Donamaria

Donamaria
	Nafarroa Garaia, Euskal Herria
	Donamariako ikuspegia eta Jauregia dorretxea.
; Bandera	; Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Nafarroa Garaia
Merindadea	Iruñea
Eskualdea	Malerreka
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Nafarroa
Izen ofiziala	Donamaria
Alkatea	Natalia Rekarte Oteiza
Posta kodea	31750
INE kodea	31081
Herritarra	donamariar
Geografia
Koordenatuak	43°06′40″N 1°40′22″W / 43.11125°N 1.67278°W
Azalera	23,83 km²
Garaiera	174 metro
Distantzia	56 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria	446 (2025: −6)
Dentsitatea	0,19 bizt/km²
Zahartzea	% 23,86
Ugalkortasuna	‰ 30,61
Ekonomia
Jarduera	% 76,36 (2011)
Desberdintasuna	% 0 (2011)
Langabezia	% 9,19 (2013)
Euskara
Euskaldunak	% 64.3 + % 14.2 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	%
Datu gehigarriak
Webgunea	http://www.donamaria.org

Artikulu hau nafar udalerriari buruzkoa da; bearnotarra gaitzat duena beste hau da: «Donamaria (Bearno)»

Donamaria^[4] ([donamaɾia]) Nafarroa Garaiko iparraldeko udalerri bat da, Malerrekako ibarrekoa, Iruñeko merindadekoa. Iruñea hiriburutik 56 kilometro iparraldera dago, eta Donostiatik 55 km hego-ekialdera.

Donamariak 445 biztanle zituen 2025. urtean, eta 446 pertsona 2025ean. Malerrekako 13 herrietatik, bosgarren populatuena da.

Bestela, Udalerri Euskaldunen Mankomunitatean sartu zen 2025eko ekainean.^[5]

Geografia

Ingurune naturala eta klima

Garmendia (1.059 m) eta Txaruta (1.081 m) inguruko tontor aipagarriak dira, Belateko mendatearen mendebaldean kokatuta daudenak. Herria 174 metroko altueran dago, abiapuntu moduan.

Hidrografiari dagokionez, Txaruta eta Ezpeloko errekek bat egiten dute herriaren inguruan, eta iparralderantz jarraitzen dute, Ameztia errekaren urak jasoz eta, azkenik, Ezkurra ibaiarekin batuz Donezteben.

Donamariak klima ozeaniko epela dauka, euri ugari eta erregularrekin. Horrez gain, aldaketa termikoa txikia da eta uda garaian ez da hilabete idorrik izaten (ezta abuztuan ere). Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 15 gradu artekoa eta prezipitazioak 1.800 eta 2.000mm bitartekoak izaten dira. Urteroko egun euritsuak 170 edo gehiago izan daitezke.

Herriaren inguruko basoetan, hosto erorkorreko espezieak nagusitzen dira, batez ere pagoa (800 hektarea). Horren atzetik haritza (250 hektarea), gaztainondoa (200 hektarea), lizarra, intsinis pinua eta bestelako espezieak datoz. Donamarian, landaturiko larizio pinu ugari dago, batez ere Korsikatik ekarria. Landaketak XIX. mendean hasi ziren.

Udalerri mugakideak

Donamariak mugakide ditu Doneztebe eta Bertizarana iparraldean; Baztan eta Bertizarana, ekialdean; Oiz, mendebaldean; eta Ultzama, hegoaldean.

Auzoak

Donamaria udalerria bi herrik osatzen dute: Donamariak eta Gazteluk. Horretaz gain, Donamariako auzoak lau dira: Uxarrea edo Donamaria (elizaren inguruan sortutako auzoa), Artze, Askarraga eta Igurin. Badira ere auzo izatera iritsisten ez diren etxaguneak, hala nola Bentak, Ola, Igunsoro eta Berrau.

Historia

Udalerria Ibargoiara ibarrari loturik egon zen 1845. urtea arte. Urte hartan, Azkarraga, Artze, Donamaria, Gaztelu (azken hau 1842ko erroldan udalerri independente gisa agertzen da) eta Igurin herriguneari elkartu zitzaizkion eta Donamaria udalerria osatu zuten, hiriburua Donamaria harturik.

Espainiako Gerra Zibilean, nabarmentzekoa da Sagardia Goñi familiaren sarraskia.

Demografia

Honako hau Wikidata bidez sortutako biztanleria grafiko automatiko bat da. Aldaketa bat egin beharrez gero,

bertan egin dezakezu.

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko bost etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %1,19 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Politika

Udaletxea

Udaletxea plaza nagusian dago. Eraikinak lau solairu dauzka eta 2019. urtean zaharberritua izan zen. Ostatu bat, herriko liburutegia eta etxebizitzak ere ditu. Udala alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Donamariako udaleko idazkaria Oizko, Urrozko eta Beintza-Labaiengo idazkari ere bada.

HELBIDEA: Uxarrea auzoa 39, Behea

Udal hauteskundeak

2007an ez zen udal hauteskunderik izan Donamarian, ez zelako inongo talderik aurkeztu.^[6] 2011n egoera bera izan zenez, 2003tik Ricardo Sagasetak jarduneko alkate jarraitu zuen. 2015. urteko udal hauteskundeetan Maite Urroz, hautagai bakarra, izendatu zuten alkate. 2019. urtean bi talde aurkeztu ziren, Herriarengatik eta Denongatik. Lehen aukerak irabazi zituen hauteskundeak, jasotako botuen %74,75 jasoz, eta Natalia Rekarte Oteiza alkate izendatua izan zen. ^[7]

Alkateak

2007-2011 Ricardo Sagaseta Andiarena
2011-2015 Ricardo Sagaseta Andiarena
2015-2019 Maite Urroz
2019- Natalia Rekalde Oteiza

Azpiegiturak

Udalerria Malerrekako Zerbitzuen Mankomunitateko kidea da.

Garraioak

Mariano Vertiz autobus konpainiak Doneztebe eta Labaiengo linea ustiatzen du, norabide bakoitzean bidaia bakarra egiten duena. Lineak ibilbide hau egiten du:

Labaien - Urroz - Oiz - Donamaria eta Doneztebe

Bestak

Donamariako bestak abuztuaren 15ean egiten dira, Andre Mariaren Jasokundea ospatzen den egunean.

Gazteluko bestak abuztuaren 4an ospatzen dira, Santo Domingo egunean.

Ondasun nabarmenak

Jauregia dorretxea, atzean Mendaur mendia, eta eskuinaldean Artze auzoko Andre Mariaren Jasokundearen eliza.

Udalerriaren sarreran dagoen Jauregia dorretxea edo Jauregizar Nafarroa Garaiko ondare historikotzat sailkatuta dago, eta XV. mendekoa da.

Jasokundearen Ama Birjinaren elizak, berriz, dorre biribila dauka eta kono itxurako teilatua. Elizak, gurutze latindar formako oinarria dauka.

Karmeldar seroren etxea: Klausurako komentua da, 1960ko apirilaren 20an bertara iritsi ziren moja karmeldarrek osatuta.^[8] Bertzela, eraikina 1718koa da.

Legarreko leizea: Espainiako Gerra Zibileko hobi komuna da, gaur egun memoria gunea.

Donamariako Benta. Gaur egun jatetxe eta ostatu bihurturik.

Etxeei dagokienez, honakoak nabarmentzen dira:
- Apezenea etxea
- Xabatenea etxea
- Aranibar dorrea

Ikus, gainera

Nafarroa Garaiko udalerrien zerrenda

Erreferentziak

1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
↑ "" (Berria, 2025/06/14).
↑ (Gaztelaniaz) Noticias de Navarra egunkariko albistea.^{[Betiko hautsitako esteka]}
↑ (Gaztelaniaz)
↑ "60 urte bete dituzte moja karmeldarrek Donamarian" (Erran, 2020/04/24).

Kanpo estekak

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa

Donamariako Udalaren webgunea
Ttipi-ttapa, eskualdeko hedabide euskarazkoa.
«Bentarik benta Donamariara», Argia aldizkariko artikulua.
(Gaztelaniaz) Donamariari buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.

Datuak: Q668061
Multimedia: Donamaria / Q668061
Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Donamaria

[Udalbiltza-1] 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.

[2] Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.

[Erabilera-3] «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).

[4] Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .

[5] "" (Berria, 2025/06/14).

[6] (Gaztelaniaz) Noticias de Navarra egunkariko albistea.^{[Betiko hautsitako esteka]}

[7] (Gaztelaniaz)

[8] "60 urte bete dituzte moja karmeldarrek Donamarian" (Erran, 2020/04/24).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]