close
Kontent qismiga oʻtish

Dollar

Vikipediya, erkin ensiklopediya
BERJAYA
  Valyutalari dollar deb ataladigan davlatlar
  Ilgari valyutasi dollar deb atalgan davlatlar
BERJAYA
Bogemiya Qirolligining Yoaximsthaleri birinchi taler (dollar) edi.

Dollar 20 dan ortiq valyutalarning nomi. Ularga Avstraliya dollari, Bruney dollari, Kanada dollari, Gonkong dollari, Yamayka dollari, Liberiya dollari, Namibiya dollari, Yangi Tayvan dollari, Yangi Zelandiya dollari, Singapur dollari, AQSh dollari va boshqalar kiradi. Ushbu valyutalarning aksariyati uchun belgi peso valyutalaridan foydalanadigan koʻplab mamlakatlar kabi dollar belgisidir .

= "Dollar"dan foydalanadigan iqtisodlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Currency ISO 4217 code Country or territory Established Preceding currency
Eastern Caribbean dollar XCD BERJAYA Antigua and Barbuda 1965 British West Indies dollar
Australian dollar AUD BERJAYA Australia and its territories 1966-02-14 Australian pound 1910-1966

Pound sterling 1825-1910
Bahamian dollar BSD BERJAYA Bahamas 1966 Bahamian pound
Barbadian dollar BBD BERJAYA Barbados 1972 Eastern Caribbean dollar
Belize dollar BZD/USD BERJAYA Belize 1973 British Honduran dollar
Bermudian dollar BMD BERJAYA Bermuda 1970 Pound sterling
Brunei dollar

(Alongside the Singapore dollar)

 BND

(SGD)

 BERJAYA Brunei 1967 Malaya and British Borneo dollar
Canadian dollar CAD BERJAYA Canada 1858 Canadian pound 1841-1858

Spanish dollar pre-1841

Newfoundland dollar, 1865 — 1949 in the Dominion of Newfoundland
Cayman Islands dollar KYD BERJAYA Cayman Islands 1972 Jamaican dollar
Eastern Caribbean dollar XCD BERJAYA Dominica 1965 British West Indies dollar
United States dollar USD BERJAYA East Timor 2002 Indonesian rupiah
United States dollar USD BERJAYA Ecuador 2001 Ecuadorian sucre
United States dollar USD BERJAYA El Salvador 2001 Salvadoran colón
Fijian dollar FJD BERJAYA Fiji 1969 Fijian pound
Eastern Caribbean dollar XCD BERJAYA Grenada 1965 British West Indies dollar
Guyanese dollar GYD BERJAYA Guyana 1839 Eastern Caribbean dollar
Hong Kong dollar HKD BERJAYA Hong Kong 1863 Rupee, Real (Spanish/Colonial Spain: Mexican), Chinese cash
Jamaican dollar JMD BERJAYA Jamaica 1969 Jamaican pound
Kiribati dollar along with the Australian dollar KID / AUD Kiribati bayrogʻi Kiribati 1979 Australian dollar
Liberian dollar LRD BERJAYA Liberia 1937 United States dollar
United States dollar USD Marshall Orollari bayrogʻi Marshall Orollari
United States dollar USD BERJAYA Federated States of Micronesia
Namibian dollar along with the South African rand NAD BERJAYA Namibia 1993 South African rand
Australian dollar AUD BERJAYA Nauru 1966
New Zealand dollar NZD BERJAYA New Zealand and its territories and dependencies 1967 New Zealand pound
United States dollar USD Palau bayrogʻi Palau
Eastern Caribbean dollar XCD BERJAYA Saint Kitts and Nevis 1965
Eastern Caribbean dollar XCD BERJAYA Saint Lucia
Eastern Caribbean dollar XCD BERJAYA Saint Vincent and the Grenadines
Singapore dollar

(Alongside the Brunei dollar)

 SGD

(BND)

 BERJAYA Singapore 1967 Malaya and British Borneo dollar
Solomon Islands dollar SBD Solomon Orollari bayrogʻi Solomon Orollari 1977 Australian pound
Surinamese dollar SRD BERJAYA Suriname 2004 Surinamese guilder
New Taiwan dollar TWD Tayvan bayrogʻi Tayvan 1949 Old Taiwan dollar
Trinidad and Tobago dollar TTD BERJAYA Trinidad and Tobago 1964 British West Indies dollar
Tuvaluan dollar along with the Australian dollar TVD / AUD BERJAYA Tuvalu 1976
United States dollar USD BERJAYA United States and its territories 1792 Spanish dollar

colonial scrip

= "Dollar" dan foydalanadigan boshqa hududlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

 

„Dollar“ni norasmiy qabul qiluvchi davlatlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

 

Ilgari „dollar“ valyutasidan foydalangan mamlakatlar va mintaqalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Fayl:Sarawak $.jpg
1935-yildagi bitta Saravak dollari, Charlz Viner Bruk, Saravakning uchinchi va oxirgi oq rajasi .
  • Amerika Konfederativ Davlatlari : 1861-yildan 1865-yilgacha chiqarilgan Konfederatsiya Davlatlari dollari
  • Efiopiya : „Efiopiya dollari“ nomi 1974-yilda Dergni egallashdan oldin birr banknotlarida inglizcha matnda ishlatilgan.
  • Malayziya : Malayziya ringgiti ilgari „Malayziya dollari“ deb atalgan. Atrofdagi hududlar (yaʼni, Malaya, Britaniya Shimoliy Borneo, Saravak, Bruney va Singapur) ilgari bir necha turdagi dollarlardan foydalangan (masalan, Straits dollari, Malaya dollari, Saravak dollari, Britaniya Shimoliy Borneo dollari ; Malaya va Britaniya Borneo dollari) Malaya, Britaniya Shimoliy Borneo, Saravak, Singapur va Bruney Birlashgan Qirollikdan mustaqillikka erishdilar . Valyutalarning toʻliq roʻyxati uchun ham qarang.
  • Sierra Leone : Syerra-Leone dollari 1791-yildan 1805-yilgacha ishlatilgan. U 100 sentga boʻlingan va Sierra Leone kompaniyasi tomonidan chiqarilgan. Dollar 1 dollar = 4 shilling 2 pens kursi boʻyicha sterlingga bogʻlangan.
  • Ispaniya : Ispaniya dollari (1497-yildan 1868-yilgacha) dollar (Ispaniya dollari AQShda 1857-yilgacha ishlatilgan) va bugungi kunda yevro bilan chambarchas bogʻliq.
  • Shri-Lanka ; Seylon riksdollari 19-asr boshlarida Britaniya Seylonida qoʻllangan pul birligi edi.
  • Rodeziya : Rodeziya dollari 1970-yilda Rodeziya funti oʻrnini egalladi va u 1980-yilda Zimbabve paydo boʻlgunga qadar ishlatilgan.
  • Texas Respublikasi : Texas dollari 1839-yil yanvardan 1840-yil sentyabrgacha chiqarilgan.
  • Zimbabve : bir paytlar Zimbabve dollaridan foydalangan, ammo uni bekor qilgan va hozirda Janubiy Afrika randi, AQSh dollari[1], yevro, funt sterling, Botsvana pulasi, Xitoy yuani, hind rupisi va yapon iyenasidan foydalaniladi[2].

Tarix

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Etimologiya

[tahrir | manbasini tahrirlash]

1520-yil 15-yanvarda Bogemiya Qirolligi Ioaximsthalda mahalliy qazib olingan kumushdan tangalar zarb qilishni boshladi va uning orqa tomonida Bogemiya sherining belgisi mavjud. Tangalar shahar nomidan Yoaximstaler nomini oldi va umumiy foydalanishda taler yoki talerga qisqartirildi . Shaharning oʻzi oʻz nomini Avliyo Ioaxim nomidan olgan va nemischa " Thal " soʻzi (zamonaviy imloda Tal) „vodiy“ degan maʼnoni anglatadi (qarang . Inglizcha dale atamasi)[3].

Bu nom boshqa tillarga ham kirib keldi, masalan[4]:

Yoaximsthaler soʻzining ikkinchi qismini qabul qilgan boshqa tillardan farqli oʻlaroq, birinchi qismi rus tiliga kirib, efimok [ru] boʻlib qoldi, yefimok (efimok)[5].

Yevropa va mustamlakachi Shimoliy Amerika

[tahrir | manbasini tahrirlash]

16-asrdagi Yoaximsthaler oʻrniga Muqaddas Rim imperiyasining 16-19-asrlarda qoʻllangan uzoq umr koʻrgan reyxsthaleri egalladi. Niderlandiya 16-asrda ham oʻz dollarlarini taqdim etdi: Burgundiya xochi Thaler (Bourgondrische Kruisdaalder), nemislardan ilhomlangan Rijksdaalder va gollandiyalik liondollar (leeuwendaalder). Oxirgi tanga Yaqin Sharqdagi Gollandiya savdosi uchun, Gollandiya Sharqiy Hindiston va Gʻarbiy Hindistonda va Shimoliy Amerikaning oʻn uchta koloniyalarida ishlatilgan[6].

Shimoliy Amerikadagi ingliz mustamlakachilari uchun ispan pesosi yoki „sakkizlik boʻlagi“ har doim birinchi oʻrinni egallab kelgan va bu tanga 1581-yildayoq „dollar“ deb ham atalgan. Ispaniya dollarlari yoki " sakkizlik boʻlaklar " Yangi Dunyo va Filippindagi ispan koloniyalarida keng tarqalgan[7][8][9][10][11].

Dollar belgisining kelib chiqishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Belgi birinchi marta 1770-yillarda ishbilarmonlik yozishmalarida "p s " qisqartmasi sifatida tasdiqlangan boʻlib, ispan Amerika pesosiga[12], yaʼni Britaniya Shimoliy Amerikasida maʼlum boʻlgan „Ispan dollari“ ga ishora qiladi. 18-asr oxiri va 19-asr boshlariga oid ushbu qoʻlyozmalar shuni koʻrsatadiki, s asta-sekin „$“ belgisiga yaqin ekvivalent boʻlgan p harfi ustiga yozila boshlagan va bu yangi belgi Amerika dollariga ham tegishli boʻlgan. pul birligi 1785-yilda AQSH tomonidan qabul qilingan[13][14][15][16].

Amerika Qoʻshma Shtatlari tomonidan qabul qilinishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Amerika inqilobiga kelib, ispan dollari alohida koloniyalar va Kontinental Kongress tomonidan ruxsat etilgan qogʻoz pullarni qoʻllab-quvvatlaganligi sababli ahamiyat kasb etdi[8]. Buyuk Britaniya Amerika mustamlakalaridan ataylab qattiq valyutani ushlab qolganligi sababli, muomaladagi deyarli barcha token boʻlmagan tangalar Gʻarbiy Hindiston bilan noqonuniy, ammo keng tarqalgan savdo orqali olingan ispan (va kamroq darajada fransuz va golland) kumushlari edi. Oʻn uchta koloniyada keng tarqalgan boʻlib, ispan dollari, hatto ,Virjiniya shtatidagi bitta koloniyada qonuniy toʻlov vositasi edi.

1792-yil 2-aprelda AQSh Gʻaznachilik kotibi Aleksandr Hamilton Kongressga shtatlarda keng tarqalgan ispan dollari tangalarida topilgan kumushning aniq miqdori haqida xabar berdi. Natijada, Amerika Qoʻshma Shtatlari dollari[17] ogʻirligi 371 4/16 don (24,057) boʻlgan sof kumush birligi sifatida aniqlandi. gramm) yoki 416 dona standart kumush (standart kumush kumushda 371,25/416, qotishmada esa balans)[18]. Amerika Qoʻshma Shtatlarining „hisob pullari“ oʻsha „dollar“ yoki uning qismlarida ifodalanishi kerakligi koʻrsatilgan. Bundan tashqari, barcha kichik nominaldagi tangalar dollar tangasining foizlari sifatida aniqlangan, shuning uchun yarim dollarda bir dollarning yarmi kumush, chorak dollarda toʻrtdan bir boʻlishi kerak va hokazo.

1837-yil yanvar oyida qabul qilingan aktda dollarning ogʻirligi 412,5 donaga va 90% kumushdagi qotishmaga tushirildi, natijada kumushning bir xil miqdori 371,25 donaga teng boʻldi. 1853-yil 21-fevralda kichik tangalardagi kumush miqdori kamaytirildi, natijada ularning nominallari dollar tangalariga nisbatan kumush tarkibini anglatmaydi.

Keyinchalik AQSh tangalaridagi metallarning miqdori va turiga taʼsir qiluvchi turli xil hujjatlar qabul qilindi, shuning uchun bugungi kunda AQSh qonunchiligida „dollar“ atamasining qonuniy taʼrifi yoʻq[19][20][21]. Hozirgi vaqtda taʼrifga eng yaqin narsa Amerika Qoʻshma Shtatlari Kodeksining 31-sarlavhasi, 5116-boʻlim, b, 2-kichik boʻlimida topilgan: „[Gʻaznachilik kotibi] kumushni Kotibning fikriga koʻra, eng kamida 1,292929292 AQSh dollari troya untsiyasiga sotadi. .“

1965-yilga kelib kumush asosan AQSh tangalaridan chiqarildi va dollar haqiqiy oltin yoki kumush bilan belgilanadigan tovar qoʻllab-quvvatlanmasdan erkin suzuvchi fiat pulga aylandi. AQSh zarbxonasi 1 dollarlik kumush tangalar yasashda davom etmoqda, ammo ular umumiy muomalaga moʻljallanmagan.

Buyuk Britaniyada foydalanish

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Uilyam Shekspirning pyesalarida dollarni pul deb atagan ikkita iqtibos mavjud. Shotlandiyada 16-17-asrlarda „quymoq dollari“ nomi bilan tanilgan tangalar ishlatilgan[22] va inglizcha soʻzdan foydalanish va, ehtimol, tangadan foydalanish Sent-Endryus universitetida boshlangan boʻlishi mumkin[23] Buni Makbetdagi „oʻn ming dollar“ summasiga ishora qilish mumkin (I harakat, II sahna) (anaxronizm, chunki pyesaga asoslangan haqiqiy Makbet 11 -asrda yashagan). Ser Artur Konan Doylning 1891-yilda nashr etilgan Sherlok Xolmsning „Burilgan labli odam“ hikoyasida[24] oʻzini London tilanchisi sifatida koʻrsatgan ingliz oʻzi yigʻgan shilling va funtlarni dollar sifatida tasvirlaydi.

1804-yilda Britaniyaning besh shilling qismi yoki toj baʼzan „dollar“ deb ataldi. Bu asl nusxasi ispan dollari sifatida tanilgan, haddan tashqari zarb qilingan sakkizta ispan haqiqiy tangasi (mashhur " sakkizlik parcha ") edi. Ushbu sakkizta haqiqiy tangalarning katta qismi Napoleon urushlari paytida qoʻlga kiritilgan, shuning uchun ularni Angliya Banki qayta ishlatgan. Ular 1811-yilgacha foydalanilgan[25][26].Ikkinchi jahon urushi paytida, AQSh dollari (taxminan) besh shillingga baholanganida, yarim toj (2s 6d) Buyuk Britaniyada „yarim dollar“ yoki „yarim dollar“ laqabini oldi.

Boshqa joyda foydalanish

[tahrir | manbasini tahrirlash]

19-asr va 20-asr boshlarida Xitoyning kumushga boʻlgan talabi bir qancha mamlakatlarni, xususan, Buyuk Britaniya, AQSh va Yaponiyani savdo dollarlarini zarb qilishga olib keldi, ular ogʻirligi koʻpincha mahalliy tangalardan bir oz farq qiladi. Xitoyga kelgan kumush dollarlar (ispancha, savdo yoki boshqa) koʻpincha " choʻp belgilari " deb nomlanuvchi xitoycha belgilar bilan muhrlangan boʻlib, bu tanga taniqli savdogar tomonidan tekshirilgan va haqiqiy deb topilganligini koʻrsatadi.

= "Dollar" deb nomlangan boshqa milliy valyutalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Fayl:Nz 1d front.jpg
Yangi Zelandiyadagi bir dollarlik tanga

 

BERJAYA
Zimbabvedagi giperinflyatsiya davrida 100 milliard dollarlik maxsus agrochek chiqarilgan

1873-yilgacha kumush dollar dunyoning koʻp joylarida muomalada boʻlgan, Britaniya oltin suvereniga nisbatan qiymati taxminan $1 = 4s 2d (taxminan 21p). Germaniya imperiyasining 1871-yilda Franko-Prussiya urushidan soʻng kumush taler tangalarni zarb qilishni toʻxtatish toʻgʻrisidagi qarori natijasida kumushning butun dunyo boʻylab narxi tusha boshladi[27]. Buning natijasida AQSh tangalar toʻgʻrisidagi qonun (1873) qabul qilindi, bu Qoʻshma Shtatlarni " de-fakto " oltin standartiga aylantirdi. Kanada va Nyufaundlend allaqachon oltin standartida edi va natijada Shimoliy Amerikada dollarning qiymati boshqa joylarda, xususan Lotin Amerikasi va Uzoq Sharqda qoʻllaniladigan kumush dollarlarga nisbatan oshdi. 1900-yilga kelib, kumush dollarning qiymati oltin dollarning 50 foizigacha tushdi. 1931-yilda Kanada oltin standartidan voz kechgach, Kanada dollari AQSh dollari bilan paritetdan uzoqlasha boshladi. U bir necha marta paritetga qaytdi, ammo 1944-yilda kelishilgan Bretton-Vuds qatʼiy valyuta kurslari tizimi tugaganidan beri Kanada dollari AQSh dollariga nisbatan oʻzgarib turdi. Lotin Amerikasi va Janubi-Sharqiy Osiyoning kumush dollarlari 20-asr davomida bir-biridan uzoqlasha boshladi. Boʻgʻoz dollari mintaqadagi boshqa kumush dollarlarga nisbatan qimmatlashishiga majbur boʻlganidan keyin 1906-yilda oltin almashinuv standartini qabul qildi. Shunday qilib, 1935-yilga kelib, Xitoy va Gonkong kumush standartidan chiqqanida, Straits dollari 2s 4d (taxminan 11,5p) sterlingga teng edi, Gonkong dollari esa atigi 1s 3d sterlingga (taxminan 6p) teng edi.

„Dollar“ atamasi boshqa davlatlar tomonidan boshqa dollarlar bilan umumiy tarixga ega boʻlmagan valyutalar uchun ham qabul qilingan. Ushbu valyutalarning aksariyati £ sd dan oʻnlik pul tizimiga oʻtgandan soʻng nom oldi. Masalan, Avstraliya dollari, Yangi Zelandiya dollari, Yamayka dollari, Kayman orollari dollari, Fiji dollari, Namibiya dollari, Rodeziya dollari, Zimbabve dollari va Solomon orollari dollari .

Yana qarang

[tahrir | manbasini tahrirlash]

 

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Adopted for all official government transactions
  2. ↑ Hungwe, Brian. „Zimbabweʼs multi-currency confusion“, BBC News, Harare, 6 February 2014. Retrieved on 5 November 2016.
  3. ↑ Welcome to Jáchymov: the Czech town that invented the dollar. The tiny town of Jáchymov was just named one of Unescoʻs newest World Heritage sites Five hundred years after coining the first dollar, a tiny mining town is coming to grips with the many ways it shaped the modern world. bbc.com.
  4. ↑ „Why Is The Dollar Sign A Letter S?“. Observation Deck. 2015-yil 4-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 9-fevral.
  5. ↑ „Талер, доллар, ефимок — Троицкий вариант — Наука“ (2017-yil 20-iyun). Qaraldi: 2021-yil 30-yanvar.
  6. ↑ „Lion Dollar - Introduction“. coins.nd.edu. 2018-yil 10-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 5-avgust.
  7. ↑ Rabushka, Alvin. Taxation in Colonial America, 16 December 2010. ISBN 978-1400828708. Qaraldi: 2014-yil 6-oktyabr. 
  8. 1 2 Julian, R.W. (2007). „All About the Dollar“. Numismatist. 41-bet. {{cite magazine}}: Cite magazine requires |magazine= (yordam)
  9. ↑ Cross, Bill. Dollar Default: How the Federal Reserve and the Government Betrayed Your Trust, 2012 — 17–18-bet. ISBN 9781475261080. 
  10. ↑ National Geographic. June 2002. p. 1. Ask Us.
  11. ↑ Vries, Jan de. The First Modern Economy, 28 May 1997. ISBN 9780521578257. Qaraldi: 2014-yil 6-oktyabr. 
  12. ↑ „Origin of Dollar Sign is Traced to Mexico“, Popular Science, 116 (2): 59, 1930, ISSN 0161-7370
  13. ↑ Florian Cajori ([1929]1993). A History of Mathematical Notations (Vol. 2), 15-29.
  14. ↑ Nussbaum, Arthur. A History of the Dollar. New York: Columbia University Press, 1957 — 56-bet. 
  15. ↑ Riesco Terrero, Ángel (1983). Diccionario de abreviaturas hispanas de los siglos XIII al XVIII: Con un apendice de expresiones y formulas juridico-diplomaticas de uso corriente. Salamanca: Imprenta Varona, 350. ISBN 84-300-9090-8
  16. ↑ Bureau of Engraving and Printing. „'What is the origin of the $ sign?' in FAQ Library“. 2015-yil 5-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 14-dekabr.
  17. ↑ Act of April 2, A. D. 1792 of the Senate and House of Representatives of the United States of America in Congress assembled, Section 9.
  18. ↑ Section 13 of the Act.
  19. ↑ United States Statutes at Large. 
  20. ↑ Yeoman, RS. A Guide Book of United States Coins, 1965. 
  21. ↑ Ewart, James E. Money — Ye shall have honest weights and measures. 
  22. ↑ Herbert Appold Grueber. Handbook of the Coins of Great Britain and Ireland in the British Museum, January 1999. ISBN 9781402110900. 
  23. ↑ Michael, T.R.B. Turnbull. „Saint Andrew“. BBC (2009-yil 30-iyul). Qaraldi: 2020-yil 27-avgust.
  24. ↑ The Man with the Twisted Lip
  25. ↑ All Things Austen: An Encyclopedia of Austenʼs World ISBN 0-313-33034-4 p. 444
  26. ↑ „The Coinage of Britain - Milled Coins 1662-1816“. www.kenelks.co.uk. Qaraldi: 2021-yil 30-yanvar.
  27. ↑ „Monetary Madhouse, Charles Savoie, 2005“. Silver-investor.com. 2012-yil 27-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 25-mart.

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Dollar&oldid=6097028" dan olindi