Doctor

Schilderij van een doctor op Oxford

Doctor (afkorting: dr.), ook wel Doctor of Philosophy (afkorting: PhD of Ph.D.), is in de meeste landen de hoogste academische graad of titel die een persoon kan verwerven aan een universiteit. Het behalen van deze graad is de promotie en vindt plaats op basis van wetenschappelijke kwalificaties, waarvan het publiceren van een proefschrift doorgaans het belangrijkst is.

Een eredoctoraat is hierop een opvallende uitzondering. Dit wordt zonder publicatie van een proefschrift verleend aan personen die een uitzonderlijke prestatie hebben geleverd op wetenschappelijk of maatschappelijk gebied. De doctorstitel is in Nederland wettelijk beschermd en het ten onrechte voeren van deze titel is verboden.

Terminologie

De graden Doctor en Doctor of Philosophy zijn in Nederland en Vlaanderen gelijkwaardig.

De term Doctor stamt uit het Latijn en kan letterlijk vertaald worden met "leraar". De term heeft verwantschap met woorden als doceren (lesgeven) en doctrine (leer). De doctorstitel wordt afgekort als dr. (voor de naam, met punt). Meerdere doctorstitels kunnen worden aangegeven met dr.mult. (van multiplex, meervoudig). Het bezitten van meerdere gewone doctoraten is in Nederland hoogst zeldzaam, maar in landen als Duitsland minder ongewoon. In sommige landen, zoals Spanje en Duitsland, wordt ook een vrouwelijke vorm van doctor gebruikt, zoals doctora of doctrix, ook afgekort als dra of dr.; in Nederland komt deze vorm vrijwel niet voor.

De term Doctor of Philosophy wordt meestal afgekort als PhD (soms als Ph.D.), afgeleid van het Latijnse Philosophiae Doctor. Philosophiae verwijst hier niet naar het vakgebied van de filosofie, maar omvat hier de bredere en originele betekenis van het Oudgriekse woord philosophia (φιλοσοφία), wat letterlijk betekent liefde voor wijsheid en later alle vakken betrof die voortkwamen uit de (natuur)filosofie. In Oxford heet een PhD ook wel een DPhil.

Bij verkrijging van een eredoctoraat is de titel doctor honoris causa (doctor wegens eer). Deze wordt vaak afgekort als dr.h.c.

Dr. A.L.M.

Voor 1877 gold in Nederland de titel dr. A.L.M. (voor Artium Liberalium Magister) of dr. L.A.M. (voor Liberalium Artium Magister). De Latijnse frase betekent Meester in de vrije kunsten, een oorspronkelijk middeleeuwse academische titel. Deze titel werd in de loop van de zeventiende eeuw aan de Noord-Nederlandse universiteiten gebruikelijk.

Doctor versus dokter

De titel doctor moet worden onderscheiden van dokter, een aanspreektitel voor artsen. Lang niet alle dokters zijn doctor en de meeste doctors zijn geen arts. Het komt weleens voor dat artsen, of vaker leken die over artsen schrijven, de aanspreektitel dokter als dr. afkorten, hoewel dit niet correct is en in Nederland zelfs verboden is, omdat dit het bezitten van de beschermde graad van doctor suggereert. In Angelsaksische landen mogen artsen zich wél (medical) doctor noemen, ook al hebben ze geen doctoraat.

Verwerven van doctorstitel

Zie Wetenschappelijke promotie voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Om (in Nederland) in aanmerking te komen voor het doctoraat moet eerst een doctoraalexamen behaald zijn (drs. doctorandus, lic. licentiaat, mr. meester in de rechten, ir. ingenieur, of een initiële master: MSc, MA of LLM). In uitzonderlijke situaties kan iemand die geen doctoraalexamen heeft gehaald toch promoveren en een doctorstitel verwerven.

Wie doctor wenst te worden, moet onder begeleiding van een promotor aantonen zelfstandig wetenschappelijk onderzoek te kunnen verrichten. Dit wordt afgemeten aan het product, doorgaans een proefschrift. In de technische wetenschappen kan het ook gaan om een technisch product en in steeds meer natuurwetenschappen bestaat een proefschrift uit een bundeling van eerder gepubliceerde wetenschappelijke artikelen. Bij het doctoraat in de kunsten gaat het meestal om een artistieke prestatie of ontwerp, vaak in combinatie met een proefschrift.

Buiten Nederland en Vlaanderen

In de Angelsaksische landen wordt na promoveren meestal de academische graad Doctor of Philosophy (PhD) gevoerd achter de persoonsnaam, of een andere doctorsgraad op doctorsniveau zoals Doctor of Education (EdD) of Doctor of Business Administration (afgekort DBA) en in sommige landen Doctor of Medicine. Deze graden worden verleend na een begeleid onderzoekstraject dat, anders dan meestal in Nederland het geval is, niet per se tot wetenschappelijke artikelen of een boek hoeft te leiden. De promotie heeft het karakter van het afleggen van een besloten examen dat kan leiden tot aanpassing en zelfs afwijzing van het proefschrift, anders dan de promotie door openbare verantwoording van zelfstandig werk zoals in Nederland, België, Frankrijk en Duitsland.

Sommige landen kennen een systeem waarbij wetenschappers na het behalen van het doctoraat nog een hogere titel kunnen verkrijgen. Dit is onder meer het geval in Duitssprekende landen waar men de habilitatie (Duits: Habilitation) kent, een soort 'tweede promotie' die van oudsher een voorwaarde is om als hoogleraar te kunnen worden aangesteld, al zijn er uitzonderingen. Anders dan een gewoon doctoraat wordt bij de habilitatie ook een onderwijsbevoegdheid verleend.

Rusland en veel voormalige Sovjet-staten en Oostbloklanden kennen de graad doktor naoek (наук, doctor in de wetenschappen), die volgt op de graad kandidat naoek ('kandidaat in de wetenschappen'). Voorheen gold deze laatste graad als gelijkwaardig aan het doctoraat in de westerse wereld. Frankrijk kent het doctorat d’État (staatsdoctoraat), dat dateert van 1808, en als hoger wordt beschouwd dan het in 1968 ingestelde doctorat de 3e cycle; het doctorat d’État gold vroeger als voorwaarde voor een benoeming als maître de conférences of als hoogleraar, en kan na het doctorat de 3e cycle behaald.

Carrièreperspectief

De doctorstitel is van belang voor wie een loopbaan als wetenschapper ambieert aan een universiteit. Een CBS-onderzoek in 2019 wees uit dat minder dan 1 op de 3 gepromoveerden ook daadwerkelijk werkzaam zijn als onderzoeker aan een universiteit.

Voor de functie van universitair docent binnen het universitair onderwijs is een doctorstitel meestal een voorwaarde voor benoeming. In sommige branches van het bedrijfsleven, bijvoorbeeld voor een R&D- of managementfunctie de farmaceutische industrie, is de doctorstitel vaak gewenst. Dat geldt ook voor meer onderzoeksgerichte functies bij bijvoorbeeld banken, energiebedrijven, overheidsinstanties en het hoger beroepsonderwijs.

Uit de statistieken van de OESO blijkt dat 6,5 promille van de Nederlandse beroepsbevolking deze titel mag voeren. Dit is lager dan het EU gemiddelde (7,5 promille). Omgerekend hebben ca. 61.000 mensen in Nederland de doctorstitel (census 2021), waarvan een derde vrouw is. Het aantal vrouwelijke doctoren neemt toe, vooral in alfa- en gamma-richtingen. Zo is van de mensen met een doctorstitel onder de 35 jaar meer dan de helft vrouw.

Bronnen

· ·

Nederlandse Academische graden en titels

Bachelor-masterstructuur