ Fabian, Emanuel (28 February 2026). "Israel calls up 20,000 reservists, in addition to the 50,000 reservists currently on duty". The Times of Israel.
  122. ↑ Yosef, Eugenia (28 February 2026). "Israeli hospitals shift underground as Health Ministry orders highest readiness level". CNN (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 28 February 2026.
  123. ↑ 123.0 123.1 "Trump announces "major combat operations" in Iran. Watch the full video and read his statement". CBS News. Retrieved 28 February 2026.
  124. ↑ "Netanyahu says Israel, US launched strikes to 'remove the existential threat' posed by Iran". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 28 February 2026. ISSN 0040-7909. Retrieved 28 February 2026.
  125. ↑ Scahill, Jeremy (3 March 2026). "Exclusive: Iran's Deputy Foreign Minister Rejects Trump's 'Big Lie' About Why He Went to War". Drop Site News (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 5 March 2026. 'They claim that Iran posed an imminent threat to the United States,' Baghaei added. 'Did we come to the Gulf of Mexico to target Los Angeles and other U.S. cities? Or did they come 6,500 miles away to Iranian shores?'
  126. ↑ "The 'Fourth Successor': Iran's plan for a long war with the US and Israel". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 14 March 2026.
  127. ↑ "How Iran'ps fightback surprised the US". The Financial Times (in ఇంగ్లీష్). 13 February 2026. Retrieved 14 March 2026.
  128. ↑ 128.0 128.1 "جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ چرا واکنش تهران این‌بار تنها چند ساعت طول کشید؟" [The war between the U.S. and Israel with Iran; why did Tehran's response this time only last a few hours?]. BBC News (in పర్షియన్). 28 February 2026. Retrieved 1 March 2026.
  129. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Iran International-2026d అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  130. ↑ Lehmann, Noam (28 February 2026). "Bahrain: Sirens activated as Iran targets US bases". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 28 February 2026.
  131. ↑ Yee, Isaac; Rebane, Teele (28 February 2026). "Videos show smoke rising near US Navy facility in Bahrain". CNN (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 28 February 2026.
  132. ↑ "Explosions reported in Kuwait and UAE". Armenia News (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 28 February 2026.
  133. ↑ "Drone attacks targets Kuwait international airport". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  134. ↑ "Update from Ismaeel Naar". The New York Times (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 28 February 2026. ISSN 0362-4331. Retrieved 28 February 2026.
  135. ↑ "Drones Shot Down Over Erbil Near U.S. Consulate as Iran-Israel Conflict Expands to Iraqi Kurdistan". Kurdistan24 (in ఇంగ్లీష్). 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  136. ↑ "Iran targets US military bases in the Middle East with retaliatory strikes". France 24. 28 February 2026. Retrieved 4 March 2026.
  137. ↑ Salem, Mostafa (28 February 2026). "Iran's IRGC targeted four US bases in the Middle East, Iranian media reports". CNN (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 28 February 2026.
  138. ↑ Paul, Rohit (28 February 2026). "Video Shows Iranian Shahed Drone Striking Dubai, Huge Explosion". NDTV. Retrieved 28 February 2026.
  139. ↑ Nakhoul, Samia (1 March 2026). "Iran missiles brings war to Gulf doorstep; hardens support for US–Israel campaign". Reuters. Retrieved 2 March 2026.
  140. ↑ "Ex-CIA director says Iran erred by expanding attacks to Persian Gulf states". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 3 March 2026. Retrieved 5 March 2026.
  141. ↑ Sinaiee, Maryam (7 March 2026). "Iran war leadership rift exposed as Guards keep striking Arab neighbors". Iran International (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 8 March 2026.
  142. ↑ 142.0 142.1 "More strikes aimed at Iran after Khamenei's death, Trump issues new warning". Reuters. 1 March 2026.
  143. ↑ "Trump says 'a large amount' of Iran's leadership is gone". NBC News (in ఇంగ్లీష్). 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  144. ↑ "Iran launches missiles at Israel, Israeli military launches defense system". AiCoin (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 1 March 2026.
  145. ↑ "Daily World Briefing, March 1". Xinhua Net (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 1 March 2026.
  146. ↑ Gambrell, Jon; Lidman, Melanie; Boak, Josh; Tucker, Eric (1 March 2026). "Iran fires missiles at Israel and Gulf states after US-Israeli strike kills Khamenei". AP News (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 1 March 2026.
  147. ↑ "Two Iranian missiles fired in direction of Cyprus: British defence secretary". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 1 March 2026.
  148. ↑ "Iran launched missiles at Cyprus, threatening thousands of British troops stationed there". The Jerusalem Post. Retrieved 1 March 2026.
  149. ↑ Maddox, David (1 March 2026). "Iran missiles fired towards UK military bases in Cyprus, defence minister says". The Independent. Retrieved 1 March 2026.
  150. ↑ Hand, Marcus (1 March 2026). "Ships avoid the Strait of Hormuz, tanker hit off Oman". SeatradeMaritime. Retrieved 1 March 2026.
  151. ↑ Saba, Yousef (1 March 2026). "Three tankers damaged in Gulf and one seafarer killed as US-Iran conflict escalates". Reuters.
  152. ↑ "Seafarer death confirmed aboard product tanker struck off Oman". Ship Management International. 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  153. ↑ Wells, Peter; Thomas, Nathalie; Wheatley, Jonathan; Ralph, Oliver; Munir, Zehra; Meixler, Eli; Cash, Kieran; Ryan, Orla; Vickers, Julian (1 March 2026). "Middle East war day 2 as it happened: Oil flows through Strait of Hormuz dry up, Opec+ plans to raise output". Financial Times. Retrieved 5 March 2026.
  154. ↑ "Nahost-Liveblog: ++ Mehrere Tote bei Raketeneinschlag in Israel ++" [Middle East Liveblog: ++ Several dead in rocket strike in Israel ++]. Tagesschau (in జర్మన్). Retrieved 1 March 2026.
  155. ↑ "E3 say they may back defensive steps to destroy Iran's launch capability". Iran International. 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  156. ↑ "US can use UK bases for missile strikes on Iran: Starmer". Euractiv. Agence France-Presse. 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  157. ↑ Guardian staff (2 March 2026). "Ukraine war briefing: Starmer says Ukrainian experts will help shoot down Iranian drone attacks in Gulf". The Guardian. Retrieved 3 March 2026. And we will also bring experts from Ukraine, together with our own experts, to help Gulf partners shoot down Iranian drones attacking them.
  158. ↑ "Saudi Arabia authorizes retaliation against Iran, CNN". Iran International. 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  159. ↑ Scherer, Michael (1 March 2026). "'I Have Agreed to Talk'". The Atlantic. Retrieved 1 March 2026.
  160. ↑ "Trump says Iran wants talks, suggests war may last four weeks – Daily Mail". Iran International. 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  161. ↑ "'We will not negotiate with the United States,' Iranian official says". KABC-TV. 1 March 2026. Retrieved 4 March 2026.
  162. ↑ Reals, Tucker (3 March 2026). "Live Updates: U.S. death toll in Iran war rises to 6 as Trump says campaign could last 5 weeks". CBS News.
  163. ↑ 163.0 163.1 Reals, Tucker (2 March 2026). "Live updates: U.S. military confirms 4 troops killed in Iran war; Kuwait downs 3 U.S. jets in 'friendly fire'". CBS News (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2 March 2026.
  164. ↑ "US flagged products tanker hit by unknown projectiles in Bahrain port, sources say". Reuters. 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  165. ↑ McCreesh, Shawn; Pager, Tyler; Schmitt, Eric; Cooper, Helene; Pérez-Peña, Richard (2 March 2026). "Live Updates: Trump Suggests Extended War on Iran as U.S. Adds to Forces in Mideast". The New York Times.
  166. ↑ Salem, Mostafa; Kent, Lauren (2 March 2026). "Qatar says it shot down two Iranian bomber aircraft". CNN (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 14 March 2026.
  167. ↑ Stapczynski, Stephen; Liao, Ruth; El Wardany, Salma (4 March 2026). "Qatar's Hard-Won Reputation as Safest Gas Supplier Lost in Days". Bloomberg News.
  168. ↑ Liao, Ruth; Stapczynski, Stephen (7 March 2026). "Qatar's Main LNG Equipment Intact, Satellite Analysis Shows". Bloomberg News.
  169. ↑ "Iran says Natanz nuclear site hit in US-Israeli strikes". Reuters. 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  170. ↑ حملات گسترده هوایی به پایتخت ایران؛ آسیب‌ به بیمارستان‌های گاندی و خاتم‌الانبیاء در تهران [Massive airstrikes on Iran's capital; damage to Gandhi and Khatam al-Anbiya hospitals in Tehran]. BBC News (in పర్షియన్). 1 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  171. ↑ "Kuwait shoots down US jets: All about F/A-18 Hornet that accidentally shot down F-15s amid Iran tensions". Hindustan Times (in ఇంగ్లీష్). 4 March 2026. Retrieved 4 March 2026.
  172. ↑ Seligman, Lara; Weisgerber, Marcus; Holliday, Shelby (4 March 2026). "Exclusive: Kuwaiti Jet Fighter Mistakenly Downed U.S. F-15s, Initial Reports Say". The Wall Street Journal (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 4 March 2026.
  173. ↑ سنتکام: سقوط سه اف-۱۵اشتباه پدافند کویت بود؛ قرارگاه خاتم‌الانبیاء: ما زدیم [CentCom: The downing of three F-15s was a mistake by Kuwaiti defense; Khatam al-Anbiya base: We hit]. BBC News (in పర్షియన్). 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  174. ↑ "Report: Israel carried out ground operation in Iran". Israel National News (in ఇంగ్లీష్). Arutz Sheva. Retrieved 3 March 2026.
  175. ↑ 175.0 175.1 175.2 Kleinbaum, Yair (1 March 2026). "Breaking: Hezbollah Officially Declared War on Israel". JFeed (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 1 March 2026.
  176. ↑ "Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa" (in ఇంగ్లీష్). Anadolu Agency. 3 February 2026. Retrieved 6 March 2026.
  177. ↑ "Israel strikes Beirut, Lebanon state media says Hamas official killed". France 24 (in ఇంగ్లీష్). 3 March 2026. Retrieved 6 March 2026.
  178. ↑ "Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'". Namibia Press Agency. Agence France-Presse. 2 March 2026. Retrieved 5 March 2026.[permanent dead link]
  179. ↑ "Hezbollah leader: Resumed fighting with Israel not linked to war on Iran". United Press International. 5 March 2026.
  180. ↑ "Lebanon's ban on Hezbollah 'activities': bold but difficult to implement". Al Jazeera English. 3 March 2026. Retrieved 5 March 2026.
  181. ↑ Kraus, Yair; Glikman, Eitan; Shashua, Itamar (1 March 2026). "Israel strikes southern Lebanon and Tehran as Hezbollah joins Iran war". Ynet (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2 March 2026.
  182. ↑ 182.0 182.1 182.2 Stepansky, Joseph; Sabah, Zaid (2 March 2026). "US, Israel attack Iran live: Trump vows to avenge 3 American soldiers". Al Jazeera English. Archived from the original on 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  183. ↑ "Iran, le news dalla guerra. Missili di Hezbollah dal Libano verso Haifa, Israele risponde. Teheran sotto attacco dell'Idf" [Iran, news from the war. Hezbollah launches missiles from Lebanon toward Haifa, Israel responds. Tehran under attack from the IDF]. la Repubblica (in ఇటాలియన్). 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  184. ↑ Fabian, Emanuel (2 March 2026). "IDF says it killed Hezbollah intelligence chief in overnight strike". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 2 March 2026.
  185. ↑ "Israeli military says it killed head of Hezbollah's intelligence headquarters". Reuters. 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  186. ↑ "Palestinian Islamic Jihad armed wing says Lebanon commander killed in Israeli strikes". L'Orient Today (in ఇంగ్లీష్). 2 March 2026. Retrieved 11 March 2026.
  187. ↑ "RAF responding to suspected drone strike at UK base in Cyprus, MoD says". BBC News. Retrieved 2 March 2026.
  188. ↑ "UK Cyprus base hit by drone". cyprus-mail.com (in ఇంగ్లీష్). 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  189. ↑ Smith, Helena (2 March 2026). "Authorities in Cyprus have confirmed the drone strike". The Guardian. Retrieved 2 March 2026.
  190. ↑ Sabbagh, Dan (2 March 2026). "Hezbollah said to have launched drone that struck UK RAF airbase in Cyprus". The Guardian. Retrieved 3 March 2026.
  191. ↑ "Greece deploys frigates and F-16s to Cyprus amid rising security tensions". Kathimerini (in ఇంగ్లీష్). 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  192. ↑ "We will strike Cyprus hard, Iranian general says over American presence on island". In-Cyprus. 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  193. ↑ "Iranian General warns of "intense" attacks on Cyprus over US presence – Video". caliber.az (in ఇంగ్లీష్). 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  194. ↑ "Explosions rock Iraq's Erbil". Al Jazeera. 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  195. ↑ "Iranian attack sets off fire near Bahrain's Mina Salman Port". Al Jazeera English. 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  196. ↑ "Iran-aligned group claims 23 drone attacks on US sites in Erbil". Al Jazeera English. 2 March 2026.
  197. ↑ "Israel strikes Iran leadership compound in central Tehran". Iran International. 3 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  198. ↑ "Video shows ruins of Iran's Expediency Council building after strikes". Iran International. 3 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  199. ↑ "IDF destroys secret nuclear site, thousands of missile pads". The Jerusalem Post (in ఇంగ్లీష్). 3 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  200. ↑ "Civilian Iran Air Passenger Jet Destroyed at Bushehr Airport, Rosatom Nuclear Plant Suspended". The Sunday Guardian. 3 March 2026. Retrieved 4 March 2026.
  201. ↑ Ozberk, Tayfun (2 March 2026). "US Strikes Destroy Iran's Main Naval Assets". Naval News (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 3 March 2026.
  202. ↑ Trevithick, Joseph; Rogoway, Tyler (2 March 2026). "Iran's Key Naval Base On Strait Of Hormuz Set Ablaze From Strikes". The War Zone (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 3 March 2026.
  203. ↑ "UNESCO shares concerns over protection of cultural heritage sites". Euronews (in ఇంగ్లీష్). 3 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  204. ↑ Purwar, Krati (3 March 2026). "How Iran Conflict Damaged Golestan Palace, Once Home Of Peacock Throne Looted From Delhi". NDTV. Retrieved 3 March 2026.
  205. ↑ McShane, Asher (3 March 2026). "Israel launches ground invasion of Lebanon and Trump warns 'hardest hits were yet to come'". LBC (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 3 March 2026.
  206. ↑ "Israel orders troops to seize new positions in Lebanon". France 24 (in ఇంగ్లీష్). 3 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  207. ↑ "Israel Launches Ground Incursion in Lebanon as Hezbollah Targets Military Bases". The Palestine Chronicle. 3 March 2026. Retrieved 4 March 2026.
  208. ↑ Fabian, Emanuel (3 March 2026). "Top IRGC commander, responsible for Lebanon, killed in Tehran strike — IDF". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 3 March 2026.
  209. ↑ "Trump Open to Supporting Armed Militias in Iran, U.S. Officials Say". The Wall Street Journal (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 3 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  210. ↑ Freiberg, Nava (3 March 2026). "Qatar carried out strikes in Iran, Saudi Arabia to soon follow — Israeli reports". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 3 March 2026.
  211. ↑ "Qatar denies Israeli media report that it's carrying out retaliatory strikes in Iran". The Times of Israel. 3 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  212. ↑ "Iran says will hit all Mideast economic hubs if US-Israeli attacks persist". The Economic Times. 3 March 2026. ISSN 0013-0389. Retrieved 3 March 2026.
  213. ↑ "Iran says will hit all Mideast economic hubs if US-Israeli attacks persist". LBCIV7 (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 3 March 2026.
  214. ↑ "Crisi Medio Oriente, l'Iran minaccia l'Europa: scatta l'allerta militare e i Paesi si mobilitano". TGLA7 (in ఇటాలియన్). 3 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  215. ↑ Fouda, Malek (3 March 2026). "Tehran vows to strike European countries if they join Iran war". Euronews (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 3 March 2026.
  216. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; ABC News-2 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  217. ↑ "Israel says it hits security headquarters across Tehran, as Iran attacks US sites in Dubai and Qatar". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 4 March 2026. Retrieved 4 March 2026.
  218. ↑ Hafezi, Parisa (4 March 2026). "Mojtaba Khamenei, seen as possible next Supreme Leader, has survived attacks on Iran, sources say". Reuters. Retrieved 4 March 2026.
  219. ↑ "Qatar State Security announces the arrest of two cells affiliated with the Iranian Revolutionary Guard". The Peninsula (in ఇంగ్లీష్). 4 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  220. ↑ "Israel F-35 downs Iranian fighter jet in first war dogfight". The Jerusalem Post. 5 March 2026.
  221. ↑ "Qatar says Al Udeid Air Base hit by ballistic missile". ABC News (in ఇంగ్లీష్).
  222. ↑ "Saudi Aramco's Ras Tanura struck again by unknown projectile, four sources say". Reuters. 4 March 2026. Retrieved 4 March 2026.
  223. ↑ Papadopoulos, Kosta (4 March 2026). "America Evacuates Non-Essential Workers from Cyprus Greek City Times". Greek City Times (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 4 March 2026.
  224. ↑ Chen, Eve. "Reconsider visiting this European country, State Department says". USA Today (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 4 March 2026.
  225. ↑ "Hezbollah claims to hit Israeli battle tank near border". Al Jazeera English. 4 March 2026.
  226. ↑ Fabian, Emanuel (4 March 2026). "IDF says 2 troops moderately injured today from anti-tank fire in southern Lebanon". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 4 March 2026.
  227. ↑ "Turkey says NATO defences destroyed missile fired from Iran over Mediterranean". Reuters. 4 March 2026.
  228. ↑ "Turkey says Iranian ballistic missile entered its airspace, shot down by NATO". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 4 March 2026. ISSN 0040-7909. Retrieved 4 March 2026.
  229. ↑ NATO Press Office (5 March 2026). "Secretary General Mark Rutte condemns violation of Turkish airspace". NATO Official Website.
  230. ↑ "Press Release Regarding the Interception of a Ballistic Missile Over Hatay". Republic of Türkiye Ministry of National Defence (Press release). 5 March 2026.
  231. ↑ "Sri Lanka rescues 32 sailors from sunk Iranian warship". The Hindu (in Indian English). Agence France-Presse. 4 March 2026. ISSN 0971-751X. Retrieved 4 March 2026.
  232. ↑ Rana, Javaria (2 March 2026). "Sri Lanka responds to distress call from Iranian warship returning from Vizag Fleet Review". The New Indian Express (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 4 March 2026.
  233. ↑ "Sri Lanka sends jets over Iran naval ship's distress call, denies 'submarine attack' reports". Hindustan Times (in ఇంగ్లీష్). 4 March 2026. Retrieved 4 March 2026.
  234. ↑ "The Most Chilling Detail in the U.S. Attack on an Iranian Naval Ship". The New Republic. ISSN 0028-6583. Retrieved 6 March 2026.
  235. ↑ "External Impact Likely Cause of Ship Sinking". The Korea Times. 15 April 2010. Retrieved 16 April 2010.
  236. ↑ "North Korea rebuffs South Korea's evidence on Cheonan attack". The Christian Science Monitor. 20 May 2010. Retrieved 1 June 2012.
  237. ↑ Altman, Howard; Trevithick, Joseph (4 March 2026). "U.S. Navy Submarine Torpedoes Iranian Frigate In Indian Ocean". The War Zone (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 4 March 2026. Retrieved 5 March 2026.
  238. ↑ "Iris Dena news Live Updates: US says Iran's warship Iris Dena sunk in torpedo attack near Sri Lanka, at least 87 dead". Hindustan Times. 4 March 2026. Retrieved 4 March 2026.
  239. ↑ "Around 180 sailors were onboard the distressed Iranian naval ship 'IRIS Dena' off Galle- FM". The Morning. 4 March 2026. Retrieved 4 March 2026.
  240. ↑ Magee, Caolán; Kelliher, Fiona. "'Projectile' kills 2 in Saudi Arabia as Iran attacks on the Gulf continue". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 8 March 2026.
  241. ↑ Padmanabhan, Keshav (6 March 2026). "Iranian naval ship Lavan with crew of 184 docked in Kochi same day US torpedoed IRIS Dena". ThePrint. Retrieved 6 March 2026.
  242. ↑ "Iranian Warship IRIS 'Lavan' Has Been In Kochi Since Wednesday, Sources Say". The Wire (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 6 March 2026.
  243. ↑ "India gave safe harbour to another Iranian ship days before IRIS Dena was sunk by US". The Times of India. 6 March 2026. ISSN 0971-8257. Retrieved 6 March 2026.
  244. ↑ "Headquarters targeted by IDF strikes, Islamic Group says". The Jerusalem Post (in ఇంగ్లీష్). 4 March 2026. Retrieved 11 March 2026.
  245. ↑ "Missiles, drones coming from Iran fell on airport in Azerbaijan, source says". Reuters. 5 March 2026. Retrieved 5 March 2026.
  246. ↑ "Azerbaijan MFA: Iran carried out drone attack on Nakhchivan, two civilians injured". Apa.az (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 5 March 2026.
  247. ↑ "Azerbaijan withdraws its diplomats from Iran". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 6 March 2026. Retrieved 6 March 2026.
  248. ↑ Grove, Thomas. "Azerbaijan Promises Response to Iran Drone Attack". The Wall Street Journal (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 5 March 2026.
  249. ↑ "Iran denies its drones hit airport in Azerbaijan's exclave as war widens". Al Jazeera English. 5 March 2026. pp. 5 March 2026.
  250. ↑ "Iranian drones hit Azerbaijan's Nakhchivan Airport, four casualties reported [Video/Updated]". Azernews. 5 March 2026. Retrieved 5 March 2026.
  251. ↑ Elgot, Jessica (5 March 2026). "Sirens over RAF Akrotiri in Cyprus are stark reminder of its proximity to war". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 5 March 2026.
  252. ↑ "Cyprus the likely launchpad as UK jets shoot down drones in Jordan". Cyprus Mail (in ఇంగ్లీష్). 3 March 2026. Retrieved 5 March 2026.
  253. ↑ "Starmer confirms use of Cyprus base to shoot down Iranian drones". cyprus-mail.com (in ఇంగ్లీష్). 5 March 2026. Retrieved 5 March 2026.
  254. ↑ "Spain, Italy and Netherlands join European naval deployment to Cyprus". Euronews. 5 March 2026. Retrieved 5 March 2026.
  255. ↑ "Europe commits to expanding Iran campaign as Israel strikes southern Lebanon". Los Angeles Times (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 5 March 2026. Retrieved 5 March 2026.
  256. ↑ Sarsini, Davide (6 March 2026). "La fregata Martinengo inviata a difesa di Cipro". AGI (in ఇటాలియన్). Retrieved 11 March 2026.
  257. ↑ O'Keeffe, Cormac (5 March 2026). "Ireland urged to assist Cyprus if it invokes EU mutual defence clause". Irish Examiner (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 5 March 2026.
  258. ↑ "Israel strikes Beirut, Hamas official reportedly killed". Al Arabiya English (in ఇంగ్లీష్). 5 March 2026. Retrieved 11 March 2026.
  259. ↑ "Trump says he has 'no time limits' on how long war with Iran could go on". CNN (in ఇంగ్లీష్). 5 March 2026. Retrieved 6 March 2026.
  260. ↑ "Hegseth says the US has "only just begun to fight" in war with Iran". CNN (in ఇంగ్లీష్). 5 March 2026. Retrieved 6 March 2026.
  261. ↑ 261.0 261.1 261.2 "French soldier killed and several wounded in attack in Iraq's Kurdistan region, confirms Macron". Le Monde. 13 March 2026. Retrieved 13 March 2026.
  262. ↑ "Sri Lanka Takes Control of Iranian Ship Iris Bushehr and 208 Crew". News First (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 6 March 2026.
  263. ↑ "Azerbaijan announces prevention of terrorist attacks planned by Iran against Israeli Embassy and synagogue". Ukranews. Retrieved 6 March 2026.
  264. ↑ Rustamova, Saida (6 March 2026). "Azerbaijan says it stopped Iranian terror attack plot and dismantled spy cell". EuroNews. Retrieved 6 March 2026.
  265. ↑ "Trial Begins in Azerbaijan for Individuals Accused of Planning Terrorist Attack on Foreign Embassy". 1news.az (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 6 March 2026.
  266. ↑ "Azerbaijan says it foiled alleged IRGC plot". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 6 March 2026. Retrieved 6 March 2026.
  267. ↑ "Operation Epic Fury: Is US Deploying 3rd Carrier, USS George H.W. Bush (CVN‑77), To The Middle East Amid Iran War? Here's All We Know". Free Press Journal (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 7 March 2026.
  268. ↑ Shelbourne, Mallory (6 March 2026). "USS Gerald R. Ford Now in the Red Sea, USS George H.W. Bush Wraps Pre-Deployment Exercises". USNI News (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 7 March 2026.
  269. ↑ Khudiyev, Ilgar (7 March 2026). "US said expected to deploy 3rd aircraft carrier to the Middle East". Azerbaijani Press Agency. Retrieved 7 March 2026.
  270. ↑ "British aircraft carrier HMS Prince of Wales prepped to set sail". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 7 March 2026. Retrieved 7 March 2026.
  271. ↑ "Iran to halt strikes on neighbours unless attacks from there: Pezeshkian". Al Jazeera English. 7 March 2026. Retrieved 7 March 2026.
  272. ↑ "Iranian drone attack suspends flights at Dubai International airport". Euronews (in ఇంగ్లీష్). 7 March 2026. Retrieved 7 March 2026.
  273. ↑ Som, Vishnu (7 March 2026). "Iran's Ballistic Missiles Could Be Under 1,000, Drone Attacks Tapering: Ian Bremmer To NDTV". NDTV. Retrieved 7 March 2026.
  274. ↑ Treisman, Rachel (9 March 2026). "What to know about Mojtaba Khamenei, Iran's new supreme leader". NPR (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 10 March 2026.
  275. ↑ Ismay, John (8 March 2026). "U.S. Military Warns Civilians in Iran to Stay Home Amid Continuing Airstrikes". The New York Times (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0362-4331. Retrieved 15 March 2026.
  276. ↑ "Iran oil facilities hit for first time as war with US-Israel enters day 9". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). 9 March 2026. Retrieved 9 March 2026.
  277. ↑ Bagchi, Rounak (9 March 2026). "'River of Fire' in Tehran: Videos Show Israeli Strikes Hit Iran Fuel Depots, Trigger Black Rain". Times Now.
  278. ↑ Schneid, Rebecca; Serjoie, Kay Armin; Jamalpour, Fatemeh (8 March 2026). "'The Air is Unbreathable': Tehran Shrouded in Toxic Cloud After Israel Strikes Fuel Depots". Time. Retrieved 10 March 2026. Both Israel and the U.S. military denied carrying out the [desalination plant] attack.
  279. ↑ Parent, Deepa (8 March 2026). "'Dark, like our future': Iranians describe scenes of catastrophe after Tehran's oil depots bombed". The Guardian. Retrieved 9 March 2026.
  280. ↑ "Kuwait city tower erupts in flames as Iran launches new wave of strikes in the Gulf". The Independent (in ఇంగ్లీష్). 8 March 2026. Retrieved 8 March 2026.
  281. ↑ Din, Menna; Muhammad; Baum (8 March 2026). "Two Kuwaiti interior ministry officers killed 'while performing duties'". Reuters.
  282. ↑ "2 killed, 12 wounded after projectile hits building in Saudi Arabia". Al Jazeera English. 8 March 2026.
  283. ↑ "US troop dies from wounds sustained in Iran attack". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 8 March 2026.
  284. ↑ Kelliher, Fiona; Magee, Caolán (8 March 2026). "'Projectile' kills 2 in Saudi Arabia as Iran attacks on the Gulf continue". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 8 March 2026.
  285. ↑ "More on civilian sites attacked in Iran: Red Crescent". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). 8 March 2026. Retrieved 9 March 2026.
  286. ↑ "NATO intercepts second Iranian ballistic missile fired toward Turkey". The Straits Times (in ఇంగ్లీష్). 9 March 2026. ISSN 0585-3923. Retrieved 9 March 2026.
  287. ↑ "NATO Intercepts Iranian Ballistic Missile in Turkish Airspace, Türkiye's Defense Ministry Says". Kurdistan24 (in ఇంగ్లీష్). 9 March 2026. Retrieved 9 March 2026.
  288. ↑ "MSB: 6 Türk F-16'sı KKTC'ye konuşlandırıldı" [MoD: Six Turkish F-16s have been deployed to Northern Cyprus]. TRT Haber (in టర్కిష్). 9 March 2026. Retrieved 9 March 2026.
  289. ↑ Mangan, Dan (9 March 2026). "Trump says Iran 'war is very complete', talks to Putin: Reports". CNBC (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 9 March 2026.
  290. ↑ Trew, Bel (9 March 2026). "Iran-US war latest: Israel launches widespread new strikes as Iranian ballistic missile shot down in Nato airspace". The Independent (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 9 March 2026.
  291. ↑ Patil, Anushka (9 March 2026). "Here's what happened in the conflict on Monday". The New York Times. Retrieved 9 March 2026.
  292. ↑ "Iran war: Tuesday to be 'most intense day' of US strikes". Deutsche Welle (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 10 March 2026.
  293. ↑ 293.0 293.1 "Syrian president backs Lebanon's position on disarming Hezbollah". Middle East Eye (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 10 March 2026.
  294. ↑ "Israeli army intercepts Iranian drone over southern Syria: Report". Al Jazeera. 10 March 2026. Retrieved 10 March 2026.
  295. ↑ South, Todd (9 March 2026). "B-1s and B-52s Bombers Pour into Europe for Ops Against Iran". Air & Space Forces Magazine (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 10 March 2026.
  296. ↑ "Saudi Arabia welcomes US designation of Sudanese Muslim Brotherhood as terrorist organization". Arab News (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 11 March 2026.
  297. ↑ "U.S. designates Sudanese Islamic Movement and its armed wing as terrorist entity". Sudan Tribune (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 9 March 2026. Retrieved 11 March 2026.
  298. ↑ Hendawi, Hamza. "US says Iran's IRGC-trained Sudanese Muslim Brotherhood members fighting alongside army". The National (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 11 March 2026.
  299. ↑ 299.0 299.1 Srinivasan, Chandrashekar (10 March 2026). "With Missiles Carrying 1,000 kg Explosives, A New Tactical Phase For Iran". NDTV. Retrieved 12 March 2026.
  300. ↑ Trew, Bel (10 March 2026). "Iran-US war latest: Trump threatens heavy escalation after Iran 'begins laying mines in Strait of Hormuz'". The Independent (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 11 March 2026.
  301. ↑ Chbaro, Asrar (6 March 2026). "What's Going on the Lebanon–Syria Border?". Alhurra (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 10 March 2026.
  302. ↑ "Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says". The New York Times. 10 March 2026. Retrieved 10 March 2026.
  303. ↑ "Hezbollah shells hit Syrian army positions near Serghaya" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 10 March 2026. Retrieved 10 March 2026.
  304. ↑ "Urgent Israeli warning for residents of southern suburbs of Beirut: Evacuate immediately". LBCIV7 (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 10 March 2026.
  305. ↑ "Iranian missile attacks down 90% since 1st day of war: CENTCOM". ABC11 Raleigh-Durham (in ఇంగ్లీష్). 9 March 2026. Retrieved 12 March 2026.
  306. ↑ 306.0 306.1 306.2 306.3 306.4 306.5 "Iran's missile fire rate has collapsed by 92%: What's next?". The Jerusalem Post (in ఇంగ్లీష్). 10 March 2026. Retrieved 10 March 2026.
  307. ↑ "Cultural Heritage Under Fire in Iran: 1,800‑Year‑Old Falak‑ol‑Aflak Castle Reportedly Damaged in US‑Israeli Strikes". Times Now (in ఇంగ్లీష్). 10 March 2026. Retrieved 13 March 2026.
  308. ↑ Ambrose, Tom; Ho, Vivian; Corlett, Eva (11 March 2026). "Middle East crisis live: three ships hit in strait of Hormuz as Iran calls vessels belonging to US or allies 'legitimate targets'". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 11 March 2026.
  309. ↑ "Missile Strike Hits Bank Sepah Branch in Tehran, IRGC Warns of Retaliation". iranwire (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 12 March 2026.
  310. ↑ "Iran appears to have conducted a significant cyberattack against a U.S. company, a first since the war started". NBC News (in ఇంగ్లీష్). 12 March 2026. Retrieved 12 March 2026.
  311. ↑ Rowlands, Lyndal; Sabah, Zaid. "Iran sets three conditions for peace; oil tankers in Iraqi port attacked". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 12 March 2026.
  312. ↑ "Iran deputy intelligence minister killed in strikes on Tehran". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 12 March 2026. Retrieved 12 March 2026.
  313. ↑ Yoon, John; Solomon, Erika (12 March 2026). "Deadly Attack on Oil Tankers Prompts Iraq to Close Oil Terminals". The New York Times (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0362-4331. Retrieved 12 March 2026.
  314. ↑ "Day 13 of the U.S.-Israeli War on Iran: More Than Three Million Displaced". HRANA. 12 March 2026. Retrieved 13 March 2026.
  315. ↑ "آسیب به چند بنای تاریخی در حمله اسرائیل به اصفهان". iranwire (in పర్షియన్). Retrieved 13 March 2026.[permanent dead link]
  316. ↑ Sinaiee, Maryam (13 March 2026). "War leaves its mark on Iran's cultural heritage". Iran International (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 13 March 2026.
  317. ↑ "Blue Shield warns of potential 'war crimes' against Iran's cultural sites". Museums Association (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 10 March 2026. Retrieved 13 March 2026.
  318. ↑ "Accident Boeing KC-135R Stratotanker 62-3556, Thursday 12 March 2026". Aviation Safety Network. 13 March 2026.
  319. ↑ Finnerty, Ryan. "US Air Force KC-135 crashes in western Iraq while supporting Iran air war". FlightGlobal. Retrieved 13 March 2026.
  320. ↑ Burke, Jason. "All six crew members confirmed dead after US military plane crash in Iraq". The Guardian. Retrieved 13 March 2026.
  321. ↑ 321.0 321.1 "US military announces loss of refueling aircraft over western Iraq". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). 12 March 2026. Retrieved 13 March 2026.
  322. ↑ "Loss of U.S. KC-135 Over Iraq" (Press Release). U.S. Central Command (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 12 మార్చి 2026. Retrieved 13 March 2026.
  323. ↑ U.S. Central Command @CENTCOM. "All Crew Members of U.S. KC-135 Loss in Iraq Confirmed Deceased". TAMPA, Fla. – via X.
  324. ↑ 324.0 324.1 Cooper, Helene; Barnes, Julian E.; Ward, Euan; Torbati, Yeganeh; Reiss, Johnatan (12 March 2026). "Iran War Live Updates: U.S. Refueling Plane Crashes in Iraq, Military Says". The New York Times (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0362-4331. Retrieved 13 March 2026.
  325. ↑ سنتکام: بمب‌افکن‌های بی‌۲ برای انجام عملیات در ایران به پرواز درآمدند. BBC News Persian (in పర్షియన్). 14 March 2026.
  326. ↑ "Iran targets Gulf nations with missiles, drones as oil prices soar". Al Jazeera (in ఇంగ్లీష్). 13 March 2026. Retrieved 12 March 2026.
  327. ↑ "Nato shoots down Iranian missile as explosions heard at Turkish air base". The Independent (in ఇంగ్లీష్). 13 March 2026. Retrieved 13 March 2026.
  328. ↑ Broadwater, Luke; Schmitt, Eric; Cooper, Helene; Pérez-Peña, Richard (13 March 2026). "Iran War Live Updates: U.S. Military Attacks Kharg Island, Iran's Oil Export Hub, Trump Says". The New York Times (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0362-4331. Retrieved 14 March 2026.
  329. ↑ "US strikes more than 90 Iranian military targets on Kharg Island, CENTCOM says". Reuters. 14 March 2026.
  330. ↑ "Security commander of Iraq's Kataeb Hezbollah said killed in airstrike". The Times of Israel. 16 March 2026. Retrieved 17 March 2026.
  331. ↑ Abdelwahed, Mahmoud (16 March 2026). "Unclear who attacked posh Baghdad hotel in Iraq's 'Green Zone'". Al Jazeera English. Retrieved 16 March 2026.
  332. ↑ Smith, Alexander (16 March 2026). "'Not our war': U.S. allies balk at Trump's Strait of Hormuz demands". NBC News. Retrieved 17 March 2026.
  333. ↑ "Trump says NATO's refusal to help on Iran is "very foolish mistake"". Reuters. 17 March 2026. Retrieved 17 March 2026.
  334. ↑ "NATO countries don't want to get involved in Iran operation, Trump says". Reuters. 17 March 2026. Retrieved 17 March 2026.
  335. ↑ "Donald J. Trump (@realDonaldTrump)". Truth Social (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 17 March 2026.
  336. ↑ 김은빈 (18 March 2026). 트럼프 "이제 나토 도움 필요 없어…일본·한국도 마찬가지". 중앙일보 (in కొరియన్). Retrieved 17 March 2026.
  337. ↑ 트럼프 "나토 도움 필요 없다…일본·호주·한국도 마찬가지". Kyunghyang Shinmun.
  338. ↑ "Trump: 'We do not need the help of anyone'". Sky News (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 17 March 2026.
  339. ↑ "Israel says it killed Basij commander Soleimani in Tehran strike". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 17 March 2026. Retrieved 17 March 2026.
  340. ↑ "Israeli media say military targeted top security chief Larijani". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 17 March 2026. Retrieved 17 March 2026.
  341. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; sk అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  342. ↑ "Elderly couple killed in Iranian revenge strike on Israel". The Telegraph. 18 March 2026.
  343. ↑ Peled, Anat; Abdel-Baqui, Omar (16 March 2026). "Israel Invades Lebanon, Opening New Front Against Iran". Wall Street Journal. Retrieved 17 March 2026.
  344. ↑ Jones, Callum (19 March 2026). "Trump threatens to 'blow up' all of Iran's South Pars gasfield if Tehran strikes Qatar". The Guardian.
  345. ↑ Orr, Robert; Kelly, Maxine; Wells, Peter; Provan, Sarah; Cash, Kieran (18 March 2026). "Middle East war live: Oil jumps after Iran says energy industry attacked". Financial Times.
  346. ↑ Jones, Callum (19 March 2026). "Trump threatens to 'blow up' all of Iran's South Pars gasfield if Tehran strikes Qatar". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 19 March 2026.
  347. ↑ "Iran war: Netanyahu denies Israel 'dragged' US into conflict". Deutsche Welle.
  348. ↑ "Israel says it killed Iran's intelligence chief after a deadly strike near Tel Aviv". NPR (in ఇంగ్లీష్). 18 March 2026. Retrieved 18 March 2026.
  349. ↑ "Iran president confirms intelligence minister Khatib killed in strike". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 18 March 2026. Retrieved 18 March 2026.
  350. ↑ "Death toll in Iranian missile strike that hit West Bank Palestinian town rises to four". The Times of Israel. 18 March 2026. Retrieved 18 March 2026.
  351. ↑ Romm, Tony; Kershner, Isabel; Sanger, David E.; Hernández, Javier C.; Reiss, Johnatan (19 March 2026). "Iran War Live Updates: As Oil and Gas Prices Soar, Trump Seeks to Reassure Americans". NYTimes.com.
  352. ↑ "Three Palestinian women killed in Iranian missile attack in the West Bank, Red Crescent says". The Straits Times (in ఇంగ్లీష్). 19 March 2026. ISSN 0585-3923. Retrieved 18 March 2026.
  353. ↑ Fabian, Emanuel (18 March 2026). "No injuries reported in Hezbollah fire targeting Gaza border area". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 19 March 2026.
  354. ↑ Timotija, Filip (19 March 2026). "US F-35 makes emergency landing after flying over Iran". The Hill. Retrieved 19 March 2026.
  355. ↑ "US F-35 damaged by suspected Iranian fire makes emergency landing, sources say". CNN.
  356. ↑ "Damage at Haifa oil refineries after Iranian missile attack". ynetnews.com (in ఇంగ్లీష్). 19 March 2026. Retrieved 19 March 2026.
  357. ↑ "Netanyahu: 'You can't make a revolution from the air, there are ground options'". ynetglobal (in ఇంగ్లీష్). 19 March 2026. Retrieved 20 March 2026.
  358. ↑ "Saudi Arabia says drone downed over northern al-Jawf province". Al Jazeera. 20 March 2026. Retrieved 20 March 2026.
  359. ↑ Clover, Charles (4 March 2026). "Rate of Iranian ballistic missile launches is declining, western officials say". Financial Times. Retrieved 5 March 2026.
  360. ↑ "Report: Iran launched more than 500 missiles, 2,000 drones since Saturday". Haaretz. 5 March 2026. Iran has launched more than 500 ballistic and naval missiles and about 2,000 drones since Saturday, a military source told Iran's Fars News agency, owned by the Revolutionary Guards. According to the report, about 40 percent of the launches were aimed at Israel, and about 60 percent were fired at American targets in the region.
  361. ↑ 361.0 361.1 361.2 "Iran's death toll reaches 2,076". Al Jazeera English. 29 March 2026.
  362. ↑ 362.0 362.1 "Day 39 of U.S. and Israeli Attacks on Iran: Extensive Damage to the Rail Network and Roads". HRANA (in ఇంగ్లీష్). 7 April 2026. Retrieved 7 April 2026.
  363. ↑ "At least 7,650 killed in 40 days of war, including 1,030 civilians — Hengaw's tenth report". Hengaw Organization for Human Rights (in ఇంగ్లీష్). 8 April 2026. Retrieved 8 April 2026.
  364. ↑ 364.0 364.1 364.2 Bohbot, Amir (15 March 2026). "Over 6,000 IRGC members killed, 15,000 wounded since the start of Operation Roaring Lion, IDF says". The Jerusalem Post. Retrieved 15 March 2026.
  365. ↑ "Death toll from Israeli strike on Iran girls school rises to 180". Middle East Eye (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 2 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  366. ↑ 366.0 366.1 366.2 366.3 366.4 "US-Israel attacks on Iran: Death toll and injuries live tracker". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 5 March 2026.
  367. ↑ 367.0 367.1 "More than 400 Hezbollah fighters killed in new war with Israel so far, sources say". Reuters. 27 March 2026.
  368. ↑ 368.0 368.1 Fabian, Emanuel (9 April 2026). "Katz: Over 200 Hezbollah operatives killed yesterday, group is 'pleading for a ceasefire'". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 9 April 2026.
  369. ↑ 369.0 369.1 "US, Iran Prepare for Talks With Lebanon Conflict Unresolved".
  370. ↑ "Lebanon death toll rises to 1,530". Al Jazeera English. 7 April 2026. Retrieved 7 April 2026.
  371. ↑ "Iran war live: Israel kills 254 in Lebanon after US-Iran agree ceasefire". Al Jazeera English. 8 April 2026. Retrieved 8 April 2026.
  372. ↑ 372.0 372.1 372.2 "Airstrike Targets PMF Base in Diyala, Drone Intercepted Near Baghdad Airport Amid Ongoing Strikes". Kurdistan 24. 4 March 2026.
  373. ↑ 383.0 383.1 383.2 "Exiled Kurd group says Iran conducted deadly strikes on fighters in Iraq". Al Arabiya English. 4 March 2026.
  374. ↑ 384.0 384.1 "Couple in northern Iraq killed in drone attack from Iran, local officials say". Al Jazeera English. 6 April 2026.
  375. ↑ 385.0 385.1 "Several drone, missile attacks hit Kurdistan Region, four injured: Sources". Rudaw. 16 March 2026. Retrieved 16 March 2026.
  376. ↑ Siddiqui, Usaid; Varshalomidze, Tamila; Mohamed, Edna; Marsi, Federica (28 February 2026). "US and Israel Attack Iran; Tehran Fires Back, Explosions Across Region". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 28 February 2026.
  377. ↑ "Iran-Backed Iraqi Militia Says Four Fighters Killed in US-Israeli Airstrike as Protests Erupt Across Iraq". Kurdistan 24. 1 March 2026.
  378. ↑ "Death toll in Middle East surpasses 1,100 as missile strikes continue". The Independent (in ఇంగ్లీష్). 5 March 2026. Retrieved 8 March 2026.
  379. ↑ "Done strike kills Iranian opposition member in Iraqi Kurdistan: Exiled group". Al Arabiya English. 11 March 2026.
  380. ↑ 390.0 390.1 Bachner, Michael (March 26, 2026). "Another IDF soldier killed in Lebanon as generals raise alarm over manpower shortage". www.timesofisrael.com. ToI Staff.
  381. ↑ 391.0 391.1 391.2 Abdellah, Nayera; Alaaeldin, Menna. "How many people have been killed in the US-Israeli war on Iran". Reuters. Retrieved 26 March 2026.
  382. ↑ 392.0 392.1 "Trump grants Iran's request to pause strikes, two IDF soldiers killed in Lebanon". The Jerusalem Post. March 27, 2026.
  383. ↑ 393.0 393.1 "IDF soldier Moshe Yitzchak Katz, 22, from Connecticut, killed in south Lebanon". Times of Israel. 29 March 2026.
  384. ↑ 394.0 394.1 Kimon, Elisha Ben; Eichner, Itamar (30 March 2026). "IDF names Sgt. Liran Ben Zion, 19, killed by anti-tank fire in Lebanon". Ynet. Retrieved 30 March 2026.
  385. ↑ 395.0 395.1 "Four soldiers killed, 2 wounded in south Lebanon clash with Hezbollah — IDF". The Times of Israel. 30 March 2026.
  386. ↑ 396.0 396.1 Fabian, Emanuel (4 April 2026). "IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 4 April 2026.
  387. ↑ 397.0 397.1 Krissi, Ron (9 March 2026). "Motorcyclist critically injured in Kiryat Motzkin crash during alert dies". Ynet. Yedioth Ahronoth. Retrieved 10 March 2026.
  388. ↑ 398.0 398.1 Zanger-Nadis, Maya; Bob, Yonah Jeremy; Sela-Eitam, Miriam (9 March 2026). "Two killed, two seriously wounded by cluster munitions as Iranian attack targets central Israel". The Jerusalem Post. Retrieved 10 March 2026.
  389. ↑ 399.0 399.1 "Teenage girl hit by car, killed en route to bomb shelter amid Iran missile volley". The Jerusalem Post. 12 March 2026.
  390. ↑ 400.0 400.1 "One killed from shrapnel impact following Iran missile attack". The Jerusalem Post.
  391. ↑ 401.0 401.1 "One killed, several injured in Iran missile barrage on southern, central Israel".
  392. ↑ 402.0 402.1 "4 bodies found in wreckage of Haifa residential building hit by Iranian missile". Times of Israel. Retrieved 6 April 2026.
  393. ↑ 403.0 403.1 "Israeli military reports 36 soldiers injured in Lebanon over 48 hours; war toll at 411". Al Jazeera English. 7 April 2026. Retrieved 7 April 2026.
  394. ↑ 404.0 404.1 "Clashes between Hezbollah and Israeli Army in border villages".
  395. ↑ 405.0 405.1 "Staff Sgt. Touvel Yosef Lifshiz, 20, killed in clash with Hezbollah in south Lebanon".
  396. ↑ "Health System Preparedness – Operation Roaring Lion".
  397. ↑ "Israel says 13 killed, nearly 2,000 injured in Iranian attacks". Al Jazeera English. 9 March 2026.
  398. ↑ Bletter, Diana (8 March 2026). "Over 2,000 taken to hospitals since beginning of Iran war — Health Ministry". The Times of Israel. Retrieved 9 March 2026.
  399. ↑ 409.0 409.1 "Live updates: Mojtaba Khamenei has been chosen as Iran's new supreme leader". AP News. 8 March 2026. Retrieved 9 March 2026.
  400. ↑ "Over 100 people injured in Israel in past 24 hours: Ministry". Al Jazeera English. 15 March 2026.
  401. ↑ Ted Regencia; Zaid Sabah; Stephen Quillen; Tim Hume; Mariamne Everett; Fiona Kelliher; Lyndal Rowlands (18 March 2026). "Two killed in Tel Aviv by Iranian missile". Al Jazeera English.
  402. ↑ "One killed, several wounded in Iranian ballistic missile attack on central Israel". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 28 March 2026.
  403. ↑ 413.0 413.1 Berger, Ava (14 March 2026). "These are the casualties and cost of the war in Iran 2 weeks into the conflict". NPR. Retrieved 16 March 2026.
  404. ↑ 414.0 414.1 "Pentagon eyes 'more and more bunkers' and other tech to shield troops in Operation Epic Fury".
  405. ↑ 415.0 415.1 "The "Casualty Cover-Up" Amid Trump's Wars in the Middle East".
  406. ↑ 416.0 416.1 "Trump warns of "critical period" in Iran war, threatening severe strikes if there's no deal by Tuesday night".
  407. ↑ 417.0 417.1 "AP: 3 US servicemembers injured in F-15 crash, rescue operation in Iran".
  408. ↑ "US report: 290 American soldiers wounded in war - 10 seriously, 255 returned to duty". ynetnews. 25 March 2026. About 290 American soldiers have been wounded.. ...Fifteen American soldiers have been killed
  409. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; AP1 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  410. ↑ 420.0 420.1 Isseid, Imad; Lidman, Melanie (8 March 2026). "3 Palestinians killed in West Bank clash, bringing toll from week of violence to 6". Associated Press.
  411. ↑ 421.0 421.1 "'We killed dogs': Israeli troops kill two children, parents in West Bank". Al Jazeera English. 15 March 2026.
  412. ↑ 422.0 422.1 "Israeli soldiers fire on family car in occupied West Bank, killing 4". NPR. 15 March 2026.
  413. ↑ 423.0 423.1 Lee, David D. (19 March 2026). "Four Palestinian women killed during Iranian missile attack in West Bank". Al Jazeera English. Archived from the original on 19 March 2026. Retrieved 22 March 2026.
  414. ↑ 424.0 424.1 Estrin, Daniel (20 March 2026). "Iranian missile fire kills 4 Palestinians in the West Bank". NPR (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 25 March 2026.
  415. ↑ 425.0 425.1 "Death toll from missile strike on Hebron town rises to four". Wafa.
  416. ↑ 426.0 426.1 "UAE intercepts 17 ballistic missiles, 35 drones after US-Iran ceasefire". Khaleej Times (in ఇంగ్లీష్). 8 April 2026. Retrieved 9 April 2026.
  417. ↑ 427.0 427.1 "Fatalities in the UAE". Khaleej Times. 17 March 2026. Retrieved 17 March 2026.
  418. ↑ 428.0 428.1 "UAE defense ministry says civilian contractor killed in Bahrain". Al Arabiya English. 24 March 2026.
  419. ↑ 429.0 429.1 Naar, Ismaeel (26 March 2026). "Two Killed in Abu Dhabi as Gulf States Face Fresh Attacks". The New York Times (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Dubai, United Arab Emirates. ISSN 0362-4331. Retrieved 26 March 2026.
  420. ↑ "الصحة: حالة وفاة واحدة و32 إصابة على خلفية التطورات الراهنة في المنطقة" [Health Ministry: One death and 32 injuries reported due to current developments in the region]. Kuwait News. 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  421. ↑ "11-Year-Old Child Dies; Four Family Members Undergoing Medical Evaluation After Shrapnel Incident". Times Kuwait (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 4 March 2026. Retrieved 4 March 2026.
  422. ↑ "Two Kuwaiti border security personnel killed". Al Jazeera English. 8 March 2026.
  423. ↑ "Kuwait says two firefighters killed 'while performing duties'". Al Jazeera English. 8 March 2026.
  424. ↑ "Kuwait says 67 soldiers injured 'amid recent security developments' on Thursday". Amrah Online. 6 March 2026.
  425. ↑ "Kuwait Intercepts 26 Aerial Threats; 10 Soldiers Injured in Camp Strike". 29 March 2026.
  426. ↑ "Iranian attack damages Kuwait power and desalination plant, kills worker". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). 30 March 2026. Archived from the original on 5 April 2026. Retrieved 3 April 2026.
  427. ↑ Madhav, Pramod (31 March 2026). "Tamil Nadu man dies in Kuwait after being struck by missile debris". India Today (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 3 April 2026.
  428. ↑ "Six injured after debris from Iranian attack falls in northern Kuwait". Iran International. 6 April 2026. Retrieved 6 April 2026.
  429. ↑ "Regional death toll breakdown since US-Israeli attacks on Iran started". Al Jazeera English. 14 March 2026. Retrieved 14 March 2026.
  430. ↑ Sabah, Zaid (9 March 2026). "Iran's president, military and police pledge allegiance to Mojtaba Khamenei". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 9 March 2026.
  431. ↑ "Saudi Arabia says operational activities halted at several energy sites". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). 9 April 2026. Retrieved 9 April 2026.
  432. ↑ "3 Indians killed in Iranian attacks off Oman; 20 injured across West Asia". Hindustan Times (in ఇంగ్లీష్). 2 March 2026. Retrieved 3 March 2026.
  433. ↑ "سقوط طائرتيْن مُسيرتين في ولاية صُحار". Oman News Agency. 13 March 2026.
  434. ↑ Cupin, Bea (7 April 2026). "Filipina dies in missile strike on Israel". RAPPLER (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 7 April 2026.
  435. ↑ Cabalza, Dexter; Clores, Keith; Sarao, Zacarian (2 March 2026). "Caregiver first PH casualty in Mideast; gov't all set for repatriation". Inquirer.net. Retrieved 25 March 2026.
  436. ↑ "Syria says Israeli tank fire kills man in country's south". Al Arabiya English. 4 April 2026.
  437. ↑ "Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack". The Peninsula Newspaper (in ఇంగ్లీష్). QNA. 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  438. ↑ "Qatar: 4 injured, including child, after debris from Iranian missile falls in residential area".
  439. ↑ Sauer, Pjotr (5 March 2026). "Azerbaijan accuses Iran of 'terrorist' drone attack on airport that injured four people". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 5 March 2026.
  440. ↑ "UAE Air Defences engaged Iranian Ballistic and Cruise Missiles and UAVs Attacks". X. MOD UAE. 24 March 2026. Retrieved 24 March 2026.
  441. ↑ 451.0 451.1 451.2 451.3 451.4 451.5 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Alomar-2026 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  442. ↑ 452.0 452.1 Bondar, Kateryna (10 March 2026). "Unpacking Iran's Drone Campaign in the Gulf: Early Lessons for Future Drone Warfare". Center for Strategic and International Studies (in ఇంగ్లీష్).
  443. ↑ "Saudi Arabia says it intercepted 23 drones, 3 missiles amid regional escalation". Anadolu Agency. Retrieved 10 March 2026.
  444. ↑ "Bahraini forces intercept more than 170 Iranian missiles, drones". Arab News (in ఇంగ్లీష్). 9 March 2026. Retrieved 10 March 2026.
  445. ↑ "6 people killed,122 injured so far in Iranian missile and drone attacks in UAE". Times of Oman (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 10 March 2026.
  446. ↑ "Kuwait monitors, intercepts 178 ballistic missiles, 354 drones – spokesman". Times Kuwait (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 3 March 2026. Retrieved 10 March 2026.
  447. ↑ MERKEZİ, HABER (30 March 2026). "MSB duyurdu: İran'dan ateşlenen 4. balistik füze imha edildi". TÜRKINFORM (in టర్కిష్). Retrieved 31 March 2026.
  448. ↑ اطلاعیه شهادت حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی [Announcement of the martyrdom of His Highness Grand Ayatollah Seyyed Ali Hosseini Khamenei, Leader of the Islamic Revolution]. Supreme National Security Council (Press release) (in పర్షియన్). 1 March 2026. Archived from the original on 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026 – via KHAMENEI.ir.
  449. ↑ Habibiazad, Ghoncheh (1 March 2026). "Khamenei's daughter and grandchild killed in attacks, state media says". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 1 March 2026.
  450. ↑ "Khamenei's relatives killed in the attacks too". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  451. ↑ Magdy, Sam (1 March 2026). "Khamenei family members killed in attacks, Fars news agency reports" (in ఇంగ్లీష్). Associated Press. Retrieved 1 March 2026.
  452. ↑ "Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  453. ↑ Banco, Erin (28 February 2026). "Exclusive: Prior to Iran, CIA assessed". Reuters.
  454. ↑ "Iran defence minister, Guards commander killed in Israeli attacks, three sources say". Reuters. 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  455. ↑ "Iran's FM says loss of commanders 'not such a big problem'". Iran International. Volant Media UK Ltd. Retrieved 28 February 2026.
  456. ↑ "Iran Defense Council Secretary Ali Shamkhani killed". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  457. ↑ "Four senior intelligence ministry officials killed in airstrikes on Iran". Iran International. Volant Media UK Ltd. Retrieved 28 February 2026.
  458. ↑ "IDF confirms killing top Iranian leaders, including top defense official Ali Shamkhani". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 28 February 2026. ISSN 0040-7909. Retrieved 28 February 2026.
  459. ↑ "Former Iranian President Mahmoud Ahmadinejad killed in Tehran missile strike". Egypt Independent (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  460. ↑ Sharma, Sheenu (1 March 2026). "Abdolrahim Mousavi, Iran's Armed Forces Chief of Staff, killed in US-Israel attack". India TV News. Retrieved 1 March 2026.
  461. ↑ Berman, Lazar (1 March 2026). "Reports emerge that Ahmadinejad killed, as state media says it cannot confirm his fate". The Times of Israel (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0040-7909. Retrieved 8 March 2026.
  462. ↑ LaPorta, James (28 February 2026). "About 40 Iranian officials killed in strikes, sources say". CBS News (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 1 March 2026.
  463. ↑ "CBS reports 40 Iranian officials killed in strikes". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  464. ↑ "Iran military units acting independently, Foreign Minister says". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 1 March 2026. Retrieved 2 March 2026.
  465. ↑ "Israeli military says 4,000–5,000 Iranian forces killed in strikes so far". Iran International (in ఇంగ్లీష్). 13 March 2026. Retrieved 15 March 2026.
  466. ↑ "War toll reaches 4,900 in two weeks, including 480 civilians, Hengaw's fourth report finds". Hengaw. 14 March 2026.
  467. ↑ "Over 50 killed in strike on girls' elementary school in Iran". Al Jazeera English (in ఇంగ్లీష్). 28 February 2026. Archived from the original on 28 February 2026. Retrieved 28 February 2026.
  468. ↑ Habibiazad, Ghoncheh; Greenall, Robert (1 March 2026). "At least 153 dead after reported strike on school, Iran says". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 1 March 2026. Retrieved 1 March 2026.
  469. ↑ Brumfiel, Geoff; Hurt, Alyson (4 March 2026). "Satellite images show Iran school strike hit more buildings than earlier reported". NPR. Retrieved 8 March 2026.
  470. ↑ Browne, Malachy; Livni, Ephrat; Mahoozi, Sanam (1 March 2026). "Strike on Girls' School Kills at Least 175, Iranian State Media Says". The New York Times. Retrieved 3 March 2026.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_ఇరాన్_యుద్ధం&oldid=4824497" నుండి వెలికితీశారు