close
Edukira joan

Chartres

Chartres
Chartres
Frantziako udalerria
BERJAYA
BERJAYA
Administrazioa
Estatu burujabeBERJAYA Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
EskualdeaBERJAYA Erdialdea-Loira Harana
DepartamenduaBERJAYA Eure eta Loir
BarrutiChartreseko barrutia
AlkateaJean-Pierre Gorges
Izen ofizialaChartres
Jatorrizko izenaChartres
Posta kodea28000
Geografia
Koordenatuak48°26′48″N 1°29′18″E / 48.4467°N 1.4883°E / 48.4467; 1.4883
Mapa
BERJAYA
Azalera16,85 km²
Altitudea142 m, 121 m, 161 m eta 147 m
MugakideakChamphol, Mainvilliers, Lucé, Luisant, Le Coudray, Gellainville, Nogent-le-Phaye, Gasville-Oisème eta Lèves
Demografia
Biztanleria38.324 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 20.328 (%53,5) (%46,5) 17.651 alt_right
Dentsitatea2.274 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuakBetleem, Spira, Ravenna, Évora, Cusco, Chichester, Chartres-de-Bretagne, Sakurai (en) Itzuli eta Ronda
chartres.fr

Chartres Frantziako iparraldean dagoen hiria da, Erdialdeko eskualdearen eta Eure-eta-Loireko departamenduaren hiriburua.

Azken erroldaren arabera 38.324 biztanle zituen 16,85 km²-ko azaleran.
BERJAYA

1145 aldera, Chartresko gotzainaren ekimenez, katedrala eraikitzeko obrak hasi ziren, estilo berrian. Handik berrogeita hamar bat urtera, mendebaldeko fatxada ez beste guztia erre zen sute batean. Hasieran, izugarrizko hondamenditzat hartu zen ezbeharra, elizarekin batera, Ama Birjinaren erlikia ere galdu zela uste baitzen. Baina erlikia salbatu zela egiaztatu zenean, animoak erabat irauli ziren. Izan ere, goiko seinaletzat hartu baitzuten sutea, Jainkoaren Atearen duin izango zen eliza ederrago bat eraiki zedin.

Hala, interpretazio hark berrindartuta, 1195 inguruan hasi ziren katedrala berriro eraikitzeko lanak. Parisko Notre-Damekoa baino belaunaldi bat geroago eraikia, lehen gotikoko arkitekturako maisu lan gorentzat hartzen da Chartresko katedrala. Alboetako habearteen gaineko galeriak triforioaren arkuen atzean ezkutaturiko pasabide estu bilakatu ziren ; habearteko arkuak altuagoak eta estuagoak ziren; euskarri funtzioa betetzen zuten zutabe nagusiei beste batzuk atxiki zitzaizkien zutikako lerroen jarraitasuna areagotzeko, eta habearte nagusiko gangak ez ziren jada sei zatikoak.

Chartresko katedralak, gainera, oraindik gordetzen ditu hasierako leiho polikromatu gehienak. Izatez, beira leiho zoragarri horiek asko urritzen dute eguzkiaren argia, kolore askotako iragazki erraldoi batzuen antzera portatzen baitira, eta Suger abadeak hainbeste laudatu zituen balio sinbolikoak eransten dizkio egun-argi arruntari.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Champhol, Mainvilliers, Lucé, Luisant, Le Coudray, Gellainville, Nogent-le-Phaye, Gasville-Oisème eta Lèves.

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak Erdialdeko eta Iparraldeko lautaden klima ozeaniko degradatua du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima ozeaniko aldatua du, eta Parisko arroaren hego-mendebaldeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio urriak, batez ere udaberrian (120-150 mm); negu hotza (3,5 °C))[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1a zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 10,5 °C-koa da, 14,5 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 628 mm-koa da, urtarrilean 10,3 euri-egun eta uztailean 7,8 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Champhol udalerrian dago, 1,8 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,4 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 606,1 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 41,4 °C-koa da, 2019ko uztailaren 25an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -18,4 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 17an lortua[oh 1][5].

BiztanleriaUrtea10.00015.00020.00025.00030.00035.00040.00045.0001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 17.651 gizon, 20.328 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.27
 
95+
 
1.07
1.14
 
90-94
 
1.87
1.82
 
85-89
 
3.64
2.47
 
80-84
 
4.09
3.29
 
75-79
 
4.27
5.17
 
70-74
 
6.47
4.72
 
65-69
 
5.26
5.32
 
60-64
 
6.32
6.32
 
55-59
 
6.11
6.06
 
50-54
 
6.44
6.83
 
45-49
 
6.16
5.70
 
40-44
 
5.37
6.01
 
35-39
 
5.13
6.65
 
30-34
 
6.10
7.48
 
25-29
 
6.79
6.62
 
20-24
 
6.06
7.04
 
15-19
 
5.35
6.18
 
10-14
 
4.43
5.56
 
5-9
 
4.99
5.35
 
0-4
 
4.08
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[6].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Chartres udalerrian 37.128 biztanle zeuden eta 20.151 elkarbizitza unitate[oh 2], hau da, 1,84 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 52,7), Frantzia metropolitarreko batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[8]

37.128biztanle
20.151elkarbizitza-unitate
1,84lagun elkarbizitza-unitateko
9.355familia
Udalerria
% 15
% 21
% 11
% 53
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 9.355 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (4.191). Guraso bakarreko 2.154 familietatik 1.823etan ama zen guraso bakarra. 4.757 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 2.147k seme-alaba bakarra zuten etxean, 1.497k bi, eta 955k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 3.010 bikoteetatik 394tan (% 13,1) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[8]

4.191
3.010
2.154
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean4.757
Seme-alaba bat2.147
Bi seme-alaba1.497
Hiru seme-alaba590
Lau edo gehiago365

15 urte edo gehiago zituzten 32.372 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 21,5 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 47,4. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 56,5). 80 urte edo gehiagoko 3.254 biztanleetatik 2.667 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 587 kolektibitateren batean.[8]

Bakarrik bizi da
15-24% 21
25-39% 30
40-54% 26
55-64% 37
65-79% 40
80 +% 47
Bikotean bizi da
15-24% 16
25-39% 53
40-54% 56
55-64% 55
65-79% 55
80 +% 33

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 32,7 ezkonduta zegoen, eta beste % 15,1 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 10,7 izatezko bikotean eta % 4,4 PACS bidez lotuta). % 34,2 ezkongabeak ziren, % 8,7 alargunak eta % 9,3 dibortziatuak.[8]

Ezkongabea% 34,2
Ezkonduta% 32,7
Izatezko bikotean% 10,7
Dibortziatuta% 9,3
Alarguna% 8,7
PACS bidez lotuta% 4,4

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 31,3), erdi-mailako lanbideak (% 16,8), enplegatuak (% 15,7), goi-mailako langileak (% 15,1). Talde nagusia (erretiratuak, % 31,3) Eure eta Loir departamenduko batez bestekoaren (% 33,0) azpitik dago. 37 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,2).[8]

Udalerria
% 15
% 17
% 16
% 13
% 31
Eure eta Loir
% 10
% 16
% 15
% 17
% 33
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 23.576 etxebizitza zeuden. Horietatik 20.065 egoitza nagusi ziren, 935 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 2.577 hutsik zeuden. Apartamentuak ziren nagusi (16.883), etxeak baino gehiago (6.529). Egoitza nagusietatik 8.215 beren jabearen bizilekuak ziren, 11.599 alokairuan zeuden, 4.593 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 251 doan lagata.[9]

23.576etxebizitza
20.065egoitza nagusi
6.529etxe
16.883apartamentu

Etxebizitza multzoa

20.065
2.577
Egoitza nagusia (20.065)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (935)Hutsik (2.577)

Etxe mota

6.529
16.883
Etxea (6.529)Apartamentua (16.883)

Jabetza egoera

8.215
11.599
4.593
Jabeak (8.215)Alokairuan (11.599)HLM (4.593)Doan lagata (251)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (5.983).[9]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik1.723
1919-19451.231
1946-19705.248
1971-19905.983
1991-20052.562
2006-20202.879

Egoitza nagusien artean gehienek 3 gela zituzten (5.430). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (12.904 etxebizitzatan). 13.255 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 11.183 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 3.930tan bi edo gehiago.[9]

Gela kopurua

1 gela1.937
2 gela4.157
3 gela5.430
4 gela4.152
5 gela edo gehiago4.388

Berogailu mota

12.904
6.135
Gas sarea (12.904)Fuel-olioa (556)Elektrizitatea (6.135)Gas botila (59)Bestelakoak (410)

Aparkalekua eta ibilgailuak

13.255aparkalekua
11.183ibilgailu 1
3.930ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 23.497 biztanleetatik 18.109 aktibo ziren (% 77,1), horietako 15.851 lanean (% 67,5) eta 2.258 langabezian (aktiboen % 12,5).

23.49715-64 urteko biztanle
% 77,1aktibo
% 67,5lanean
% 12,5langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 50,6
25-54 urte% 90,2
55-64 urte% 64,5
Gizonak% 80,3
Emakumeak% 74,1

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 24,5
BEPC, brebeta% 20,0
CAP-BEP% 17,0
Batxilergoa% 13,9
Goi-mailako +2% 9,8
Goi-mailako +3/4% 6,9
Goi-mailako +5% 5,4

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 12,5). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

5.388 ez-aktibotik 2.106 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 39,1), 1.254 erretiraturik zeuden (% 23,3) eta 2.028 bestelako ez-aktibo ziren (% 37,6).

Ez-aktiboak

% 39
% 23
% 38
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 3]

% 25
% 27
% 25
% 18
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 30.404 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerrian bertan bizi eta lan egiten zutenak 15.851 ziren, beraz udalerria langile-erakarlea da.[oh 4]

30.404enplegu udalerrian
% 90,7soldatapeko
% 9,3ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 25.220 eurokoa zen, eta biztanleen % 19 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

25.220 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 25.980 €
% 19,0pobrezia-tasa▲ Dep.: % 13,3

Herri eta hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Geografia
Frantzia
Artikulu hau Frantziako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
  1. Estazioko erregistroak 1923ko uztailaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.
  2. INSEEren "ménage" kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon ala ez. "Famille" kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  3. Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  4. Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Chartres », fiche climatologique. .
  6. «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  7. (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: Txantiloi:Gaurko data).
  8. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  9. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).