Ыам ыйын 17 күнэ
Түбэлтэлэр
- 1642 — Билиҥҥи Канаада сиригэр французтар түүлээх атыылаһар уонна католицизмы тарҕатар соруктаах Монреаль куораты олохтообуттар. Монреаль билигин аан дойду французтуу тыллаах 3 бөдөҥ куоратын ахсааныгар киирэр.
- 1656 — Арасыыйа Швецияҕа сэриини биллэрбит. Ол сайын Ливонияҕа киирбит үс аармыйаттан биирдэстэрин ыраахтааҕы Алексей Михайлович бэйэтинэн салайбыта. Арассыыйаны Венаҕа ордууланан олорор Габсбурдар династиялара өйөөбүтэ, эбиитин кини өттүгэр Дания сэриилэспитэ. Ол эрээри үс сыл тухары сэриилэһэн ким да улахан кыайыыны ситиспэтэҕэ. 1658 сыллааҕы эйэ сөбүлэҥин түмүгэр Арассыыйа Ливония кыра сирдэрин бэйэтигэр холбообута эрээри, 1661 сыллаахха төттөрү биэрэргэ күһэллибитэ.
- 1792 — 24 брокер мустаннар Нью-Йорк биржатын олохтуурга быһаарыныы ылбыттар.
- 1918 — Челябинскай куоракка Владивостокка тимир суолунан айаннаан иһэр чиэхтэр уонна словактар өрө тураллар. Мантан саҕалаан Чехословак корпуһун өрө туруута уонна Арассыыйаҕа Гражданскай сэрии күөдьүйэр.
- 1928 — Тохсус олимпиада Амстердаамҥа саҕаламмыт. 46 дойду кыттыбыт.
- 1940 — Саха АССР совнаркомун салайбыт Бүлүү куораттан төрүттээх Степан Аржаков ытыллыыга уураахтаммыт бириигэбэрэ сымнатыллан, аҕыс сылга лааҕырга ыытыллыбыта. 1939 сыллаахха «Сүүрбэ биэс киһи процеһыгар» эриллэн сууттаммыта. Ол гынан баран, икки сылынан НКВД сэриитин Дальстройдааҕы байыаннай трибунаала дьыалатын хат көрөн баран, 1942 сыл кулун тутар 5 күнүгэр Аржакову ытан өлөрөргө уурбута. Бириигэбэр тута толоруллубута.
- 1941 — 1934—1938 сыллардаахха Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун бэрэстээтэлинэн олорбут Александр Габышев суута буолбут. Троцкайы өйөөтө диэн буруйданан 8 сыл хаайыыга ыытыллыбыт. Ол эрээри 1942 сыллаахха ыам ыйын 21 күнүгэр бириигэбэрэ хос көрүллэн ытарга ууруллубут. Кини Марха улууһун Куочай буолаһын Александровка сэлиэнньэтиттэн төрүттээҕэ.
- 1954 — АХШ Үрдүкү Суута оскуолаҕа расанан сегрегацияны (ол аата араарыыны) боппут. Бу иннинэ хара тириилээх үөрэнээччилэр туспа үөрэнэллэрэ.
- 2011 — Александр Подголов СӨ Ыччат бэлиитикэтин уонна спорт миниистиринэн анаммыта.
Төрөөбүттэр
- 1940 — Кыымчаан Кучу (Климент Ефремов) — саха экстремал сүүрүгэ, география билимин хандьыдаата, Арассыыйа суруналыыстарын Сойууһун чилиэнэ. Аатырбыт сүүрүк 2000 сыллаахха Магадаан уонна Уэлен ыккардыларыгар сураҕа суох сүппүтэ. Улахан уола аҕатын туйаҕын хатаран айанньыт буолбута, кыра уола биллэр урбаанньыт.
- 1950 — Виктор Потапов — Саха сирин үөрэхтээһинигэр бөдөҥ кылааты киллэрбит Арассыыйа Бэдэрээссийэтин уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала, дьоҕурдаах оҕолору көрдүүр уонна сайыннарар Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Дьоҕур» уопсастыбатын тэрийээччилэртэн биирдэстэрэ, Өрөспүүбүлэтээҕи лиссиэй учуутала.
Телеграм-ханаалбытыгар суруттаххына биһиги да үөрүөхпүт, бэйэҥ да астыныаҥ ;)
 Бразилия гиэрбэтэ
- Counter-Strike диэн эдэр ыччакка сүрдээх сэргэнэр оонньуу сахалыы хардары охсуу диэн тылбаастанар.
- Портвейн диэн Португалия хотугу провинцияларыгар оҥоһуллар уохтаах арыгыны ааттыыллар эбит. Кэлин бу технологияннан аан дойду араас муннуктарыгар маннык ааттаах арыгылары оҥорор буолбуттар.
- Худуоһунньук Пабло Пикассо толору аата Пабло Диего Хосе Франсиско де Паула Хуан Непомусено Мариа де лос Ремедиос Киприано де ла Сантисима Тринидад Мартир Патрисио Клито Руис и Пикассо диэн эбит.
- Попов Гавриил Васильевич урут төрдө биллибэккэ сылдьыбыт саха тылларыттан түүр төрүттээҕэ - 58%, монгол төрүттээҕэ - 27%, тоҥус-манчжуур - 9%, оттон биир бырыһыана былыргы алтаай тылларыттан атын тыллартан киллэриилэр (кытай, персия, санскрит, тибет уонна да атын элбэх) эбит диэн быһаарбыта.
- Бразилия экономиката аан дойдуга биржаларын ырыынактарын көрдөрүүлэринэн онус уонна атыылаhыы кыаҕынан тохсус миэстэлэргэ турар.
Соторутааҥы ыстатыйалар
Ааҕыҥ, көннөрүҥ
Бу күннэрдээҕи уларыйыылар — ким тугу суруйбутун көрүөххэ сөп.
Бу саҥа ыстатыйалар, онон өссө чочулла илик буолуохтарын сөп. Алҕастаах буоллахтарына харса суох көннөрүҥ.
|
|
Бүгүҥҥү ойуу
Лимон аҥардара (студияҕа оҥоһуллубут хаартыска) (2025)
Үчүгэй (сэргэммит) ыстатыйа
 Кыталыктар
Кыталык (Grus leucogeranus) — сэдэх көтөр, туруйа көрүҥэр киирэр.
1 м 40 см үрдүк кыталык ыйааһына 6 киилэ буолар. Атыырын ыйааһына тыһытынааҕар ыарахан. Кыталык дьүһүнэ кылбаа маҥан, сирэйэ түүтэ суох, уот кыһыл. Атахтара кытархайдар. Кынатын төбөтө харалаах. Кыталык оҕото төбөтө, кэтэҕэ кытархай кугас, атын түүтэ сырдык кугас. Сымыыттан тахсарыгар хараҕа халлаан күөҕэ өҥнөөх, алта ыйыгар араҕас буолар.
Аан дойду кыталыга үс популяциялаах: илиҥҥи, киин уонна арҕаа. Кыталык илиҥҥи популяцията Саха сиригэр Халыма намталыгар сайылыыр, кыстыыр сирэ — Янцзы өрүс орто тардыыта, Кытай соҕуруулуу-илин өттө.
(өссө…)
Бастыҥ ыстатыйа
Яков Федорович Санников (1844—1908) — өбүгэлэрин үгэстэрин тутуһан нуучча уонна омук полярниктарыгар сүҥкэн улахан үтүөнү-өҥөнү оҥорбут саха атыыһыта. Кини суон сураҕа Муустаах байҕал кытыытынан эрэ буолбакка, бүтүн Россия үрдүнэн биллибит. Булуҥҥа былыр «халлааҥҥа таҥара, биһиэхэ Яков Санников» дииллэр эбит. 1886 сыллаахха доктор Бунге экспедициятыгар көмөлөспүт. 1894 сыллаахха барон Толль Ф.Нансеҥҥа депо тутарыгар көмөлөспүт. Ол өҥөлөрүн иһин икки кыһыл көмүс мэтээлинэн наҕараадаламмыт (онтон биирин Швеция ыраахтааҕыта Оскар биэрбит).
(өссө…)
Көмүөл күүһэ
Бүгүн бу ыстатыйалары тупсарабыт, тылбаастыыбыт:
Ыҥырыы
Хаһыаттарга, сурунаалларга, атын да сирдэргэ Бикипиэдьийэни ахтыбыт буоллахтарына биһиги үөрэбит. Тоҕото өйдөнөр — ол аата үлэбит си-дьүгээр хаалбатын, дьоҥҥо туһалааҕын бэлиэтэ. Ити бастакытынан. Иккиһинэн — төһөнөн элбэх киһи билэр да, оччонон элбэх киһи кыттар. Онон күннүккүтүгэр (блогкутугар) кэмиттэн кэмигэр ахтар буолуҥ, элбэх дьоҥҥо туһаайан суруйар дуу этэр дуу буоллаххытына эмиэ бикипиэдьийэни кыбытар буолуҥ. Манна оннук ахтыллыбыт түгэннэр испииһэктэрэ баар.
|
.
