Tuisblad

Welkom by Wikipedia, die vrye ensiklopedie wat deur enigiemand verbeter en uitgebrei kan word.	Woensdag, 12 Augustus 2026 Hier is tans 130 106 artikels in Afrikaans.
Help ons om ’n wêreldklas-ensiklopedie in Afrikaans te skep.

Inleiding • Hulp • Kontak

Gebruikersportaal • Voorbladartikels • Kategorieë • Stel ’n vraag

Voorbladartikel

Volgens die reusebotsingshipotese, soms die Theia-botsing genoem, het die Maan gevorm uit materiaal wat oorgebly het ná ’n groot botsing sowat 4,5 miljard jaar gelede tussen die Aarde en ’n ander hemelliggaam omtrent so groot soos Mars. Die hipotese is in 1946 deur die Kanadese geoloog Reginald Daly voorgestel. Daarvolgens het die protoplaneet Theia 'n wentelbaan met die Aarde gedeel voordat hulle gebots het. Die uitwerpingsmateriaal van die botsing het later geakkreseer om die Maan te vorm. Die protoplaneet is Theia gedoop; dit is genoem na 'n mitiese Griekse Titaan wat die moeder van Selene, die godin van die Maan, was.

Die ontleding van maanrotse wat in ’n 2016-verslag gepubliseer is, dui daarop dat die botsing 'n direkte slag kon gewees het, wat fragmentasie en 'n deeglike vermenging van albei ouerliggame veroorsaak het. Die reusebotsingshipotese is tans die gunstelinghipotese onder sterrekundiges vir die vorming van die Maan. Bewyse wat dié hipotese ondersteun, sluit in:

Die Maan se wentelbaan het 'n soortgelyke oriëntasie as die Aarde se rotasie, albei het 'n soortgelyke hoek tot die sonnebaan.
Die stabiele isotoopverhoudings van maan- en aardrotse is identies, wat 'n gemeenskaplike oorsprong impliseer.
Die Aarde-Maan-stelsel het 'n abnormaal hoë hoekmomentum, wat beteken dat die momentum van die Aarde se rotasie, die Maan se rotasie en die Maan se wentelbaan om die Aarde baie hoër is as dié van ander aardplanete. 'n Reusebotsing kon dié oortollige momentum verskaf het.
Maanmonsters dui aan die Maan was eens tot 'n aansienlike, maar onbekende, diepte gesmelt. Dit sou baie meer energie vereis het as wat voorspel word vir die akkresie van 'n hemelliggaam met die Maan se grootte en massa. ’n Uiters energieke proses, soos ’n reusebotsing, kon dié energie verskaf het.
Die Maan het 'n relatief klein ysterkern, en dus 'n baie laer digtheid as die Aarde. Rekenaarmodelle van 'n reusebotsing met 'n Marsgrootteliggaam dui daarop dat die botsende liggaam se kern waarskynlik diep in die Aarde sou dring en met sy eie kern sou saamsmelt. Dit sou veroorsaak dat die Maan, wat gevorm is uit die uitwerping van ligter kors- en mantelfragmente, minder metaalagtige yster oor het as ander planetêre liggame.
Die Maan het minder vlugtige elemente as die Aarde. Dié elemente, wat by relatief lae temperature verdamp, kon verlore gegaan het in 'n hoë-energievoorval, met die Maan se kleiner swaartekrag wat hulle nie weer kon vasvang nie, terwyl die Aarde dit wel kon doen.
Daar is bewyse van soortgelyke botsings in ander sterstelsels, wat tot puinskywe lei.
Reusebotsings is in ooreenstemming met die leidende teorie oor die vorming en evolusie van die Sonnestelsel.

...lees verder

In die nuus

Tydens sy 48ste sessie in Busan, Suid-Korea, lys Unesco onder ander Gdynia se modernistiese stadsentrum, die Griekse berg Olimpus, Tasjkent se modernistiese argitektuur, asook van Alvar Aalto en sy vroue Aino en Elissa se werk as nuwe wêrelderfenisgebiede.
Andy Burnham is ingehuldig as nuwe eerste minister van die Verenigde Koninkryk.
Tydens die eindstryd van die 23ste Sokker-Wêreldbekertoernooi in Kanada, Meksiko en die Verenigde State klop Spanje die verdedigende kampioen Argentinië met 1–0 in ekstra tyd en palm sodoende sy tweede titel ná 2010 in. Engeland eindig derde en Frankryk in die vierde plek.
In die eindstryd van die T20I-vrouewêreldbeker 2026 op Lord’s in Londen verslaan Australië vir die gasvroue Engeland met sewe paaltjies en palm sodoende sy sewende T20I-vrouewêreldbekertitel in. Suid-Afrika en Wes-Indië was die ander twee semi-finaliste.
Ierland neem die voorsitterskap van die Europese Unie by Siprus oor.

Het u geweet...

... dat Suid-Afrika die VSA gehelp het met intelligensie as deel van ECHELON? By die Silwermyn Natuurreservaat is antennes wat sedert die 1970's vir spioenasie gebruik is.

... dat Suid-Afrika se twaalf amptelike tale relatief min is? Alhoewel hulle nie as amptelike tale erken word nie, kom 'n mens 710 tale in Indonesië teë en 453 in Indië. Zimbabwe spog met 16 ampstale en Papoea-Nieu-Guinee is volgens Ethnologue die land met die meeste lewende tale, naamlik 840.

... dat speelkaarte reeds in die 12de eeu in Persië en Indië bekend was? 'n Pak kaarte het toe uit 48 kaarte bestaan, in plaas van 52.

... dat die Bastille, een van Parys se geskiedkundige bakens, nie meer bestaan nie? Dit is tussen 16 Julie 1789 en Oktober 1790 deur Pierre-François Palloy afgebreek.

... dat daar niks "suur" aan suurstof is nie? Die woord het ontstaan toe mense vroeër geglo het dat alle sure suurstof bevat.

Vandag in die geskiedenis

12 Augustus: Internasionale Jeugdag (Verenigde Nasies).

1877 – Asaph Hall ontdek Mars se kleinste en verste maan, Deimos.
1883 – Die laaste kwagga sterf in 'n Amsterdamse dieretuin.
1944 – Tweede Wêreldoorlog: Die stad Franse Nantes word deur die Geallieerdes bevry.
1949 – Protokol rakende die beskerming van slagoffers tydens gewapende konflikte word by die Geneefse konvensies gevoeg.
1953 – Die Sowjetunie laat sy eerste waterstofbom ontplof.