Comhphobal Valencia
 | Ní mór an t-alt seo a ghlanadh, ionas go mbeidh caighdeán níos fearr ann.
Tar éis duit an t-alt a ghlanadh, is féidir leat an teachtaireacht seo a bhaint de. Féach ar Conas Leathanach a Chur in Eagar agus an Lámhleabhar Stíle le fáil amach faoin dóigh cheart le feabhas a chur ar alt ciclipéide. |
 Comhphobal Valencia | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Comunitat Valenciana (ca) Comunidad Valenciana (es)  | |||||
|
|||||
 | |||||
| Aintiún | Himne de l'Exposició | ||||
| Suíomh | |||||
 | |||||
| |||||
| Stát ceannasach | an Spáinn | ||||
| Príomhchathair | València | ||||
| Daonra | |||||
| Iomlán | 5,316,541 (2024) | ||||
| • Dlús | 228.62 hab./km² | ||||
| Teanga oifigiúil | Valencian (en)  an Spáinnis | ||||
| Tíreolaíocht | |||||
| Achar dromchla | 23,255 km² | ||||
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | an Mheánmhuir | ||||
| Airde | 363 m | ||||
| Pointe is airde | Cerro Calderón (en) (1,837 m) | ||||
| Ar theorainn le | |||||
| Sonraí stairiúla | |||||
| Leanann sé/sí | Ríocht Valencia | ||||
| Éarlamh | Vicent Ferrer | ||||
| Eagraíocht pholaitiúil | |||||
| Comhlacht feidhmiúcháin | Comhairle Rialtas València | ||||
| Comhlacht reachtach | Cortes València | ||||
| • Uachtarán Generalitat Valenciana | Juan Francisco Pérez Llorca (2025–) | ||||
| Aitheantóir tuairisciúil | |||||
| Lonnaithe i gcrios ama | |||||
| Cód ISO 3166-2 | ES-VC | ||||
| Cód NUTS | ES52 | ||||
.svg)
| Comhphobal Valencia | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Comunitat Valenciana (ca) Comunidad Valenciana (es) | |||||
|
|||||
| |||||
| Aintiún | Himne de l'Exposició | ||||
| Suíomh | |||||
| |||||
| |||||
| Stát ceannasach | an Spáinn | ||||
| Príomhchathair | València | ||||
| Daonra | |||||
| Iomlán | 5,316,541 (2024) | ||||
| • Dlús | 228.62 hab./km² | ||||
| Teanga oifigiúil | Valencian (en) an Spáinnis | ||||
| Tíreolaíocht | |||||
| Achar dromchla | 23,255 km² | ||||
| Suite i nó in aice le limistéar uisce | an Mheánmhuir | ||||
| Airde | 363 m | ||||
| Pointe is airde | Cerro Calderón (en) (1,837 m) | ||||
| Ar theorainn le | |||||
| Sonraí stairiúla | |||||
| Leanann sé/sí | Ríocht Valencia | ||||
| Éarlamh | Vicent Ferrer | ||||
| Eagraíocht pholaitiúil | |||||
| Comhlacht feidhmiúcháin | Comhairle Rialtas València | ||||
| Comhlacht reachtach | Cortes València | ||||
| • Uachtarán Generalitat Valenciana | Juan Francisco Pérez Llorca (2025–) | ||||
| Aitheantóir tuairisciúil | |||||
| Lonnaithe i gcrios ama | |||||
| Cód ISO 3166-2 | ES-VC | ||||
| Cód NUTS | ES52 | ||||
Is comhphobal féinrialaitheach é Comhphobal Valencia nó an Comhphobal Vaileinseach (Vaileinsis: Comunitat Valenciana; Spáinnis: Comunidad Valenciana) in oirthear na Spáinne. Tá sé suite idir dhá abhainn, an Sénia agus an Segura, agus tá cósta thart ar 518 km aige ar an Mheánmhuir. Tá achar 23,255 km² aige agus bhí 5,316,541 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2024.[1] Riarann an pobal na hoileáin Columbretes agus Nova Tabarca freisin. Tá a theorainneacha beagnach mar an gcéanna le teorainneacha Ríocht stairiúil Valencia.
Is í Valencia an phríomhchathair, agus is é Vicent Ferrer naomhphátrún an phobail. Is é Juanfran Pérez Llorca (Partido Popular) Uachtarán na Generalitat ó mhí na Samhna 2025.
Stair
[cuir in eagar | athraigh foinse]Bunaíodh Ríocht Valencia sa 13ú haois nuair a ghabh Jaime I de Aragón, na ríochtaí Ioslamacha Valencia agus Dénia, agus é i gceannas ar choncas agus choilíniú Críostaí na ríochtaí Ioslamacha a bhí ann cheana féin, le coilínitheoirí Aragónacha agus Catalónacha, sa bhliain 1208; bhunaigh siad Ríocht Valencia mar thríú tír neamhspleách laistigh de Choróin na hAragóine sa bhliain 1238.
D'fhorbair an ríocht go tréan sa 14ú agus 15ú haois, a mheastar mar Ré Órga chultúr na Valáince, le saothair shuntasacha cosúil le rómánsúlacht ridírechta Tirant lo Blanch. D'fhorbair Valencia ina ríocht thábhachtach san Eoraip go heacnamaíoch trí thrádáil an tsíoda. D'éirigh Valencia i gcumhacht go polaitiúil freisin teacht chun cinn Choróin na hAragóine, teacht chun cinn (ar a raibh an daonra is mó agus an chumhacht eacnamaíoch is mó ag Ríocht Valencia ag an am sin) agus tar éis dó teacht i gcoróin Theaghlaigh Borja as Valencia sa Róimh (féach Bealach na mBorja, Bealach Mhainistir Valencia agus Bealach na gClasaiceach).
Tar éis meathlaithe mall tar éis aontas ríoraíoch Choróin Aragón le Ríocht Chaistíl, tháinig deireadh cinnte le stádas rathúil Valencia le Díbirt na Múrach i 1609 ag an Monarcacht Hispánach, a léirigh caillteanas suas le haon trian de dhaonra Ríocht Valencia, rud a thóg an príomhfhórsa saothair talmhaíochta ar shiúl uaidh.
Sa bhliainbhí Ríocht Valencia ina ríocht fhéinrialaitheach laistigh de Choróin Aragóin go dtí 1707, nuair a chuir an chéad rí Bourbonach, Nueva Planta, deireadh le hinstitiúidí féinrialaithe na ríochta faoi fhoraitheanta Nueva Planta, agus cuireadh a dlíthe agus a hinstitiúidí faoi smacht stát lárnaithe na Spáinne.[2] Rinneadh iarracht féinriail a bhaint amach arís le linn Dhara Poblacht na Spáinne, ach cuireadh deireadh leis an iarracht sin nuair a bhris an Cogadh Cathartha amach sa bhliain 1936.
Forógraíonn Reacht Féinrialaithe Valencia gurb iad an Spáinnis agus an Vaileinsis na teangacha oifigiúla. Cé go ndeir Bunreacht na Spáinne go bhfuil an Spáinnis oifigiúil ar fud na tíre, tugann an reacht stádas speisialta cosanta don Vaileinsis mar theanga dhúchais an réigiúin (llengua pròpia).
Is ionann bratach Chomhphobal Valencia agus bratach chathair València. Tagann an senyera ó armas Choróin Aragóin, agus feictear í freisin i mbratacha críocha eile de chuid na Corónach, mar atá Aragóin, an Chatalóin agus na hOileáin Bhailéaracha.
Cúigí agus Cathracha Tábhachtacha
[cuir in eagar | athraigh foinse]Tá trí chúige sa chomhphobal: Alacant (Spáinnis: Alicante), Castelló (Castellón) agus València (Valencia), ach tá na bailte is mó suite ar an gcósta i gcúigí Alacant agus València. Go traidisiúnta roinneadh an réigiún ina comarques, agus tá 34 comarca ann inniu.[3] Sa bhliain 1833, mar a rinneadh sa tír ar fad, roinneadh é ina chúigí.
Is iad na daonraí thíos figiúirí garbha le blianta beaga anuas:
- València (Spáinnis: Valencia), daonra thart ar 825,000, príomhchathair an chomhphobail agus an chúige den ainm céanna, suite ar an abhainn Túria. Tá cáil uirthi as féile Les Falles, a chríochnaíonn ar an 19 Márta.
- Alacant (Alicante), daonra thart ar 340,000, príomhchathair chúige Alacant, ar chósta na Meánmhara. Tá cáil uirthi as an turrón, as tránna an Postiguet agus na Albufereta, agus as tinte cnámh Sant Joan (Fogueres de Sant Joan) i mí an Mheithimh. Tá halla na cathrach agus caisleán Santa Bàrbara ar na séadchomharthaí stairiúla is tábhachtaí inti.
- Elx (Elche), daonra thart ar 230,000, cáiliúil as a garrán pailmeacha, El Palmerar (suíomh Oidhreachta Domhanda de chuid UNESCO), agus as an Misteri d'Elx.
- Castelló de la Plana (Castellón de la Plana), daonra thart ar 175,000, príomhchathair chúige Castelló.
- Torrevella (Torrevieja), daonra thart ar 90,000, sa deisceart, ionad tábhachtach turasóireachta.
- Oriola (Orihuela), daonra thart ar 83,000, ar an abhainn Segura sa Vega Baja (Baix Segura). Cathair stairiúil í le pálás, eaglais agus ardeaglais, agus is ceantar talmhaíochta é an dúiche máguaird — oráistí agus líomóidí go háirithe.
- Torrent, daonra thart ar 80,000, baile mór i gcúige València in aice na príomhchathrach.
- Gandia, daonra thart ar 76,000, ionad tábhachtach eile turasóireachta.
- Benidorm, daonra thart ar 69,000, ionad saoire a bhfuil cáil air as a chuid foirgneamh ard, an Gran Hotel Bali (52 stór) ina measc.
- Paterna, daonra thart ar 67,000, baile i gcúige València gar don phríomhchathair.
I measc na mbailte is lú tá Elda (bróga agus fíon cheantar an Vinalopó), Vila-real (ceirmeacht), Villena (féile Moros i Cristians), Ibi (bréagáin), Bunyol (Buñol; féile La Tomatina) agus Xixona (Jijona; an torró de Xixona).
Aibhneacha Tábhachtacha
[cuir in eagar | athraigh foinse]- An Túria (Spáinnis: Turia)
- An Xúquer (Spáinnis: Júcar)
- An Segura
Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ "Población por comunidades y ciudades autónomas y sexo" (es). Dáta rochtana: 2026-07-22.
- ↑ "Nueva Planta decrees" (en). Dáta rochtana: 2026-07-22.
- ↑ "Comarques of the Valencian Community" (en). Dáta rochtana: 2026-07-22.
.svg){kind=small}
