Vepsiar

Vepsiar
	;
Mota	etnia
Biztanleria (osoa)	6.400
Hizkuntza	vepsiera
Honen parte	Fino-ugriar herriak

Vepsiarrak (vepsieraz: vepsläižed) Baltikoko finlandiar etnia bat dira, finlandiarrekin eta estoniarrekin ahaidetua. Garai batean Kareliako hegoaldean eta ekialdean eta Ladoga aintziraren ertzetan bizi ziren, baina populazioa murriztu egin da azken urteotan.^[1]

Historia

Kieveko Ruseko lehen kroniketan, "Весь" (Ves') zieten eta arabiar iturri batzuetan "Wisu". Vepsiar herriaren existentzia ez zen oso ezaguna XIX. mendearen erdialdera arte. Karelia, Laponia eta Finlandiako hizkuntzekin harreman estua izan arren, vepsiera izan zen, beraz, halakotzat onartua izan zen azken uraldar hizkuntzetako bat. 1897an vepsiarrak 25.607 ziren, horietatik 7.300 Ekialdeko Karelian bizi zirenak. XX. mendearen hasieran, nazio-esnatzearen zantzuak izan ziren vepsiarren artean. Sobietar nazionalitateen politikak aurrerapen hori bultzatu zuen, eta 24 unitate administratibo eratu ziren herrixka nazionaleko sobietar estatusarekin. Alfabetoa eta idatzizko hizkuntza garatu ziren. Irakasleak beren hizkuntzan irakasten hasi ziren. Politika hori erabat aldatu zen estalinismoan, 1937an vepsiar barruti nazionalak abolitu zituztenetik.^[2]^[3]^[4]

Gerraosteko garaian, vepsiar asko beren herrixka historikoetatik hirietara aldatu ziren. 1983an, vepsiar akademiko batzuen ekimenez, Sobietar Batasunean 13.000 vepsiar inguru zeudela frogatu zuen ikerketa bat egin zuten, horietatik 5600 Kareliako Errepiblikan, 4000 Leningradeko oblastean eta 1000 baino gutxixeago Vologda oblastan bizi zirenak.^[2] Abekirj izeneko kartilla berri bat eta lehen hezkuntzako beste liburu batzuk Petrozavodsken argitaratu ziren 1991n. Kodima vepsierazko egunkaria 1993tik argitaratzen dute. Vepsiar Volost Nazionala, vepsiar landa-komunitate autonomoa, 1994an sortu zuten Kareliaren barruan, 8.200 kilometro koadro eta 3.373 biztanle hartuta. Kareliako Errepublikako agintariek nolabaiteko aurrekontu-autonomia eman zioten vepsia komunitateari 1996an. Berezko hizkuntza irakasgai gisa irakatsi zen bi eskolatan, Xioltozeron eta Ribrekan. Hala ere, kultur vepsiar berpiztea moteldu egin zen 1990eko hamarkadaren bigarren erdian, eta agintari federalek autonomia indargabetu zuten 2006an. Gaur egun, belaunaldi gazteak, oro har, ez du hizkuntza mintzatzen.^[3]^[4]

Erreferentziak

↑ (Ingelesez) Taagepera, Rein. (1999). The Finno-Ugric republics and the Russian state. C. Hurst & Co. Publishers, 133 or. ISBN 9781850652939..
1 2 (Ingelesez) «The Red Book of the Peoples of the Russian Empire» Eki.ee.
1 2 Kurs, Ott. (1994). «Vepsians: the easternmost Baltic-Finnic people» Terra 107: 127–135..
1 2 Kurs, Ott. (2001). «The Vepsians: An administratively divided nationality» Nationalities Papers 29: 69–83. doi:10.1080/00905990120036385..

Kanpo estekak

Datuak: Q37556
Multimedia: Vepsians / Q37556

[1] (Ingelesez) Taagepera, Rein. (1999). The Finno-Ugric republics and the Russian state. C. Hurst & Co. Publishers, 133 or. ISBN 9781850652939..

[Red_Book-2] 1 2 (Ingelesez) «The Red Book of the Peoples of the Russian Empire» Eki.ee.

[Kurs1-3] 1 2 Kurs, Ott. (1994). «Vepsians: the easternmost Baltic-Finnic people» Terra 107: 127–135..

[Kurs2-4] 1 2 Kurs, Ott. (2001). «The Vepsians: An administratively divided nationality» Nationalities Papers 29: 69–83. doi:10.1080/00905990120036385..

[1]

[2]

[3]

[4]

i e a Europako herriak, «National Minorities In Europe» lanaren arabera
> 50 milioi	Errusiar (Europa eta Asia, 122 milioi) Alemaniar (tartean austriar, alsaziar, lorrenar, hegoaldeko tiroliar, Belgikako hiztun-komunitate alemana eta Iparraldeko Schleswigekoak ; 89,3 milioi) Turkiar (Asia eta Europa, 56,5 milioi) Italiar (56,4 milioi) Frantziar (tartean Belgikako hiztun-komunitate frantsesa; 55,0 milioi)
> 20 milioi	Ingeles (46,0 milioi) Ukrainar (tartean rusiniar, 43,2 milioi) Poloniar (38,4 milioi) Espainiar (tartean mirandiar eta barranquenho, 31,1 milioi) Errumaniar (tartean moldaviar, 23,5 milioi) Herbeheretar (tartean flandriar, 20,7 milioi)
> 5 milioi	Hungariar (11,7) Portugaldar (tartean galiziar, 11,6) Greziar (11,6) Bielorrusiar (10,2) Ijito (10,0) Txekiar (tartean moraviar, 9,80) Suediar (8,00) Serbiar (7,70) Suitzar (7,00) Bulgariar (tartean pomakak, 6,70) Katalan (tartean valentziar, 6,40) Irlandar (6,10) Okzitaniar (tartean arandar, 5,95) Tatariar (tartean Krimeako tatariar, 5,70) Eskoziar (5,50) Finlandiar (5,34) Albaniar (5,30) Danimarkar (5,10) Eslovakiar (5,00) Siziliar (5,05)
< 5 milioi	Kroaziar Norvegiar Lituaniar Esloveniar Txuvax Mazedoniar Bosniako Letoniar Baxkir Judu Sardiniar Mordoviar Estoniar Txetxen Udmurt Kareliar Euskaldun Mari Erretorromaniar Friuliar Ladiniar Erromantxear Montenegroar Avar Galestar Kaxubiar Frisiar Bretoi Osetiar Kabardino Maltar Dargin Aromaniar Komi-zyriana Luxenburgotar Kumik Lezgin Islandiar Ingux Gagauz Zirkasiar (adige) Kalmuk Karatxai Komi-permiar Laks Tabasarar Sami Balkar Nogai Sorabiar Inuit Faroetar Rutul Tats Txuvax Vepsiar Tsakhur Karaita Ingriar Kornubiar Manxiar Livoniar Korsikar Valdostaniar Istro-errumaniar Boyash
Christoph Pan, Beate Sibylle Pfeil, Michael Geistlinger, National Minorities In Europe, Purdue University Press, 2004 ISBN 978-3700314431 : « The Peoples of Europe by Demographic Size », 1. taula, 11f.

i e a Fino-ugriar herriak
Baltikoko finlandiarrak	Estoniar Seto Võros Finlandiar Basoetako finlandiar Ingriako finlandiar Kven Tornetar Izhoriar Kareliar Tverreko kareliar Livoniar † Vepsiar Votiar krieviņi † Poluverniki Txud †
Samiak	Sami (Inariko sami • Kildin sami • Lule sami • Iparraldeko sami • Pite sami • Skolt sami • Hegoaldeko sami • Ter sami • Ume sami)
Volgako finlandiarrak	Mari Mordoviar (Erzya • Mokxa) Merya † Mextxera † Muroma †
Permiarrak	Komi (Komi-Permiak • Perm Handia) Udmurt (Bessermiar)
Ugriarrak	Hungariar (Csango • Székely) Khanti Mansi