Lenga urdu

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Pais an dova a l'é parlà

La lenga urdu (o urdù) a fa part dle lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an Pakistan (andoa a l'é lenga ufissial ansema a l'anglèis) e an India (andoa a l'é un-a dle 22 lenghe ufissiaj). A l'é la lenga 'd Pakistan e a l'é motobin davzin-a a l'hindi, con la qual a forma un diasistema ciamà hindustan. A l'é parlà da pì che 70 milion ëd person-e com lenga mare e da 100 milion com sconda lenga.

Stòria

L'urdu a l'é nassùa da l'ancontr antra le lenghe locaj indian-e (apabhramsa) e l'aràb e 'l persian portà dai conquistador mussulman. A l'ha ancaminà a dësvlupesse ant le cort dl'Imperi Moghul (sécoj XVI-XIX) com lenga dla poesìa e dl'aministrassion. A l'é stàita standardisà ant ël sécol ch'a fa XIX, dzortut al Fort William College ëd Calcutta.

Dòp la Partission dl'India dël 1947, l'urdu a l'é dventà la lenga nassional dël Pakistan (malgré che la pì part dla popolassion a parlèissa pangiàb, pashton o sindhi). An India, a l'é restà un-a dle lenghe ufissiaj, dzortut ant jë stat d'Uttar Pradesh, dël Bihar, dël Telangana e dël Jammu e Kashmir.

Alfabet

L'urdu a së scriv con na version modificà dl'alfabet àrab, ciamà nastaʿlīq, ch'a l'é scrivù da drita a snistra. A comprend 39 litre e 11 sìmboj për le vocaj. A diferensa dl'àrab, l'urdu a l'ha litre për ij son "p", "tch", "dj", "g" e "ng". L'hindi, al contrari, a së scriv con l'alfabet devanagari.

Diferense antra urdu e hindi

Malgré ch'a sio reciprocament comprensìbij ant la parlà, urdu e hindi a diferisso për:

Scritura: urdu an nastaʿlīq, hindi an devanagari.
Lèssich: urdu a l'ha pi 'd préstit da l'àrab e dal persian (60% dël lèssich), l'hindi a l'ha pi 'd préstit dal sanscrit.
Registr: l'urdu literari a l'é pì formulà e a deuvra 'd costrussion persian-e; l'hindi literari a deuvra 'd costrussion sànscrite.

Geografìa

L'urdu a l'é parlà dzortut an Pakistan (8% com lenga mare, ma la pì part dla popolassion a lo capiss) e an India (anviron 5% dla popolassion, dzortut ant le zòne a majoransa musulman-a). A-i son ëdcò 'd comunità 'd parlant ant l'Afghanistan, ant ël Bangladesh, ant j'Emirà Àrab Unì, ant l'Arabia Saudita, ant jë Stat Unì e ant ël Regn Unì.

Literatura

L'urdu a l'ha na rica tradission poética, dzortut con le forme dël ghazal (poesìa d'amor) e dla nazm (poesìa narrativa). Ij pì grand poeta a son:

Mirza Ghalib (1797-1869)
Muhammad Iqbal (1877-1938)
Faiz Ahmed Faiz (1911-1984)
Mir Taqi Mir (1723-1810)

Ant la prosa, ij pì important scritor a son:

Saadat Hasan Manto (1912-1955)
Ismat Chughtai (1915-1991)
Qurratulain Hyder (1927-2007)

Classìfica

Në schema ëd classìficassion ëd l'Urdu a peul esse:

lenghe indoeuropenghe
- lenghe indoarian-e
  - lenghe indoarian-e sentraj
    - lenghe hindi ossidentaj
      - lenga urdu

Còdes ISO

Còdes ISO 639-1: UR
Còdes ISO 639-2: URD

Anliure

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=urd