close
Przejdź do zawartości

Jerzy Jedlicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Jerzy Jedlicki
Państwo działania

Polska

Data i miejsce urodzenia

14 czerwca 1930
Warszawa

Data i miejsce śmierci

31 stycznia 2018
Warszawa

Profesor nauk humanistycznych
Specjalność: historia kultury XVIII–XX w., historia społeczna, historia idei
Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Doktorat

1960

Habilitacja

1967

Profesura

29 listopada 1989

Instytut

Instytut Historii PAN

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
BERJAYA Cytaty w Wikicytatach
BERJAYA
Grób Jerzego Jedlickiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Jerzy Andrzej Jedlicki (ur. 14 czerwca 1930 w Warszawie[1] jako Jerzy Grossman[2], zm. 31 stycznia 2018[3] w Warszawie[4]) – polski historyk idei, profesor nauk humanistycznych, działacz opozycji w okresie PRL.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej, był synem Wiktora i Wandy[4]. W 1935 wraz z bratem został ochrzczony w obrządku ewangelicko-reformowanym. W 1940 jego rodzina nie podporządkowała się rozkazom niemieckim i nie przeprowadziła się na teren warszawskiego getta. Od tego czasu żył na tzw. aryjskich dokumentach jako Jerzy Jedlicki; nie powrócił do swojego poprzedniego nazwiska[2].

W 1948 ukończył szkołę średnią w Łodzi, a w 1952 ukończył studia socjologiczne na Uniwersytecie Warszawskim. Uzyskiwał następnie stopnie doktora (1960) i doktora habilitowanego (1967). W 1980 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1989 został profesorem zwyczajnym. Zawodowo od 1954 związany z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk[5]. W 1991 objął w nim kierownictwo Pracowni Dziejów Inteligencji[6] (zastępując Ryszardę Czepulis-Rastenis[7]). W pierwszej połowie lat 80. był także wykładowcą UW[5]. W pracy naukowej specjalizował się w historii kultury wieków od XVIII do XX i w historii społecznej[8].

Od 1948 należał do Związku Walki Młodych, a następnie do Związku Młodzieży Polskiej. W latach 1952–1968 był członkiem PZPR[9], którą opuścił w ramach protestu wobec wydarzeń marcowych. Był jedynym pracownikiem Instytutu Historii PAN, który wówczas zrezygnował z członkostwa w partii[10]. Brał udział w dyskusjach w ramach Klubu Krzywego Koła. Był sygnatariuszem Memoriału 101, będącego wystąpieniem polskich intelektualistów przeciwko zmianom Konstytucji PRL. Od 1977 zajmował się organizacją Uniwersytetu Latającego, był członkiem założycielem, wykładowcą i członkiem rady programowej Towarzystwa Kursów Naukowych. Jako wykładowca klubu dyskusyjnego współpracował ze Studenckim Komitetem Solidarności, uczestniczył w Konwersatorium „Doświadczenie i Przyszłość”.

W okresie wydarzeń sierpniowych w 1980 był sygnatariuszem skierowanego do władz komunistycznych apelu 64 naukowców, literatów i publicystów o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami[11]. Wstąpił następnie do „Solidarności”. Po wprowadzeniu stanu wojennego internowano go na okres od grudnia 1981 do lipca 1982[1]. Po zwolnieniu publikował w pismach drugiego obiegu, m.in. w „Tygodniku Mazowsze”[12].

W III RP zaangażował się w działalność m.in. Pen Clubu[1]. Był członkiem rady nadzorczej Polskiej Agencji Informacyjnej[13], przewodniczącym rady programowej Stowarzyszenia Przeciwko Antysemityzmowi i Ksenofobii Otwarta Rzeczpospolita oraz członkiem Collegium Invisibile[14]. Przed wyborami parlamentarnymi w 2001 był członkiem wyborczego komitetu honorowego Unii Wolności[15].

Pochowany został w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A38/1/28)[16].

Był bratem socjologa Witolda Jedlickiego[17].

Odznaczenia i wyróżnienia

[edytuj | edytuj kod]

W 2011 prezydent Bronisław Komorowski odznaczył go Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[18].

W 2009 otrzymał Nagrodę im. Jerzego Giedroycia (za książkę Dzieje inteligencji polskiej do roku 1918 napisaną wspólnie z Maciejem Janowskim i Magdaleną Micińską). W 2012 został laureatem Nagrody Polskiego PEN Clubu im. Jana Parandowskiego[19]. W 2015 wyróżniony Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (w kategorii nauki humanistyczne i społeczne)[20].

Publikacje

[edytuj | edytuj kod]
  • Nieudana próba kapitalistycznej industrializacji, Warszawa 1964.
  • Klejnot i bariery społeczne: przeobrażenia szlachectwa polskiego w schyłkowym okresie feudalizmu, Warszawa 1968.
  • Jakiej cywilizacji Polacy potrzebują: studia z dziejów idei i wyobraźni XIX wieku, PWN, Warszawa 1988.
  • Źle urodzeni, czyli o doświadczeniu historycznym, Aneks, Londyn 1993.
  • Świat zwyrodniały. Lęki i wyroki krytyków nowoczesności, Sic!, Warszawa 2000.
  • Błędne koło 1832–1864, [w:] Dzieje inteligencji polskiej do roku 1918, Instytut Historii PAN, Warszawa 2008.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 Włodzimierz Domagalski: Jerzy Jedlicki. Encyklopedia Solidarności. [dostęp 2012-04-06].
  2. 1 2 Magdalena Bajer: Jerzy Jedlicki: Nie marksizm mnie uwiódł. wiez.com.pl, 31 stycznia 2018. [dostęp 2018-03-05].
  3. ↑ Estera Flieger: Jerzy Jedlicki nie żyje. wyborcza.pl, 31 stycznia 2018. [dostęp 2018-01-31].
  4. 1 2 Jerzy Jedlicki. rejestry-notarialne.pl. [dostęp 2022-09-28].
  5. 1 2 Who is who w Polsce. Wyd. III. Zug: Hübners blaues Who is who, 2004, s. 1520. ISBN 3-7290-0043-8.
  6. ↑ Andrzej Friszke. Jerzy Jedlicki (1930–2018). „Kultura i Społeczeństwo”. Nr 1, s. 10, 2018. ISSN 2300-195X. [dostęp 2023-11-19].
  7. ↑ Maciej Janowski. In Memoriam: Jerzy Jedlicki (4.VI.1930 — 31.I.2018). „Kwartalnik Historyczny”. Nr 4. 126, s. 861, 2019. ISSN 0023-5903. [dostęp 2023-11-19].
  8. ↑ Prof. zw. dr hab. Jerzy Andrzej Jedlicki, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2012-04-06].
  9. ↑ Spętana akademia. Polska Akademia Nauk w dokumentach władz PRL. Materiały partyjne 1950–1986. Patryk Pleskot, Tadeusz Paweł Rutkowski (wybór, wstęp i opracowanie). T. II. Warszawa: IPN, 2012, s. 456.
  10. ↑ Zbigniew Romek: Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944–1970. Warszawa: Neriton, 2010, s. 243.
  11. ↑ Apel (64 intelektualistów wraz z załączonym suplementem zawierającym nazwiska sygnatariuszy apelu). Ośrodek Karta. [dostęp 2020-09-25].
  12. ↑ Jedlicki, Jerzy. wyborcza.pl, 28 listopada 2006. [dostęp 2012-04-06].
  13. ↑ Jacek Żakowski: Inteligent totalny. „Polityka”, 6 lutego 2018. [dostęp 2018-12-12].
  14. ↑ Lista tutorów Collegium Invisibile. ci.edu.pl. [dostęp 2012-04-06].
  15. ↑ Wyborczy Komitet Honorowy Unii Wolności. uw.org.pl, 12 lipca 2001. [dostęp 2025-11-11].
  16. ↑ Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze. cmentarzekomunalne.com.pl. [dostęp 2019-11-25].
  17. ↑ Nina Kraśko. Witold Jedlicki (29 II 1929 – 7 IX 1995). Między samorealizacją a realiami. „Kultura i Społeczeństwo”. Nr 4, s. 190, 2017. ISSN 2300-195X. [dostęp 2026-05-26].
  18. ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 września 2011 r. o nadaniu orderów i odznaczenia (M.P. z 2011 r. Nr 109, poz. 1103 (ISAP)).
  19. ↑ Nagroda im. Jana Parandowskiego. Dotychczasowi laureaci. penclub.com.pl. [dostęp 2019-09-18].
  20. ↑ Laureaci Nagrody FNP. fnp.org.pl. [dostęp 2016-03-26].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jerzy_Jedlicki&oldid=79860129”