close
Przejdź do zawartości

Operacja Menu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Operacja Menu
wojna wietnamska,
wojna domowa w Kambodży
Ilustracja
Bombowce B-52D przeprowadzają atak w Kambodży
Czas

18 marca 1969 – 26 maja 1970

Miejsce

wschodnia Kambodża

Przyczyna

istnienie baz armii północnowietnamskiej i Vietcongu na terytorium Kambodży

Wynik

strategiczna porażka operacji:

  • zadanie strat komunistycznym siłom wietnamskim na terytorium Kambodży
  • niepowodzenie w zapobiegnięciu dalszym działaniom komunistycznych sił wietnamskich z terytorium Kambodży
  • niepowodzenie działań mających na celu zabicie przywódców komunistycznych sił wietnamskich
  • straty ludzkie i materialne Kambodży
Strony konfliktu
BERJAYA Stany Zjednoczone BERJAYA Wietnam Północny
BERJAYA Vietcong
brak współrzędnych
BERJAYA Multimedia w Wikimedia Commons

Operacja Menu – tajna kampania bombardowań lotniczych prowadzona przez Strategic Air Command Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych we wschodniej Kambodży od 18 marca 1969 do 26 maja 1970 roku w ramach wojny w Wietnamie. Celem tych ataków były bazy i schronienia Wietnamskiej Armii Ludowej oraz Vietcongu w Kambodży, które wykorzystywały je do uzupełniania zapasów, szkoleń i odpoczynku między kampaniami prowadzonymi na terytorium Republiki Wietnamu (Wietnamu Południowego).

Oficjalny zapis amerykańskich bombardowań Indochin w latach 1964–1973 został odtajniony przez prezydenta USA Billa Clintona w 2000 roku. Raport zawiera szczegółowe informacje na temat zakresu bombardowań Kambodży, a także Laosu i Wietnamu. Według tych danych, Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych rozpoczęły bombardowanie wiejskich regionów Kambodży wzdłuż granicy z Wietnamem Południowym w 1965 roku za rządów Lyndona Johnsona; było to trzy i pół roku wcześniej niż wcześniej sądzono. W latach 1965–1968 na Kambodżę zrzucono 214 ton bomb[1]. Bombardowania w ramach operacji Menu stanowiły eskalację tego, co wcześniej nazywano taktycznymi atakami powietrznymi. Nowo zaprzysiężony prezydent Richard Nixon po raz pierwszy zezwolił na użycie ciężkich bombowców dalekiego zasięgu Boeing B-52 Stratofortress do bombardowań dywanowych Kambodży[2].

Bezpośrednio po operacji Menu rozpoczęto operację Freedom Deal, w ramach której bombardowania przy użyciu B-52 zostały rozszerzone na znacznie większy obszar Kambodży i trwały do ​​sierpnia 1973 roku[3].

Tło

[edytuj | edytuj kod]

Od początku działań wojennych w Wietnamie Południowym i Królestwie Laosu na początku lat 60. XX wieku kambodżański książę Norodom Sihanouk utrzymywał delikatną równowagę między polityką wewnętrzną a zagraniczną. Przekonany o nieuchronnym zwycięstwie komunistów w Azji Południowo-Wschodniej i zaniepokojony przyszłością swojego rządu, Sihanouk w połowie lat 60. XX wieku skręcił światopoglądowo na lewo[4].

W 1966 roku Sihanouk zawarł porozumienie z Zhou Enlaiem z Chińskiej Republiki Ludowej, które zezwalało siłom PAVN i VC na utworzenie baz w Kambodży oraz na korzystanie z portu Sihanoukville do dostaw sprzętu wojskowego[5]. Stany Zjednoczone, silnie zaangażowane w Wietnamie Południowym, nie chciały otwarcie naruszać deklarowanej neutralności Kambodży, zagwarantowanej Porozumieniem Genewskim z 1954 roku.

Począwszy od 1967 roku prezydent Lyndon Johnson zezwolił na tajne operacje rozpoznawcze prowadzone przez Dowództwo Wsparcia Wojskowego, Grupę Studiów i Obserwacji Wietnamu (MACV-SOG)[6]. Misją ściśle tajnej jednostki było uzyskanie informacji wywiadowczych na temat baz komunistycznych sił wietnamskich (Projekt Wezuwiusz), które miały zostać przedstawione Sihanoukowi w nadziei na zmianę jego stanowiska[7]

BERJAYA
Spotkanie w Pekinie w 1965 roku: Mao Zedong, książę Norodom Sihanouk i Liu Shaoqi (od lewej do prawej)

Pod koniec 1968 roku Sihanouk, pod presją ze strony prawicy w kraju i Stanów Zjednoczonych, zgodził się na bardziej znormalizowane stosunki z Amerykanami[8]. W lipcu 1968 roku zgodził się na wznowienie stosunków dyplomatycznych, a w sierpniu utworzył Rząd Ocalenia Narodowego pod przywództwem proamerykańskiego generała Lon Nola[9]. Nowo zaprzysiężony prezydent Richard Nixon, poszukując wszelkich sposobów na wycofanie się z Azji Południowo-Wschodniej i osiągnięcie „pokoju z honorem”, dostrzegł okazję, by dać czas na wycofanie się wojsk amerykańskich i wdrożenie nowej polityki wietnamizacji konfliktu[10].

Nixon obiecał podczas wyborów w 1968 roku, że jeśli zostanie wybrany, będzie kontynuował rozmowy pokojowe rozpoczęte w Paryżu w maju 1968 roku, wykluczając tym samym poszukiwanie militarnego rozwiązania konfliktu i kontynuując podejście Johnsona polegające na poszukiwaniu rozwiązania dyplomatycznego[10]. Główny przeciwnik Nixona, wiceprezydent Hubert Humphrey, również opowiadał się za rozwiązaniem dyplomatycznym, a Nixon przedstawił się podczas wyborów jako człowiek najbardziej zdolny do osiągnięcia korzystnego porozumienia pokojowego w Paryżu[11]. Jedynie George Wallace z Amerykańskiej Partii Niepodległości zobowiązał się podczas kampanii do kontynuowania walki w Wietnamie aż do pełnego zwycięstwa militarnego, zdobywając 13% głosów.

Ugoda dyplomatyczna, której pragnął Nixon, miała być zawarta na warunkach amerykańskich, poprzez ochronę Wietnamu Południowego[10]. Kluczowym aspektem podejścia Nixona była to, co sam nazwał „teorią szaleńca”, zgodnie z którą miał zachowywać się jak niebezpieczny przywódca zdolny do wszelkich działań, w tym wojny nuklearnej, aby zastraszyć Wietnam Północny i zmusić go do zawarcia ugody dyplomatycznej na warunkach amerykańskich[12]. Nixon uważał, że Chińczycy podpisali porozumienie o zawieszeniu broni w Korei w lipcu 1953 roku z powodu gróźb prezydenta Dwighta Eisenhowera, że ​​wiosną 1953 użyją broni jądrowej, a strategiczne bombardowanie lub samo jego zagrożenie zmusiłoby Wietnam Północny do podpisania rozejmu podobnego do tego porozumienia[13]. Nixon przyznał, że jego obietnice wyborcze wykluczają „zwycięstwo militarne”, ale jak często powtarzał prywatnie, nie chciał być „pierwszym prezydentem Stanów Zjednoczonych, który przegrał wojnę”[13].

Zanim doszło do dyplomatycznych ustępstw z Sihanoukiem, Nixon postanowił zająć się sytuacją wietnamskich wojsk komunistycznych i baz zaopatrzeniowych w Kambodży. Rozważał już blokadę morską wybrzeża Kambodży, ale został od tego pomysłu odwiedziony przez Kolegium Połączonych Szefów Sztabów, które uważało, że Sihanouka nadal da się przekonać do zgody na ataki wojsk lądowych na wietnamskie bazy[14].

30 stycznia 1969 roku przewodniczący Kolegium Połączonych Szefów Sztabów Earle Wheeler zasugerował prezydentowi, aby zezwolił na bombardowanie terytorium Kambodży. 9 lutego poparł go dowódca sił amerykańskich w Wietnamie, gen. Creighton Abrams, który również przedstawił propozycję zbombardowania Centralnego Biura Wietnamu Południowego, nieuchwytnej siedziby operacji południowych Wietnamskiej Armii Ludowej i Vietcongu, zlokalizowanej gdzieś w regionie Fishhook we wschodniej Kambodży[15]. Abrams twierdził przed Nixonem, że regiony wschodniej Kambodży, które miały zostać zbombardowane, są słabo zaludnione i nie spowodują żadnych ofiar wśród ludności cywilnej, jednak dokumenty wykazały, że on i inni generałowie wiedzieli, że wschodnia Kambodża jest w rzeczywiści zamieszkana i „w operacji poniesione zostaną pewne straty wśród Kambodżan”[15].

Planom bombardowania sprzeciwili się sekretarz obrony Melvin Laird, który wątpił w możliwość utrzymania bombardowań w tajemnicy i obawiał się reakcji Kongresu i opinii publicznej, sekretarz stanu William P. Rogers, który obawiał się, że bombardowania zniweczą rozmowy pokojowe w Paryżu, oraz doradca ds. bezpieczeństwa narodowego Henry Kissinger, który obawiał się, że Nixon działa pochopnie. Żaden z nich nie zgłosił jednak moralnych zastrzeżeń wobec bombardowań[15].

22 lutego, tuż po święcie Tết, siły Wietnamskiej Armii Ludowej i Vietcongu rozpoczęły ofensywę. Nixon jeszcze bardziej się rozgniewał, gdy komuniści rozpoczęli ataki rakietowe i artyleryjskie na Sajgon, co uznał za naruszenie „porozumienia”, które – jak sądził – zostało zawarte, gdy Stany Zjednoczone wstrzymały bombardowania Wietnamu Północnego w listopadzie 1968 roku.

Nixon, który leciał do Brukseli na spotkanie z przywódcami NATO, nakazał Kissingerowi przygotowanie się do nalotów na bazy wietnamskich komunistów w Kambodży w ramach odwetu. Bombardowania miały służyć trzem celom: miały pokazać nieustępliwość Nixona; unieszkodliwić zdolności Wietnamskiej Armii Ludowej do przerwania procesu wycofania się Amerykanów i wietnamizacji konfliktu oraz zademonstrować determinację USA, „która mogłaby przynieść korzyści przy stole negocjacyjnym w Paryżu”[16]. Nixon wysłał następnie telegram do płk. Alexandra Haiga, asystenta sztabu Rady Bezpieczeństwa Narodowego, z prośbą o spotkanie w Brukseli wraz z płk. Raymondem Sittonem, byłym oficerem Strategic Air Command w sztabie Połączonych Szefów Sztabów, w celu opracowania planu działania[17].

Nixon chciał wznowić bombardowanie Wietnamu Północnego, ale Departament Stanu poinformował go, że doprowadziłoby to do fiaska rozmów pokojowych w Paryżu[15]. Sondaże opinii publicznej z lat 1968–1969 pokazały, że większość Amerykanów popierała strategię poszukiwania dyplomatycznego rozwiązania wojny w Wietnamie poprzez rozmowy pokojowe w Paryżu. Bombardowanie Kambodży było częścią „teorii szaleńca” Nixona, która miała zastraszyć Wietnam Północny, pokazując, że jest on groźnym przywódcą zdolnym do wszystkiego[15].

Zwracając się z prośbą o poradę do wysokich rangą urzędników administracji, Nixon opóźnił jakąkolwiek szybką reakcję, która mogłaby być jednoznacznie powiązana z prowokacją. Postanowił odpowiedzieć na kolejną prowokację i nie musiał długo czekać. 14 marca siły komunistyczne ponownie zaatakowały obszary miejskie Wietnamu Południowego, a Nixon był już wtedy gotowy. 16 marca wezwał Kissingera, Lairda, Rogersa i Wheelera na spotkanie w Białym Domu, aby ogłosić, że uznał bombardowanie Kambodży za „jedyny sposób” na kompromis w sprawie Wietnamu Północnego, ponieważ czuł, że musi „zrobić coś na froncie militarnym […] coś, co zrozumieją”[15].

Nixon postanowił utrzymać bombardowanie w tajemnicy przed narodem amerykańskim, ponieważ przyznanie się do bombardowania oficjalnie neutralnego państwa zaszkodziłoby jego wiarygodności, a bombardowanie Kambodży mogłoby zostać odebrane jako eskalacja wojny[18]. Zgodnie z konstytucją Stanów Zjednoczonych, prawo do wypowiedzenia wojny należy do Kongresu, a kilku ekspertów konstytucyjnych zeznawało przed Kongresem w 1973 roku, że rozpoczynając ofensywę bombową w 1969 roku bez uzyskania zgody Kongresu, a nawet bez poinformowania go, Nixon dopuścił się czynu zabronionego[19]. W 1969 roku nastroje w Kongresie były tak silne, że było niezwykle mało prawdopodobne, aby Kongres wyraził zgodę, gdyby Nixon o nią poprosił, stąd jego decyzja o ominięciu Kongresu poprzez rozpoczęcie ofensywy bombowej, utrzymując ją w tajemnicy[19].

Od „Breakfast” do „Dessert”

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA
Mapa komunistycznych wietnamskich baz wojskowych w Kambodży używana podczas operacji Menu

W swoim dzienniku w marcu 1969 roku szef administracji Nixona, H.R. Haldeman, odnotował, że ostateczna decyzja o bombardowaniu dywanowym Kambodży „zapadła na spotkaniu w Gabinecie Owalnym w niedzielne popołudnie, po nabożeństwie”. W swoim dzienniku z 17 marca 1969 roku Haldeman napisał: „Historyczny dzień. Operacja Breakfast K[issingera] w końcu rozpoczęła się o 14:00 naszego czasu. P[rezydent] był bardzo podekscytowany”. A następnego dnia: „Operacja Breakfast K[issingera] okazała się wielkim sukcesem. Przybył z raportem, promienny, bardzo produktywny. Znacznie więcej informacji wtórnych, niż się spodziewano. Potwierdzone wstępne informacje wywiadowcze. Prawdopodobnie brak reakcji przez kilka dni, jeśli w ogóle”.

Bombardowanie rozpoczęło się w nocy 18 marca nalotem 60 bombowców B-52 Stratofortress startujących z bazy sił powietrznych Andersen na Guamie. Celem była Baza 353 „Breakfast” (11°44′42″N 106°09′43″E/11,745000 106,162000), przypuszczalna lokalizacja dowództwa wietnamskich komunistów w Fishhook[20]. Chociaż załogi lotnicze zostały poinformowane, że ich misja ma się odbyć w Wietnamie Południowym, 48 bombowców zostało przekierowanych za granicę kambodżańską i zrzuciło 2400 ton bomb[21]. 18 marca 13-osobowy zespół rozpoznawczy MACV-SOG wylądował helikopterem na miejscu uderzenia w Bazę 353, aby przeprowadzić zwiad i ustalić, czy wśród ocalałych uda się pojmać jakichś więźniów. Niestety, zostali oni ostrzelani przez wroga i uratowano tylko dwóch członków zespołu[22].

Misja „Breakfast” odniosła tak duży sukces (w rozumieniu amerykańskim), że Abrams dostarczył listę 15 kolejnych znanych obszarów bazowych do zbombardowania[21]. Pięć pozostałych misji i celów to: „Lunch” (Obszar Bazowy 609, 14°37′34″N 107°31′05″E/14,626000 107,518000); „Snack” (Obszar Bazowy 351, 12°04′23″N 106°56′38″E/12,073000 106,944000); „Dinner” (Obszar Bazowy 352m 11°42′29″N 106°25′26″E/11,708000 106,424000); „Supper” (Obszar Bazowy 740, 12°19′34″N 107°26′24″E/12,326000 107,440000) i „Dessert” (Obszar Bazowy 350, 11°58′16″N 106°33′14″E/11,971000 106,554000)[23]. Strategic Air Command wykonało 3800 lotów bojowych bombowcami B-52 przeciwko tym celom i zrzucił na nie 108 823 tony bomb[21]. Ze względu na ciągłe nawiązania do posiłków w kryptonimach misji, całą operację nazwano operacją Menu. MACV-SOG dostarczył 70% informacji wywiadowczych o stratach zadanych przez bomby w ramach operacji Menu[24].

Nixon i Kissinger dokładali wszelkich starań, aby utrzymać operację w tajemnicy. Aby zapobiec krytyce bombardowań, podczas spotkania w Brukseli między Nixonem, Haigiem i płk. Sittonem opracowano rozbudowany system podwójnego raportowania misji[25].

System

[edytuj | edytuj kod]

Liczba osób posiadających pełną wiedzę na temat operacji została ograniczona do minimum. Ani Sekretarz Sił Powietrznych ani szef sztabu Sił Powietrznych nie wiedzieli o bombardowaniu Kambodży[19]. Cała komunikacja dotycząca misji przebiegała dwoma kanałami – jeden był jawny, zlecając typowe misje B-52, które miały odbyć się w Wietnamie Południowym w pobliżu granicy z Kambodżą – drugi był tajny, wykorzystując nieoficjalne komunikaty między dowódcami zlecającymi tajne misje. Na przykład: Abrams wnioskował o atak Menu, a jego prośba trafiała do adm. Johna S. McCaina Jr., dowódcy Pacific Command, w Honolulu[26][27]. McCain przekazywał ją do Kolegium Połączonych Szefów Sztabów w Waszyngtonie, które po zapoznaniu się z nią przekazywało ją Lairdowi (który mógł skonsultować się z prezydentem). Kolegium Połączonych Szefów Sztabów przekazywało następnie rozkaz ataku gen. Bruce’owi K. Hollowayowi, dowódcy Strategic Air Command, który następnie powiadamiał gen. por. Alvina C. Gillema, dowódcę 3 Dywizji Powietrznej na Guamie[28]. W tym czasie major Sił Powietrznych Hal Knight nadzorował stanowisko radarowe MSQ-77 Combat Skyspot w bazie lotniczej Bien Hoa w Wietnamie Południowym. „Skyspot” był systemem kierowanego naziemnego, który kierował ataki bombowców B-52 na cele w Wietnamie[26][27].

Każdego dnia z Advanced Echelon Office Strategic Air Command w bazie lotniczej Tan Son Nhut niedaleko Sajgonu przylatywał samolot kurierski. Knightowi przekazywano zaktualizowaną listę współrzędnych celów na misje na następny dzień. Tylko piloci i nawigatorzy samolotu (którzy zostali poinformowani przez Gillema i zobowiązali się do zachowania tajemnicy) znali prawdziwą lokalizację celów[26][27].

Następnie bombowce leciały do ​​swoich celów i zrzucały ładunki. Po nalotach Knight zbierał dokumenty misji i taśmy komputerowe, po czym niszczył je w spalarni. Następnie dzwonił pod numer telefonu w Sajgonie i informował: „Gra skończona”[26]. Załogi wypełniały rutynowe raporty dotyczące liczby przelatanych godzin, spalonego paliwa i zrzuconych ładunków bomb. Ten podwójny system utrzymywał tajność i dostarczał administratorom logistycznym oraz kadrowym Sił Powietrznych informacji potrzebnych do wymiany załóg lub samolotów oraz uzupełniania zapasów paliwa i amunicji[29].

Ujawnienie operacji

[edytuj | edytuj kod]

Chociaż Stany Zjednoczone nie poinformowały Sihanouka o operacji, mógł on ją akceptować, chcąc wyrzucić wietnamskie siły komunistyczne z Kambodży, chociaż sam nie mógł zbytnio na nie naciskać[30]. Nixon i Kissinger twierdzili, że Sihanouk wyraził milczącą zgodę na naloty, ale jest to wątpliwe[31]. Sihanouk powiedział amerykańskiemu dyplomacie Chesterowi Bowlesowi 10 stycznia 1968 roku, że nie zareaguje na amerykański „gorący pościg” za wycofującymi się wojskami północnowietnamskimi „w odległych rejonach [Kambodży]”, pod warunkiem, że Kambodżanie przez to nie ucierpią[32].

Kenton Clymer zauważa, że ​​tego stwierdzenia „nie można racjonalnie interpretować jako oznaczającego, że Sihanouk aprobował intensywne, ciągłe naloty bombowe B-52 […] W każdym razie nikt go o to nie prosił. […] Sihanouka nigdy nie proszono o zatwierdzenie bombardowań B-52 i nigdy nie wyraził na to zgody”[32]. W trakcie operacji Menu rząd Sihanouka formalnie protestował przeciwko „naruszeniu [naruszeniom] przez Amerykanów terytorium i przestrzeni powietrznej Kambodży” w Organizacji Narodów Zjednoczonych ponad 100 razy, chociaż „konkretnie zaprotestował przeciwko użyciu B-52” tylko raz, po ataku na Bu Chrič w listopadzie 1969 roku[33][34].

9 maja 1969 roku w „New York Timesie” ukazał się artykuł reportera wojskowego Williama M. Beechera, ujawniający bombardowania Kambodży[35]. Beecher twierdził, że informację tę przekazało anonimowe źródło w administracji. Nixon wpadł we wściekłość, gdy usłyszał tę wiadomość, i nakazał Kissingerowi zwrócenie się o pomoc do dyrektora FBI J. Edgara Hoovera w celu ustalenia źródła przecieku[26]. Hoover twierdził, że Kissinger powiedział mu: „Zniszczymy każdego, kto to zrobił”[19]. Hoover podejrzewał o to Mortona Halperina, asystenta Kissingera w Radzie Bezpieczeństwa Narodowego, i poinformował o tym Kissingera. Telefon Halperina był następnie nielegalnie podsłuchiwany przez 21 miesięcy[36].

Była to pierwszy z serii nielegalnych działań inwigilacyjnych autoryzowanych przez Nixona w imię bezpieczeństwa narodowego. FBI nielegalnie podsłuchiwało telefony 13 urzędników oraz czterech dziennikarzy w poszukiwaniu źródła przecieku Administracja odetchnęła z ulgą, gdy nie pojawiły się żadne inne istotne doniesienia prasowe dotyczące operacji, a ujawnienie tajnego bombardowania Kambodży nie wywołało publicznego oburzenia. Dziennikarz Stanley Karnow stwierdził, że nielegalne podsłuchy w maju 1969 roku stanowiły „pierwsze nadużycie władzy” za czasów Nixona, które ostatecznie doprowadziło do afery Watergate[19].

Podobnie kongresmen John Conyers napisał, że bombardowania w ramach operacji Menu doprowadziły Nixona i jego personel do „uwikłania się w sidła kłamstw i półprawd, które sami stworzyli”[37]. Conyers uważa też, że przekonanie Nixona, iż „​​wszelkie działania prezydenta są uzasadnione względami bezpieczeństwa narodowego, po raz pierwszy wyrażone podczas operacji Menu, ukształtowało sposób myślenia, który doprowadził go bezpośrednio do afery Watergate”[37].

Do lata pięciu członków Kongresu Stanów Zjednoczonych zostało poinformowanych o operacji. Byli to senatorowie John C. Stennis i Richard B. Russell Jr. oraz reprezentanci Lucius Mendel Rivers, Gerald Ford i Leslie C. Arends. Arends i Ford byli liderami mniejszości republikańskiej, a pozostali trzej byli demokratami w komisjach Sił Zbrojnych lub Alokacji Budżetu.

Dla tych w Waszyngtonie, którzy wiedzieli o nalotach w ramach operacji Menu, milczenie jednej ze stron było zaskoczeniem. Rząd w Hanoi nie zaprotestował w sprawie bombardowań. Nie potępił nalotów w celach propagandowych, ani też, według Kissingera, jego negocjatorzy „nie poruszyli tej kwestii podczas formalnych lub tajnych negocjacji”[38]. W rzeczywistości Wietnam Północny nie miał zamiaru rozgłaszać obecności swoich sił w Kambodży, na co Sihanouk wyraził zgodę w zamian za zgodę Wietnamczyków na niepodsycanie rebelii w Kambodży.

Reperkusje polityczne

[edytuj | edytuj kod]
BERJAYA
Generał Sił Powietrznych George Brown, człowiek, który poinformował Senacką Komisję ds. Sił Zbrojnych o bombardowaniach Kambodży

Przez cztery lata operacja Menu pozostawała nieznana całemu Kongresowi. Sytuacja zmieniła się w grudniu 1972 roku, kiedy mjr Knight napisał list do senatora Williama Proxmire’a (demokraty z Wisconsin), prosząc o „wyjaśnienie” polityki Stanów Zjednoczonych w sprawie bombardowania Kambodży. Knight, zaniepokojony wątpliwą legalnością swoich działań, poskarżył się swojemu przełożonemu, płk. Davidowi Pattersonowi. Później otrzymał kilka negatywnych opinii służbowych, które zrujnowały jego karierę, a finalnie został zwolniony z Sił Powietrznych[39].

Wyznania Proxmire’a doprowadziły do ​​przesłuchań przed Senacką Komisją ds. Sił Zbrojnych, która ostatecznie zażądała od Departamentu Obrony przekazania wszystkich dokumentów dotyczących operacji powietrznych USA w Kambodży. Po ich otrzymaniu dokumenty nie zawierały nawet wzmianki o atakach w ramach operacji Menu. Komisja nie dała się przekonać i śledztwo było kontynuowane. Niecałe dwa tygodnie później rozpoczęły się przesłuchania w sprawie nominacji gen. George’a S. Browna na stanowisko szefa sztabu Sił Powietrznych. Jako dowódca 7 Armii Powietrznej w Wietnamie Południowym, Brown miał dostęp do informacji o operacji9 Menu i ujawnił je komisji.

Przez kolejne osiem dni komisja wysłuchiwała zeznań urzędników administracji i Kolegium Połączonych Szefów Sztabów, którzy próbowali usprawiedliwić swoje działania. Komisja odkryła wymówki i oszustwa, które były być może bardziej alarmujące niż te, które miały miejsce jednocześnie w aferze Watergate[40]. Ujawnienie operacji Menu wywołało „fundamentalne pytania dotyczące dyscypliny oraz uczciwości wojskowej i cywilnej kontroli nad siłami zbrojnymi i skuteczności Kongresu”[39]. Zasadniczo zarówno Kongres, jak i zaniepokojeni oficerowie zgodzili się, że oszustwo zastosowane podczas operacji Menu wykraczało poza zwykłą tajność operacji wojskowej[41].

Według historyka Sił Powietrznych, kpt. Earla H. Tilforda: „dezinformacja mająca na celu oszukanie wroga to jedno, ale okłamywanie Kongresu i kluczowych członków rządu, w tym szefa sztabu Sił Powietrznych i sekretarza Sił Powietrznych, to zupełnie co innego”[41]. Kongresmen Conyers napisał, że bombardowanie Kambodży bez zgody Kongresu było czynem nielegalnym, za który Nixon powinien zostać poddany impeachmentowi[42]. Conyers złożył wniosek o impeachment przeciwko Nixonowi w związku z bombardowaniem Kambodży na posiedzeniu Izby Reprezentantów 30 lipca 1974 roku, który jednak nie został nigdy rozpatrzony, ponieważ Izba była wówczas w pełni zaangażowana w aferę Watergate[42].

Ofiary cywilne

[edytuj | edytuj kod]

Brak potwierdzonych szacunków liczby zabitych, rannych lub pozbawionych dachu nad głową Kambodżan w wyniku operacji Menu. Departament Obrony oszacował, że sześć obszarów zbombardowanych w ramach operacji Menu („Breakfast”, „Lunch”, „Dinner”, „Snack”, „Dessert” i „Supper”) zamieszkiwało 4247 osób. Planiści Departamentu Obrony stwierdzili, że skutki ataków mogą prowadzić do zwiększenia liczby ofiar, podobnie jak prawdopodobny brak schronień wokół zniszczonych domów Kambodżan[43].

Każdy z obszarów docelowych był niewielki. Obszar 353 („Breakfast”) miał powierzchnię 25 km² i szacowaną populację 1640 osób. Bombowce B-52 wykonały 228 lotów bojowych w tym jednym obszarze, aby go zbombardować. Każdy B-52 przenosił do 108 bomb o wadze 225 kg i równomiernie rozrzucał je na „pudełku” o długości około 1,5 km i szerokości 0,5 km; zatem w samym Obszarze 353 mogło zostać zrzuconych prawie 25 000 bomb. Pozostałe obszary docelowe charakteryzowały się podobnym stopniem nasycenia bombami[44][45].

Po operacji Menu, w ramach operacji Freedom Deal kontynuowano bombardowanie Kambodży przez kolejne trzy lata i rozszerzono je na co najmniej połowę powierzchni kraju[3].

Następstwa

[edytuj | edytuj kod]

Kwestie konstytucyjne poruszane podczas przesłuchań straciły na znaczeniu, gdy Komisja Sądownictwa Izby Reprezentantów zagłosowała (21–12) przeciwko uwzględnieniu fałszowania dokumentów przez administrację dotyczących operacji Menu w artykułach impeachmentu skierowanych przeciwko Nixonowi[46]. Jednym z kluczowych problemów, które uniemożliwiły uwzględnienie tych informacji przez Kongres, był kompromitujący fakt, że pięciu kluczowych członków obu partii politycznych miało dostęp do tych informacji, a żaden z nich nie powiedział ani nie zrobił nic w tej sprawie.

BERJAYA
Kratery po bombardowaniach w Kambodży

Konsekwencje bombardowań Kambodży przez Stany Zjednoczone, zarówno pozytywne, jak i negatywne, są nadal szeroko dyskutowane przez ich uczestników i badaczy. Próby zapobieżenia dalszym ofensywom Wietnamskiej Armii Ludowej i Vietcongu z terytorium Kambodży zakończyły się niepowodzeniem. W maju 1969 roku wietnamscy komuniści rozpoczęli ofensywę o rozmiarach zbliżonych do ofensywy majowej z poprzedniego roku. Z pewnością kosztowało to Wietnam Północny wysiłek i zasoby ludzkie, aby rozproszyć i zamaskować swoje kambodżańskie schronienia w celu zapobieżenia stratom w wyniku dalszych ataków powietrznych. Nixon twierdził, że naloty zakończyły się sukcesem, ponieważ same siły powietrzne musiały zapewnić osłonę przed wycofaniem sił amerykańskich z Wietnamu i wietnamizacją konfliktu. Z pewnością ośmieliły one Nixona do rozpoczęcia lądowej kampanii kambodżańskiej w 1970 roku[47].

Podczas pobytu poza krajem 18 marca 1970 roku Sihanouk został odsunięty od władzy przez Zgromadzenie Narodowe i zastąpiony przez gen. Lon Nola. Administracja Nixona, choć w pełni świadoma słabości sił Lon Nola i niechętna zaangażowaniu sił zbrojnych USA w nowy konflikt w jakiejkolwiek innej formie niż siły powietrzne, ogłosiła poparcie dla nowo proklamowanej Republiki Khmerów[48][49]. W odpowiedzi Sihanouk szybko sprzymierzył się z Czerwonymi Khmerami. Było to dobrodziejstwem dla komunistycznych powstańców, których ruch „zaczął rosnąć jak na drożdżach”[50].

29 marca 1970 roku Wietnamska Armia Ludowa rozpoczęła ofensywę przeciwko Khmerskim Siłom Zbrojnym, a dokumenty odkryte po 1991 roku w radzieckich archiwach ujawniają, że inwazja została przeprowadzona na wyraźne życzenie Czerwonych Khmerów, po negocjacjach z Nuon Chea[50]. Historyk Jussi Hanhimäki pisze, że „misje Menu zepchnęły siły północnowietnamskie […] we wschodniej Kambodży na zachód. Amerykańskie bombowce poszły w ich ślady”[51].

Autor William Shawcross i inni obserwatorzy twierdzili, że „Czerwoni Khmerzy narodzili się z piekła, do którego stworzenia w dużej mierze przyczyniła się polityka amerykańska”, a „współpraca Sihanouka z oboma mocarstwami [Stanami Zjednoczonymi i Wietnamem Północnym] […] miała na celu uratowanie jego narodu poprzez ograniczenie konfliktu do regionów przygranicznych. To polityka amerykańska wciągnęła naród w wojnę”[52].

Twierdzenia Shawcrossa zostały zakwestionowane przez byłego doradcę Kissingera, Petera Rodmana, w następujący sposób:

Kiedy Kongres latem 1973 roku uchwalił ustawę kończącą działania militarne USA w, nad lub u wybrzeży Indochin, jedyną amerykańską aktywnością militarną było wówczas wsparcie powietrzne przyjaznego rządu i armii kambodżańskiej, desperacko broniących swojego kraju przed najazdem Wietnamu Północnego i Czerwonych Khmerów […] Tym, co zdestabilizowało Kambodżę, była okupacja przez Wietnam Północny części terytorium Kambodży od 1965 roku, w celu wykorzystania go jako baz wojskowych do przeprowadzania ataków na siły USA i Wietnamu Południowego w tym kraju[53]

Kissinger w wywiadzie dla Theo Sommera bronił bombardowań, mówiąc:

Ludzie zazwyczaj mówią o bombardowaniu Kambodży, jakby było to niesprowokowane, tajne działanie USA. Prawda jest taka, że ​​bombardowaliśmy wojska Wietnamu Północnego, które najechały Kambodżę i zabijały wielu Amerykanów z tych baz, i robiliśmy to za przyzwoleniem rządu Kambodży, który ani razu nie zaprotestował, a wręcz nas do tego zachęcał. Być może brakuje mi wyobraźni, ale nie dostrzegam [tutaj] kwestii moralnej[54]

Jednoczesny wzrost potęgi Czerwonych Khmerów oraz zwiększenie obszaru i intensywności bombardowań USA w latach 1969–1973 wywołały spekulacje na temat związku między tymi dwoma wydarzeniami. Ben Kiernan, dyrektor Programu Studiów nad Ludobójstwem na Uniwersytecie Yale, powiedział:

Poza ogromną liczbą ofiar śmiertelnych, prawdopodobnie najpotężniejszym i najbardziej bezpośrednim skutkiem bombardowań była wywołana przez nie polityczna reakcja […] Dyrekcja Operacyjna CIA, po dochodzeniach prowadzonych na południe od Phnom Penh, poinformowała w maju 1973 roku, że komuniści z powodzeniem „wykorzystywali zniszczenia spowodowane nalotami bombowców B-52 jako główny temat swojej propagandy” […] Dywanowe naloty USA na Kambodżę były częściowo odpowiedzialne za rozwój niewielkiego powstania Czerwonych Khmerów, które teraz stało się zdolne do obalenia rządu Lon Nola[55]

Poglądy Shawcrossa i Kiernana znalazły odzwierciedlenie w statystycznym badaniu bombardowań USA w Wietnamie z 2011 roku, w którym stwierdzono, że wojna powietrzna „była kontrproduktywna […], utrudniała kampanię pacyfikacyjną, a jej nasilenie prawdopodobnie przyspieszyłoby zwycięstwo komunistów”[56]. Kaing Guek Eav, kambodżański zbrodniarz wojenny i przywódca ruchu Czerwonych Khmerów, powiedział podczas rozprawy przed Trybunałem ds. zbrodni wojennych w 2009 roku, że „Richard Nixon i [Henry] Kissinger pozwolili Czerwonym Khmerom wykorzystać złote okazje”[57].

Kiedy w 1973 roku Phnom Penh było po raz pierwszy oblegane przez Czerwonych Khmerów, Siły Powietrzne USA ponownie rozpoczęły bombardowanis, twierdząc, że uratowały Kambodżę przed nieuniknionym przejęciem władzy przez komunistów i że stolica mogłaby upaść w ciągu kilku tygodni. W 1975 roku prezydent Ford przewidywał „nowe horrory” w przypadku przejęcia władzy przez Czerwonych Khmerów i wzywał Kongres do zapewnienia Kambodży i Wietnamowi dodatkowej pomocy gospodarczej, humanitarnej i wojskowej[58].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Owen i Kiernan 2006 ↓.
  2. ↑ High, Curran i Robinson 2013 ↓, s. 86–124.
  3. 1 2 American bombing 50 years ago still shapes Cambodian agriculture. The Economist, 20.03.2021. [dostęp 2026-04-24]. (ang.).
  4. ↑ Isaacs, Hardy i Brown 1987 ↓, s. 83.
  5. ↑ Isaacs, Hardy i Brown 1987 ↓, s. 85.
  6. ↑ Command History 1967 1968 ↓, s. 4.
  7. ↑ Command History 1968 1969 ↓, s. 27.
  8. ↑ Isaacs, Hardy i Brown 1987 ↓, s. 88.
  9. ↑ Isaacs, Hardy i Brown 1987 ↓, s. 90.
  10. 1 2 3 Karnow 1983 ↓, s. 588–589.
  11. ↑ Karnow 1983 ↓, s. 581–582.
  12. ↑ Karnow 1983 ↓, s. 582–583.
  13. 1 2 Karnow 1983 ↓, s. 582.
  14. ↑ Nalty 2000 ↓, s. 127.
  15. 1 2 3 4 5 6 Karnow 1983 ↓, s. 591.
  16. ↑ Nalty 2000 ↓, s. 129.
  17. ↑ Morocco 1988 ↓, s. 136.
  18. ↑ Karnow 1983 ↓, s. 591–592.
  19. 1 2 3 4 5 Karnow 1983 ↓, s. 592.
  20. ↑ Shawcross 1979 ↓, s. 23–24.
  21. 1 2 3 Morocco 1985 ↓, s. 13.
  22. ↑ Lipsman i Doyle 1984 ↓, s. 141.
  23. ↑ Kissinger 2011 ↓.
  24. ↑ Morocco 1988 ↓, s. 131–132.
  25. ↑ Hersh 2013 ↓.
  26. 1 2 3 4 5 Morocco 1985 ↓, s. 14.
  27. 1 2 3 Westmoreland 1976 ↓, s. 389.
  28. ↑ Nalty 2000 ↓, s. 130.
  29. ↑ Nalty 2000 ↓, s. 131.
  30. ↑ Isaacs, Hardy i Brown 1987 ↓, s. 89.
  31. ↑ Shawcross 1979 ↓, s. 68–71, 93–94.
  32. 1 2 Clymer 2013 ↓, s. 14–16.
  33. ↑ Clymer 2013 ↓, s. 19–20.
  34. ↑ Bellamy 2012 ↓, s. 200.
  35. ↑ William Beecher: Raids in Cambodia By U.S. Unprotested. The New York Times, 9.05.1969. [dostęp 2026-04-24]. (ang.).
  36. ↑ Morocco 1988 ↓, s. 14.
  37. 1 2 Conyers 1974 ↓, s. 3.
  38. ↑ Nalty 2000 ↓, s. 132.
  39. 1 2 Shawcross 1979 ↓, s. 287.
  40. ↑ U.S. Senate 1973 ↓.
  41. 1 2 Tilford 1991 ↓, s. 196.
  42. 1 2 Conyers 1974 ↓, s. 5.
  43. ↑ Shawcross 1979 ↓, s. 28–29.
  44. ↑ Shawcross 1979 ↓, s. 28.
  45. ↑ Owen i Kiernan 2006 ↓, s. 67.
  46. ↑ Morocco 1988 ↓, s. 149.
  47. ↑ Shaw 2005 ↓, s. 13–40.
  48. ↑ Isaacs, Hardy i Brown 1987 ↓, s. 98.
  49. ↑ Shawcross 1979 ↓, s. 181–182, 194.
  50. 1 2 Mosyakov 2004 ↓, s. 54ff.
  51. ↑ Hanhimaki 2004 ↓, s. 70–79.
  52. ↑ Shawcross 1979 ↓, s. 396.
  53. ↑ Peter W. Rodman: Returning to Cambodia. National Review Online, 23.08.2007. [dostęp 2026-04-24]. (ang.).
  54. ↑ Shawcross 1979 ↓, s. 395.
  55. ↑ Taylor Owen, Ben Kiernan: Roots of U.s. Troubles in Afghanistan: Civilian Bombing Casualties and the Cambodian Precedent. The Asia Pacific Journal: Japan Focus. [dostęp 2026-04-24]. (ang.).
  56. ↑ Kocher, Pepinsky i Kalyvas 2011 ↓, s. 216.
  57. ↑ Khmer Rouge jailer says U.S. contributed to Pol Pot rise. Reuters, 6.04.2009. [dostęp 2026-04-24]. (ang.).
  58. ↑ Transcript of President’s News Conference on Foreign and Domestic Matters. The New York Times, 7.03.1975. [dostęp 2026-04-24]. (ang.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Alex J. Bellamy: Massacres and Morality: Mass Atrocities in an Age of Civilian Immunity. Oxford University Press, 2012. ISBN 978-0198714767. (ang.).
  • Kenton Clymer: The United States and Cambodia, 1969–2000: A Troubled Relationship. Routledge, 2013. ISBN 978-1-134-34156-6. (ang.).
  • John Conyers. Why Nixon Should Have Been Impeached. „The Black Scholar”, s. 2–8, 1974. (ang.). 
  • Jussi M. Hanhimaki: The Flawed Architect: Henry Kissinger and American Foreign Policy. Oxford University Press, 2004. ISBN 978-0-19-534674-9. (ang.).
  • Seymour Hersh: The Price of Power: Kissinger in the Nixon White House. Simon and Schuster, 2013. ISBN 978-1-4767-6522-8. (ang.).
  • Holly High, James R. Curran, Gareth Robinson. Electronic Records of the Air War Over Southeast Asia: A Database Analysis. „Journal of Vietnamese Studies”. 8 (4), s. 86–124, 2013. DOI: 10.1525/vs.2014.8.4.86. ISSN 1559-372X. JSTOR: 10.1525/vs.2014.8.4.86. (ang.). 
  • Arnold Isaacs, Gordon Hardy, MacAlister Brown: Pawns of War: Cambodia and Laos. Boston: Boston Publishing Company, 1987. ISBN 978-0-939526-24-6. (ang.).
  • Stanley Karnow: Vietnam: A History. New York: Viking, 1983. ISBN 0-14-007324-8. (ang.).
  • Henry Kissinger: White House Years: The First Volume of His Classic Memoirs. Simon and Schuster, 2011. ISBN 978-0-85720-710-4. (ang.).
  • Matthew Adam Kocher, Thomas B. Pepinsky, Stathis N. Kalyvas. Aerial Bombing and Counterinsurgency in the Vietnam War. „American Journal of Political Science”. 55 (2), 2011. (ang.). 
  • Samuel Lipsman, Edward Doyle: Fighting for Time (The Vietnam Experience. Boston Publishing Company, 1984. ISBN 978-0-939526-07-9. (ang.).
  • Operation Menu. W: John Morocco: War in the Shadows. Boston: Boston Publishing Company, 1988. ISBN 978-0-939526-38-3. (ang.).
  • John Morocco: Rain of Fire: Air War, 1969–1975. Boston: Boston Publishing Company, 1985. ISBN 978-0-939526-14-7. (ang.).
  • The Khmer Rouge and the Vietnamese Communists: A History of Their Relations as Told in the Soviet Archives. W: Dmitry Mosyakov: Genocide in Cambodia and Rwanda. Susan E. Cook (red.). T. 1. 2004, seria: Yale Genocide Studies Program Monograph Series. (ang.).
  • Bernard C. Nalty: Air War Over South Vietnam, 1968-1975. Washington DC: Air Force History and Museums Program, 2000. ISBN 978-0160509148. (ang.).
  • Taylor Owen, Ben Kiernan. Bombs over Cambodia. „The Walrus”, 2006. (ang.). 
  • John M. Shaw: The Cambodian Campaign: The 1970 Offensive and America's Vietnam War. Lawrence: University of Kansas Press, 2005. ISBN 978-0700614059. (ang.).
  • William Shawcross: Sideshow: Kissinger, Nixon, and the Destruction of Cambodia. New York: Washington Square Books, 1979. ISBN 978-0-671-83525-5. (ang.).
  • Earl H. Tilford: Setup: What the Air Force did in Vietnam and Why. Maxwell Air Force Base AL: Air University Press, 1991. (ang.).
  • William C. Westmoreland: A Soldier Reports. New York: Doubleday, 1976. ISBN 978-0385004343. (ang.).
  • Annex F. W: Military Assistance Command, Vietnam: Command History 1967. Saigon: 1968. (ang.).
  • Annex F. W: Military Assistance Command, Vietnam: Command History 1968. Saigon: 1969. (ang.).
  • U.S. Senate: Hearings before the Senate Armed Services Committee. Bombing in Cambodia. United States Senate, 93rd Congress, 1st session. Washington DC: US Government Printing Office, 1973. (ang.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Operacja_Menu&oldid=79615130”