Latin
| Lingua latina | |
| Region | Laci |
|---|---|
| Tipologia | SOV Flexionala |
| Sistèma d'escritura | alfabet latin |
| Classificacion lingüistica | |
| Estatut oficial | |
| Oficial de | Santa Sieu[2] |
| Estatut de conservacion | |
|
Classada coma lenga atudada (EX) per l'Atlàs de las lengas menaçadas dins lo mond | |
| Còdis lingüistics | |
| ISO 639-1 | la  |
| ISO 639-2 | lat |
| ISO 639-3 | lat |
| Ethnologue | lat |
| Glottolog | lati1261 |
| ASCL | 2902 |
| IETF | la |
| Mapa | |
 | |
Lo latin (autonim: lingua latina) qu'ei ua lenga classica qu'aparten a la familha de las lengas italicas, a l'origina parlada dens la region de Laci (en latin: Lătĭum) a l'entorn de Roma.[3] Arron la caduda de l'Empèri Roman, qui avó lòc en 476 apC, lo latin qu'evoluí de faiçon diferenta dens cada grana region d'Occident, segon las costumas lingüisticas deus pòbles dejà en plaça (substrat) o deus invadidors (superestrat), e pòc a pòc que'n gessín lengas navèras, emparentadas mes diferentas, qui forman lo grop de las lengas romanicas. Aqueth grop de lengas que compren l'occitan, lo catalan, lo francés, lo castelhan (espanhòu), l'aragonés, l'asturleonés, l'italian, lo portugués, lo galèc, lo sarde, lo romanés, lo romanch, lo ladin, lo friolan, lo francoprovençau (arpitan) e lo judeoespanhòu.
Difusion e usatges actuaus de la lenga
[modificar | modificar lo còdi]Lo latin es una lenga que ten un estatut fòrça particular dins lo monde moderne. D'efiech, es la lenga mairala de ges de societat e l'ensemble de sos locutors actuaus son de personas qu'an volontariament apres la lenga, generalament dins un quadre academic. Lo nombre de locutors es ansin desconoissut e lo latin es considerat coma una lenga mòrta. Pasmens, en causa de son prestigi culturau, garda d'usatges nombrós dins plusors domenis importants. Lo mai important es son utilizacion coma lenga oficiala de l'Estat de la Ciutat de Vatican o coma lenga liturgica au sen de la Gleisa Catolica. Per exemple, lo Còdi de Drech Canonic de 1983 es entierament redigit en latin[4].
En parallele, l'influéncia dau latin au sen de las comunautats sabentas europeas durant l'Edat Mejana e la Renaissença a favorizat lo mantenement de la lenga dins lo monde scientific. Ansin, una partia importanta de la terminologia tecnica, scientifica e filosofica es construcha a partir de termes latins. Lo cas mai famós es la nomenclatura binomiala de las espècias establia per Linné durant lo segle XVIII[5].
Per aquelas rasons, lo latin demòra ensenhat dins mai d'un sistema educatiu, generalament coma disciplina de las umanitats classicas. Per exemple, en Occitània, figura au programa dels collegis e dels liceus e d'estudis mai especializats son possibles a l'universitat. Son aprendissatge es considerat coma un otís de compreneson de las lengas romanicas, dau vocabulari scientific e de la cultura occidentala. Dins mai d'una societat, l'estudi dau latin es pereu un marcaire sociau associat a l'aspecte sabent de la lenga. Aqueu caracter de lenga ensenhaa es favorizat per la « fossilizacion » de sas estructuras gramaticalas. Pasmens, Vatican creèc d'institucions per gerir la gramatica dau latin moderne e ne'n promòure l'usatge escrich e parlat[6].
Istòria
[modificar | modificar lo còdi]Originas e periòde arcaïc
[modificar | modificar lo còdi]Lo periòde classic
[modificar | modificar lo còdi]De l'afondrament de l'Emperi Roman a l'Edat Mejana
[modificar | modificar lo còdi]Dau latin umanista au neolatin
[modificar | modificar lo còdi]Lo latin actuau
[modificar | modificar lo còdi]Escritura e prononciacion
[modificar | modificar lo còdi]Gramatica
[modificar | modificar lo còdi]Vocabulari
[modificar | modificar lo còdi]Annexas
[modificar | modificar lo còdi]Ligams internes
[modificar | modificar lo còdi]- Evolucion del latin:
- Declinason del latin
Bibliografia
[modificar | modificar lo còdi]Nòtas e referéncias
[modificar | modificar lo còdi]- ↑ Cor de Vaan, Michiel Arnoud (2008). Etymological Dictionary of Latin and the Other Italic Languages (en anglés). Brill, p. 5. ISBN 9789004167971.
- ↑ «Lettera apostolica in forma di motu proprio "Latina lingua"» (en italian) p. 1–2. vatican.va.
- ↑ John Edwin, Sandys (1910). A companion to Latin studies, p. 811–812.
- ↑ (fr) René Metz, « La nouvelle codification du droit de l'Église », Revue de droit canonique, 1983, pp. 110-168.
- ↑ (fr) Werner Forner e Britta Thörle, Manuel des langues de spécialité, Walter de Gruyter, 2016.
- ↑ (fr) François-Eugène Wernert, intraa « Académie Pontificale de la Latinité » Voyage au pays du Catholicisme français contemporain. Un dictionnaire du Concile Vatican II (1962-65) à 2023, Publishroom Factory, 2023.
