Maskut
 | |
| Konum | Azerbaycan |
|---|---|
| Kuruluşu | M. Ö. VII. yy. |
| Kurucusu | Massagetler, Lezgiler, Tatlar, Hunlar, Hazarlar |
| Azerbaycan tarihi |
|---|
 |
Maskutlar (Mazkutlar, Muskurlar, Mesketler, Müşkürler olarak da bilinirler), Kafkasya'nın doğu kesiminde, Hazar Denizi'nin batı kıyısı boyunca yaşayan bir grup Massaget - Sarmat - Alan kabilesiydi.[1] Derbent ve Şabran arasında, yani modern Azerbaycan'ının kuzeydoğusu ve Dağıstan'ının (Rusya) güneydoğusu arasında yaşıyorlardı. "Maskut" adı bazen bir etnik grubu değil, coğrafi bir bölgeyi ifade etmek için de kullanılır[2][3] Bu kabilelerin ilk dalgası 3. yüzyılda Volga-Don Kanalı üzerinden ve Hazar Denizi'nin kuzey kıyısından geldi.[4] Modern Rus-Dağıstanlı tarihçi Murtazali Gadjiev, bu kabilelerin sadece iklim değişiklikleri ve yeni bölgeleri keşfetme arzusuyla nedeniyle değil, aynı zamanda eş zamanlı çatışmalar nedeniyle de göç ettiğini öne sürmektedir.[5]
Dağıstan'daki 3. ve 5. yüzyıllar arasındaki Sarmat-Alan mezar alanları Maskut yerleşiminin bir parçası olarak kabul edilmektedir. 216 yılında bu kabileler Ermenistan'a saldırdı. Ayrıca 3. yüzyılın ortalarında Ermenistan ile Sasani İmparatorluğu arasındaki savaşa katıldı[6] Maskutların adı geçmeyen bir kralı, diğer Kafkas hükümdarlarıyla birlikte, Sasani Krallar Kralı (şahanşah) Narseh'in (h. 293-303) Orta Farsça Paikuli Yazıtı'nda anılmaktadır.[5] Yazıtta Maskut, Orta Farsçada mskyt'n (mas(a)kitan / mas(a)ketan) olarak translitere edilmiştir ve bu, Yunanca Μασσᾰγέται ve Latince Massagetae ile aynı kelimedir.[5] 4. yüzyılın ilk yarısında, kuzeybatı Hazar kıyılarından gelen ikinci bir Sarmat-Alan kabileleri dalgası, Kuzey Kafkasya'dan gelen bir grup Alan ile birlikte Maskut'a göç etmeye başladı.[7]
440 yılı civarında Maskut, Attila (h. 434-453) önderliğindeki Hunlar tarafından kısa süreliğine ele geçirildi, bu durum çağdaş Ermeni tarihçi Elishe'nin Derbent'i "Hun kalesi", "Hun garnizonu" ve "Hun kapısı" olarak adlandırma gerekçesini de gözler önüne sermektedir. Şahanshah Yezdicerd II (h. 438-457) Maskut'taki Hunlara karşı iki askeri sefere önderlik ederek karşılık verdi, Derbent'i geri aldı ve sonrasında ağır bir şekilde tahkim etti.[8]
10. yüzyıl Arap tarihçisi el-Mesûdî'ye (ölümü 956) göre, Şah I. Kubâd, (h. 488-496, 498/9-531) Maskut yerleşiminde "taştan yapılmış bir kasabaya" sahipti. Ancak bu kasabanın yeri bilinmemektedir.[9]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ Gadjiev 2021, ss. 207–213.
- ↑ Gadjiev 2020, s. 28 (see note 3).
- ↑ Gadjiev 2017, s. 125.
- ↑ Gadjiev 2021, s. 209.
- 1 2 3 Gadjiev 2021, s. 210.
- ↑ Gadjiev 2021, s. 207.
- ↑ Gadjiev 2021, s. 211.
- ↑ Gadjiev 2021, ss. 207, 214.
- ↑ Gadjiev 2017, ss. 125–126.
Bibliyografya
[değiştir | kaynağı değiştir]- Gadjiev, Murtazali (2017). Construction Activities of Kavād I in Caucasian Albania. Brill. ss. 121-131.
- Gadjiev, Murtazali (2020). "The Chronology of the Arsacid Albanians". Hoyland, Robert (Ed.). From Albania to Arrān: The East Caucasus between the Ancient and Islamic Worlds (ca. 330 BCE–1000 CE)
. Gorgias Press. ss. 29-35. ISBN 978-1463239886. - Gadjiev, Murtazali (2021). "Armenia and the Land of the Mazkut' (3rd–5th Centuries AD): Written Sources and Archaeological Data". Electrum. Cilt 28. ss. 207-219. doi:10.4467/20800909EL.21.014.13372
.
İleri okumalar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Minorsky, Vladimir (1958). A History of Sharvān and Darband in the 10th-11th Centuries. Cambridge: W. Heffer & Sons, Ltd.
