close
Fara í innihald

Hantaveira

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu

 

BERJAYA
Orthohantaveiran Sin Nombre í rafeindasmásjá

Hantaveirur (ætt Hantaviridae) eru ætt að minnsta kosti 40 veirutegunda sem finnast um allan heim og er talið að meira en helmingur þeirra geti valdið sjúkdómum í mönnum. Þær berast upprunalega allar til manna með nagdýrum. Hantaveirur berast ekki milli manna nema andesveira. Hantaveirur valda oftast tveimur sjúkdómsmyndum í mönnum en það eru annars vegar blæðandi hitasótt með nýrnaheilkenni (e. hemorrhagic fever with renal syndrome, HFRS) og hins vegar Hantaveiru-lungnaheilkenni (e. hantavirus pulmonary syndrome,HPS). [1]

HFRS er aðallega af völdum hantaveira í Afríku, Asíu og Evrópu og HPS er venjulega af völdum hantaveira í Ameríku. Hantaveirur eiga náttúruleg heimkynni í nagdýrum. Almennt er hver hantaveira bundin við eina tegund nagdýrs og hvert nagdýr sem ber hantaveiru með eina tegund hantaveirutegund. Hantaveirur í náttúrulegum hýslum sínum valda þar venjulega sýkingu án merkjanlegra einkenna.

Hantaveirur geta borist í fólk með innöndun agna (úðasmiti) frá munnvatni,þvagi og saur nagdýra sem og frá menguðum mat eða gegnum bit og klór nagdýra. Rigning, hitastig og raki í umhverfinu hafa áhrif á dreifingu veirunnar. HFRS einkennist af nýrnasjúkdómum með nýrnabólgu, of miklu af prótíni í þvagi og blóði í þvagi. Dauðsföll vegna HFRS eru frá innan við 1% til 15% eftir um hvaða hantaveiru er að ræða. Mildara afbrigði af HFRS er oft kallað nephropathia epidemica en það er oft af völdum Puumala-veiru og Dobrava-Belgrade veiru. Hvað varðar HPS eru fyrstu einkenni lík flensu, með hita, höfuðverk og vöðvaverkjum, sem svo fylgir skyndileg öndunarbilun. Dánartíðni af völdum HPS er mjög há eða 30-60% sem er miklu hærra en af völdum HFRS. Í bæði HFRS og HPS er sjúkdómurinn afleiðing aukinna æðasjúkdóma, minnkandi blóðflögufjölda og of mikilla viðbragða ónæmiskerfisins.

Hantaveirur fundust fyrst eftir Kóreustríðið. Í því stríði var HFRS algengur sjúkdómur hjá hermönnum sem voru staðsettir nálægt Hantan ánni. Fyrsta hantaveiran var einangruð árið 1978 í Suður-Kóreu og var sýnd fram á að hún hefði valdið þeim sýkingum sem urðu á tímum Kóreustríðsins. Innan nokkurra ára fundust aðrar hantaveirur sem valda HFRS um alla Evrasíu. Árið 1982 gaf Alþjóðaheilbrigðismálastofnun sjúkdómnum HFRS nafn og árið 1987 voru hantaveirur flokkaðar í fyrsta sinn. Árið 1993 braust út HPS hópsýking á Four Corners svæðinu í Bandaríkjunum, sem leiddi til uppgötvunar á sjúkdómum Nýja heims hantaveira og öðrum sjúkdómnum sem stafar af hantaveirum. Síðan þá hafa hantaveirur fundist ekki bara í nagdýrum heldur einnig í moldvörpum, snjáldurmúsum (snjáldrum) og leðurblökum.

Hantaveirur eru flokkaðar í Gamlaheims hantaveirur (Old World hantaviruses skammstafað OWHV), sem venjulega valda blæðingum og nýrnabilun (HFRS) í Afríku, Asíu og Evrópu, og Nýja heims hantaveirur (New World hantavirus skammstafað NWHV) sem valda hantaveiru lungnaheilkenni (HPS) í Ameríku. Dauðsföll af HFRS eru á bilinu minna en 1% til 15%, en fyrir HPS er það 30-60%.[2][3][4][5]

Alvarleiki einkenna HFRS er breytilegur eftir veirutegund: Hantaan veira veldur alvarlegu HFRS, Seoul-veira meðallagi HFRS. Puumala-veira veldur vægu afbrigði af HFRS og Dobrava-Belgrade-veira veldur sýkingu sem breytileg frá því að vera væg yfir í að vera alvarleg eftir erfðaefni.[6][7] Vægt form HFRS sem stafar af Puumala-veiru og Dobrava-Belgrade-veiru er oft kölluð nephropathia epidemica (NE).[8][9] Endurteknar sýkingar af hantaveirum hafa ekki verið greindar, þannig að bata frá sýkingu veitir líklega ævilangt ónæmi.[10][11]

HFRS einkennist af fimm stigum: hita, lágþrýstingi, lágri þvagframleiðslu (oliguria), mikilli þvagframleiðslu (polyuria) og bata. Einkenni koma venjulega fram 12-16 dögum eftir smit af veirunni.[12] Bráður nýrnasjúkdómur kemur fram með nýrnabólgu, of miklu af prótíni í þvagi (proteinuria) og blóði í þvagi (hematuria). Önnur einkenni eru höfuðverkur, neðri bakverkur, ógleði, uppköst, niðurgangur, blóðugar hægðir, og að blettir koma fram á húðinni (petechiae) og blæðing í öndunarvegi.[13][14] Nýrunarbilun leiðir til þvagþurrðar (oliguria) og endurheimt nýrnaheilsu kemur með mjög miklu þvagrennsli (polyuria).[15] Bati tekur venjulega nokkra mánuði.[16]

Í mildari tilfellum getur verið erfitt að greina mismunandi stig HFRS, eða sum stig koma ekki fram, en í alvarlegri tilfellum geta fleiri stig komið samtímis.[17]

HPS er aðallega af völdum tveggja veira: Andes-veira og Sin Nombre-veiru. Sjúkdómurinn hefur þrjú stig: prodromal (snemma), hjarta- og lungnastig og bata. Einkenni koma fram um 1-8 vikur eftir að hafa orðið fyrir veirunni. Fyrstu einkenni eru hiti, höfuðverkur, vöðvaverkir, andnauð (dyspnea) og lágur blóðflögufjöldi (thrombocytopenia). Á hjarta- og lungnastigi er örari hjartsláttur (tachycardia), hjartsláttartruflanir koma fram(arrhythmias) og hjartaáfall. Leki úr háræðum lungna getur leitt til bráðrar andnauðar, vökvasöfnunar í lungum (pulmonary edema), lágþrýstings og vökvasöfnunar í brjóstholi (pleural effusion). Þessi einkenni geta valdið skyndilegum dauða.[18][19][20] Eftir að hjarta- og lungnastigið gengur yfir tekur bati venjulega 3 til 6 mánuði, með pólýúríu. Þó að HFRS sé tengt við nýrnasjúkdóma og HPS við hjartasjúkdóma, getur HFRS stundum tengst hjartasjúkdóm sem einkennir HPS og HPS stundum tengst nýrnasjúkdóm sem einkennir HFRS.[21]

Útbreiðsla - Smitleiðir

[breyta | breyta frumkóða]
BERJAYA
Hamstur af tegundinni Clethrionomys glareolus, sem er náttúrulegur hýsill fyrir Puumala veiru
BERJAYA
Hamstur af tegundinni Peromyscus sonoriensis, sem er náttúrulegur hýsill fyrir Sin Nombre veiru

Hantaveirur sem valda sjúkdómum í mönnum smitast aðallega af nagdýrum. Í nagdýrum valda hantaveirum venjulega einkennalausum, viðvarandi sýkingum. Sýkt dýr geta borið veiruna til ósýktra dýra með úðasmiti og dropasmiti úr hægðum, þvagi, munnvatni og blóði, með því að borða mengaðan mat, með sóttmenguðum ögnum sem losna úr húð eða feld, með snyrtivörum, eða með því að bíta og klóra.[22][23][24][25] Hantaveirur geta einnig breiðst út í saur-munn smitun (fecal-oral) og frá fylgju á meðgöngu frá móður til barns. Veiran geta lifað í 10 daga við herbergishita, 15 daga í hitabeltisumhverfi, og meira en 18 daga við 4 gráður á Celsíus (39 gráður Fahrenheit), sem hjálpar til við útbreiðslu veirunnar.[26][27] Umhverfisskilyrði sem eru hagstæð fyrir fjölgun og útbreiðslu nagdýra auka sjúkdómaútbreiðslu.[28] Stærstu áhættuþættir fyrir sýkingu eru að búa í dreifbýli, búa við slæmar hreinlætisaðstæður og vera í umhverfi þar sem einnig eru hýslar veirunnar. Hópar sem eru sérstaklega útsettir fyrir smit eru göngufólk, bændur, fólk sem vinnur í skógum og fólk sem vinnur í námum, hermenn og fólk sem hugsar um og rannsakar dýr. Samskipti við umhverfi sem deilt er með hýsli (oftast músum) eru stærstu áhættuþættir fyrir sýkingu. [29][30]

Tíðni hantaveiru meðal nagdýraræktenda og gæludýraeigenda sem eiga nagdýr hefur aukist um allt að 80%. Í einni hópsýkingu í Norður-Ameríku árið 2017 smitaði Seoul-veiran 31 manns í gegnum snertingu við gæludýrarottur. Andes-veiran hefur oft verið sögð af vísindamönnum vera þekkt fyrir að breiðast út frá manni til manns, eina slíka hantaveiran, venjulega eftir að hafa komist í nána snertingu við smitaðan einstakling. Einnig var tilkynnt að sú veira breiddist út í gegnum munnvatn í mönnum, við úðasmit frá hósta og hnerra og til nýfæddra barna í gegnum brjóstamjólk og fylgju.[31] Sérstök eftirgrennslan árið 2021 komst hins vegar að því að smitun Andes-veiru milli manna væri ekki studd af sterkum sönnunargögnum, þó að það sé mögulegt við takmarkaðar aðstæður, sérstaklega við nánar snertingar svo sem við kynmök.[32][33] Grunur er einnig um að Puumala-veira geti breiðst út frá manni til manns með blóðgjöfum og blóðflögum.[34]

Hantaveirur sem valda HFRS geta smitast í gegnum bit frá mítlum og blóðmítlum.[35] Rannsóknir hafa einnig sýnt að svín geta smitast af Hantaan veirunni án alvarlegra einkenna og gyltur geta sent veiruna til afkvæma sinna í gegnum fylgju. Sjúkdómur frá svínum til manna getur einnig verið mögulegur; einn svínaræktandi var smitaður af hantaveiru án snertingar við nagdýr eða mítla. Hantaan-veira og Puumala-veira hafa fundist í nautgripum, dádýrum og kanínum, og mótefni gegn Seoul-veiru hafa fundist hjá köttum og hundum, en hlutverk þessara hýsla fyrir hantaveirur er óþekkt.[36] Sýking í öðrum dýrum getur hugsanlega auðveldað þróun hantaveirunnar með erfðaefni.[37] Til viðbótar við nagdýr finnast sumir hantaveirur í litlum spendýrum sem éta skordýr, svo sem moldvörpum, snjáldurmúsum og leðurblökum.[38][39] Hantavirus mótefni, sem bendir til sýkinga, hefur einnig fundist í ýmsum fuglategundum.

Manngert umhverfi er mikilvægt í útbreiðslu hantaveiru. Skógarhögg og of mikill landbúnaður getur eyðilagt náttúrulegt búsvæði nagdýra.[40] Stækkun landbúnaðarlands helst í hendur við að rándýrum fækkar og það gerir hýslum sem bera með sér hantavirus kleift að nota landbúnaðarsvæði sem hreiður og næringarstaði. Landbúnaðarsvæði byggð í mikilli nálægð við náttúrulegt búsvæði nagdýra geta auðveldað fjölgun nagdýra ef nagdýrin hafa þar auðvelt aðgengi að fæðu.[41][42] Rottur geta búið í holræsum og flóðvarnarmannvirkjum og þá sérstaklega á svæðum þar sem förgun á lífrænum úrgangi er áfátt. Vöruflutningar á sjó og ferðalög hafa einnig verið tengd við útbreiðslu hantaveira. Rannsóknarniðurstöður um hvort að borgarumhverfi auki útbreiðslu hantaveiru eru misvísandi. Mótefnaalgengi (seroprevalence), sem sýnir fyrri sýkingu á hantavirus mælist hærra í störfum og svæðum sem eru meira útsett fyrir nagdýrum.[43] Slæm lífskjör á vígvelli, í herbúðum og í flóttamannabúðum útsetur hermenn og flóttamenn fyrir smiti.[44]

Umhverfi

[breyta | breyta frumkóða]
BERJAYA
Áhrif El Niño á staðbundið loftslag

Rottutegundir sem bera hantavírus búa í fjölbreytilegum búsvæðum, þar á meðal búsvæðum sem eru eyðimerkur, miðbaugsvæði og hitabeltisskógar, fen, sléttur, akrar og saltmýrar.[45]

Mótefnaalgengi ( seroprevalence) hantaveira í hýsiltegundum þeirra hefur reynst vera á bilinu 5,9% til 38% í Ameríku og 3% til um 19% um allan heim, eftir prófunaraðferð og staðsetningu.[46][47]

Sums staðar svo sem í Suður-Kóreu, eru reglulega veidd villt nagdýr til að fylgjast með útbreiðslu á hantaveirum.[48] Mikill raki getur gagnast nagdýrum í heitu loftslagi, þar sem það getur haft jákvæð áhrif á vöxt gróðurs og þar með fæðuframboð. Vaxandi skógarþekja er tengd aukningu á hantaveirum, sérstaklega í Evrópu.[49]

Loftslagsbreytingar og umhverfiseyðing auka snertingu milli nagdýra og manna, sem eykur hugsanlega útsetningu fyrir hantaveirum. Dæmi um þetta var Four Corners faraldurinn árið 1993 í Bandaríkjunum, sem kom strax á eftir mikilli rigningu frá El Niño-hitunartímabilinu 1992-1993. Þetta olli verulegum vexti í fæðuframboði fyrir nagdýr, sem leiddi til að þeim fjölgaði hratt og það auðveldaði þannig meiri útbreiðslu hantaveirunnar sem svo olli faraldri.[50][51][52]

Úrkoma er tengt útbreiðslu hantaveiru á ýmsa lund. Mikil rigning er áhættuþáttur fyrir útbreiðslu á næstu mánuðum, en getur haft neikvæð áhrif á útbreiðslu ef náttúruhamfarir og flóðbylgjur eyðileggja bæli og hreiður nagdýra.[53][54] Á stöðum þar sem skiptast á þurrkatímabil og regntímabil þá eru hantaveirusýkingar algengari á regntíma en á þurrkatíma.[55] Lítil úrkoma og þurrkur tengjast minnkandi tíðni þar sem slíkar aðstæður leiða til minni nagdýrafjölda, en búferlaflutningar nagdýra vegna þurrka eða flóða getur hins vegar leitt til aukinna samskipta nagdýrs og manna. Í Evrópu hefur hins vegar ekki fundist tengsl milli úrkomu og hantaveiru sjúkdóma.

Hitastig hefur mismunandi áhrif á hantaveiru. Hærra hitastig skapar óhagstætt umhverfi fyrir líf veirunnar og dregur úr virkni nagdýra í hitabelti Nýja heimsins, en það getur aftur valdið því að nagdýr leita skjóls frá hita í grennd við eða í mannabústöðum og skapast með því aðstæður fyrir meira loftborið smit.[56][57] Lægra hitastig getur lengt líf veirunnar utan hýsils. Hærra meðaltal vetrarhitastigs tengist að færri hýslar eins og hamstrategundin "bank voles" lifa af en sú tegund er náttúrulegur hýsill fyrir Puumal- veiru, en fleiri rákóttar hagamýs (striped field mice) lifa af í Kína en þær eru náttúrulegur hýsill Hantaan-veiru.[58] Öfgar í hitastigi, hvort sem það er heitt eða kalt, tengist minni tíðni sjúkdóma.[59]

Flokkun

[breyta | breyta frumkóða]

Orthohantaveira tilheyrir ættinni Hantaviridae, sem inniheldur allar hantaveirur. Í ættkvíslinni eru 37 tegundir, skráðar hér á eftir ásamt veirunni sem er fyrirmynd að viðkomandi tegund. Almennt bera tegundir nafnið á fyrirmyndarveirunni með endingunni -ense.[60][61]

Margar aðrar hantaveirur eru óflokkaðar, þó að sumar geti verið einangraðar af öðrum veirum:[64][65]

Saga

[breyta | breyta frumkóða]

Hantavirus blæðandi sjúkdómi var líklega fyrst lýst í Huangdi Neijing, fornum kínverskum læknisfræðitexta, í keisaraveldi Kína á tímabilinu 475-221 f.Kr, tímabili sem kallast Öld hinna stríðandi ríkja[67] Sú tilgáta hefur verið sett fram að hantaveirur hafi verið orsök skotgrafanýrnabólgu (thrench nephritis) hjá hermönnum í bandaríska borgarastyrjöldinni og hjá breskum hermönnum í Flanders, Belgíu í Fyrri heimsstyrjöldinni. Sjúkdómurinn var einnig nefndur í Austur-Asíu, þar sem hann var líklega algengur og var fyrst lýst vísindalega í Vladivostok árið 1913-1914. Í Seinni heimsstyrjöldinni árið 1942 braust út sjúkdómur með einkennum hantavirus sýkingar í Salla í Austur-Lapplandi í Finnlandi meðal þýskra og finnskra hermanna. Árið 1980 var tilkynnt að sú hópsýking væri af völdum veiru sem væri komin frá hýslinum og hamstrategundinni Bank voles og var kölluð Puumala-veira.[68] Einnig hefur komið fram að í seinni heimsstyrjöldinni fengu um 10.000 japanskir hermenn í Mansjúríu HFRS.[69]

Um 3.200[70] tilfelli af HFRS komu upp meðal hermanna Sameinuðu þjóðanna sem voru staðsettir nálægt Hantan ánni[71] í Kóreustríðinu, og var sá sjúkdómur fyrst greindur árið 1951[72] og nefnt Kóresk blæðandi hitasótt [73] Eftir stríðið, árið 1976 í Suður-Kóreu, gerði Ho Wang Lee[74] rannsókn á rákóttum hagamúsum og sýndi fram á að mótefni úr lungum þeirra sýndu tengsl við mótefni í blóðvökva úr þeim hermönnum sem lifðu af veikina í Kóreustríðinu. Árið 1978 var veiran einangruð í fyrsta sinn og nefnd Hantaan-veira eftir ánni.[75]

Afturvirk greining (retrospective analysis) sýndi að Hantaan veiran olli sjúkdómnum sem var kallaður kóresk blæðandi hitasótt. Aðrar hantaveirur sem ollu HFRS fundust síðan um alla Evrasíu. Sjúkdómurinn hafði ýmis nöfn í gegnum tíðina, árið 1982 nefndi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina það opinberlega blæðingarsótthita með nýrnaheilkenni.

[76] Árið 1985 var þessi hópur veira nefndur "hantaveirur" eftir Hantaan veirunni, og árið 1987 var ættkvísl Hantavirus stofnuð til að koma þeim í þáverandi ætt Bunyaviridae.[77]

Árið 1993 braust út mjög banvænn bráður öndunarsjúkdómur í Four Corners svæðinu í Bandaríkjunum. Það kom í ljós að þessi sýking var af völdum hantaveiru, sem nú heitir Sin Nombre veira, og var þetta fyrsta staðfesta dæmið um sjúkdómsvaldandi hantaveirur í Ameríku sem og uppgötvun nýrrar tegundar sjúkdóms sem stafar af hantaveirum. Nýi sjúkdómurinn var nefndur "hantaveiru lungnaheilkenni". Á næstu árum fundust fjölmargir aðrir hantaveirur í Ameríku, þar á meðal Andes- veiran, sem hefur verið sögð smitandi frá manni til manns.[78][79][80] HFRS er hins vegar mun algengari en HPS - meira en 100.000 tilfelli af HFRS eiga sér stað á hverju ári, samanborið við aðeins nokkur hundruð tilfelli af hPS árlega.[81][82]

Með tímanum hafa uppgötvast hundruðir bunyaviruses veira sem ekki var hægt að taka við í ættkvíslum Bunyaviridae-ættarinnar. Árið 2017 voru Bunyavirales og Hantaveiran, ásamt öðrum Bunyavirus ættkvíslum, hækkaðar í ætt. Hantaveirur sem einnig kallast hantavirids, vísa nú einnig til meðlima Hantaviridae ættar. Fyrri ættkvísl Hantavirus var endurnefnd Orthohantavirus til aðgreiningar, og meðlimir ættkvíslarinnar eru oft kallaðir orthohantavirus. Árið 2019 voru búnar til viðbótar ættkvíslir og undirættir til að flokka hantaveirur sem ekki eru rótar, og árið 2023 var tvínefni (binomial nomenclature) samþykkt fyrir hantaveirur.[83][84]

Tilvísanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. ↑ Jón Magnús Jóhannesson og Magnús Gottfreðsson. „Hvað eru hantaveirur og hvar finnast þær?“ Vísindavefurinn, 13. maí 2026, sótt 15. maí 2026
  2. ↑ Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M (8 ágúst 2023). „Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance“. Viruses. 15 (8): 1705. doi:10.3390/v15081705. PMC 10459939. PMID 37632047.
  3. ↑ Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S (17 október 2022). „Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review“. J Infect Dis. 226 (8): 1362–1371. doi:10.1093/infdis/jiab461. PMC 9574657. PMID 34515290.
  4. ↑ Kim WK, Cho S, Lee SH, No JS, Lee GY, Park K, Lee D, Jeong ST, Song JW (8 janúar 2021). „Genomic Epidemiology and Active Surveillance to Investigate Outbreaks of Hantaviruses“. Front Cell Infect Microbiol. 10. doi:10.3389/fcimb.2020.532388. PMC 7819890. PMID 33489927.
  5. ↑ Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC (9 nóvember 2023). „Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen“. Biology. 12 (11): 1143. doi:10.3390/biology12111413. PMC 10669331. PMID 37998012.
  6. ↑ Tariq M, Kim DM (mars 2022). „Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis“. Infect Chemother. 54 (1): 1–19. doi:10.3947/ic.2021.0148. PMC 8987181. PMID 35384417.
  7. ↑ Klempa B, Avsic-Zupanc T, Clement J, Dzagurova TK, Henttonen H, Heyman P, Jakab F, Kruger DH, Maes P, Papa A, Tkachenko EA, Ulrich RG, Vapalahti O, Vaheri A. „Complex evolution and epidemiology of Dobrava-Belgrade hantavirus: definition of genotypes and their characteristics“. Arch Virol. 158 (3): 521–529. doi:10.1007/s00705-012-1514-5. PMC 3586401. PMID 23090188.
  8. ↑ Riccò M, Peruzzi S, Ranzieri S, Magnavita N (25 október 2021). „Occupational Hantavirus Infections in Agricultural and Forestry Workers: A Systematic Review and Metanalysis“. Viruses. 13 (11): 2150. doi:10.3390/v13112150. PMC 8621010. PMID 34834957.
  9. ↑ Afzal S, Ali L, Batool A, Afzal M, Kanwal N, Hassan M, Safdar M, Ahmad A, Yang J (12 október 2023). „Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection“. Front Microbiol. 14. doi:10.3389/fmicb.2023.1233433. PMC 10601933. PMID 37901807.
  10. ↑ Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P (apríl 2015). „Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review“. Int J Infect Dis. 33: 212–218. doi:10.1016/j.ijid.2015.02.010. PMID 25704595. {{cite journal}}: |hdl-access= þarfnast |hdl= (hjálp)
  11. ↑ Krüger DH, Schönrich G, Klempa B (júní 2011). „Human pathogenic hantaviruses and prevention of infection“. Hum Vaccin. 7 (6): 685–693. doi:10.4161/hv.7.6.15197. PMC 3219076. PMID 21508676.
  12. ↑ Zhang Y, Ma R, Wang Y, Sun W, Yang Z, Han M, Han T, Wu XA, Liu R (30. september 2021). „Viruses Run: The Evasion Mechanisms of the Antiviral Innate Immunity by Hantavirus“. Front Microbiol. 12. doi:10.3389/fmicb.2021.759198. PMC 8516094. PMID 34659193.
  13. ↑ Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M (8 ágúst 2023). „Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance“. Viruses. 15 (8): 1705. doi:10.3390/v15081705. PMC 10459939. PMID 37632047.
  14. ↑ Sehgal A, Mehta S, Sahay K, Martynova E, Rizvanov A, Baranwal M, Chandy S, Khaiboullina S, Kabwe E, Davidyuk Y (18 febrúar 2023). „Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome in Asia: History, Pathogenesis, Diagnosis, Treatment, and Prevention“. Viruses. 15 (2): 561. doi:10.3390/v15020561. PMC 9966805. PMID 36851775.
  15. ↑ Tariq M, Kim DM (mars 2022). „Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis“. Infect Chemother. 54 (1): 1–19. doi:10.3947/ic.2021.0148. PMC 8987181. PMID 35384417.
  16. ↑ Lupuşoru G, Lupuşoru M, Ailincăi I, Bernea L, Berechet A, Spătaru R, Ismail G (september 2021). „Hanta hemorrhagic fever with renal syndrome: A pathology in whose diagnosis kidney biopsy plays a major role (Review)“. Exp Ther Med. 22 (33): 984. doi:10.3892/etm.2021.10416. PMC 8311249. PMID 34345266.
  17. ↑ Avšič-Županc T, Saksida A, Korva M (apríl 2019). „Hantavirus infections“. Clin Microbiol Infect. 21S: e6 – e16. doi:10.1111/1469-0691.12291. PMID 24750436.
  18. ↑ Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M (8 ágúst 2023). „Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance“. Viruses. 15 (8): 1705. doi:10.3390/v15081705. PMC 10459939. PMID 37632047.
  19. ↑ Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC (9 nóvember 2023). „Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen“. Biology. 12 (11): 1143. doi:10.3390/biology12111413. PMC 10669331. PMID 37998012.
  20. ↑ Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V (29 janúar 2022). „The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management“. Clin Kidney J. 15 (7): 1231–1252. doi:10.1093/ckj/sfac008. PMC 9217627. PMID 35756741.
  21. ↑ Noack D, Goeijenbier M, Reusken CB, Koopmans MP, Rockx BH (4 ágúst 2020). „Orthohantavirus Pathogenesis and Cell Tropism“. Front Cell Infect Microbiol. 10: 399. doi:10.3389/fcimb.2020.00399. PMC 7438779. PMID 32903721.
  22. ↑ Tariq M, Kim DM (mars 2022). „Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis“. Infect Chemother. 54 (1): 1–19. doi:10.3947/ic.2021.0148. PMC 8987181. PMID 35384417.
  23. ↑ Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J (23. desember 2021). „Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review“. Pathogens. 11 (1): 15. doi:10.3390/pathogens11010015. PMC 8778283. PMID 35055965.
  24. ↑ D'Souza MH, Patel TR (7 ágúst 2020). „Biodefense Implications of New-World Hantaviruses“. Front Bioeng Biotechnol. 8: 925. doi:10.3389/fbioe.2020.00925. PMC 7426369. PMID 32850756.
  25. ↑ Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC (9 nóvember 2023). „Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen“. Biology. 12 (11): 1143. doi:10.3390/biology12111413. PMC 10669331. PMID 37998012.
  26. ↑ Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M (8 ágúst 2023). „Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance“. Viruses. 15 (8): 1705. doi:10.3390/v15081705. PMC 10459939. PMID 37632047.
  27. ↑ Riccò M, Peruzzi S, Ranzieri S, Magnavita N (25 október 2021). „Occupational Hantavirus Infections in Agricultural and Forestry Workers: A Systematic Review and Metanalysis“. Viruses. 13 (11): 2150. doi:10.3390/v13112150. PMC 8621010. PMID 34834957.
  28. ↑ Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S (17 október 2022). „Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review“. J Infect Dis. 226 (8): 1362–1371. doi:10.1093/infdis/jiab461. PMC 9574657. PMID 34515290.
  29. ↑ Mustonen J, Henttonen H, Vaheri A (27 febrúar 2024). „Hantavirus Infections among Military Forces“. Mil Med. 189 (3–4): 551–555. doi:10.1093/milmed/usad261. PMC 10898924. PMID 37428512.
  30. ↑ Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V (29 janúar 2022). „The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management“. Clin Kidney J. 15 (7): 1231–1252. doi:10.1093/ckj/sfac008. PMC 9217627. PMID 35756741.
  31. ↑ Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M (8 ágúst 2023). „Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance“. Viruses. 15 (8): 1705. doi:10.3390/v15081705. PMC 10459939. PMID 37632047.
  32. ↑ Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S (17 október 2022). „Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review“. J Infect Dis. 226 (8): 1362–1371. doi:10.1093/infdis/jiab461. PMC 9574657. PMID 34515290.
  33. ↑ Tortosa F, Perre F, Tognetti C, Lossetti L, Carrasco G, Guaresti G, Iglesias A, Espasandin Y, Izcovich A (19. september 2024). „Seroprevalence of hantavirus infection in non-epidemic settings over four decades: a systematic review and meta-analysis“. BMC Public Health. 24 (1): 2553. doi:10.1186/s12889-024-20014-w. PMC 11414058. PMID 39300359.
  34. ↑ Meier K, Thorkelsson SR, Quemin ER, Rosenthal M (6 ágúst 2021). „Hantavirus Replication Cycle-An Updated Structural Virology Perspective“. Viruses. 13 (8): 1561. doi:10.3390/v13081561. PMC 8402763. PMID 34452426.
  35. ↑ Tkachenko E, Balkina A, Trankvilevsky D, Kolyasnikova N, Teodorovich R, Vorovich M, Popova Y, Kurashova S, Egorova M, Belyakova A, Tkachenko P, Ishmukhametov A, Dzagurova T (13 ágúst 2024). „The Specificity of Epizootic and Epidemiological Processes in Natural Foci of Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome and Tick-Borne Encephalitis in Russia, as the Basis for the Prospects of Creating a Combined Vaccine for the Prevention of These Infections“. Viruses. 16 (8): 1292. doi:10.3390/v16081292. PMC 11359185. PMID 39205266.
  36. ↑ Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M (8 ágúst 2023). „Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance“. Viruses. 15 (8): 1705. doi:10.3390/v15081705. PMC 10459939. PMID 37632047.
  37. ↑ Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V (29 janúar 2022). „The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management“. Clin Kidney J. 15 (7): 1231–1252. doi:10.1093/ckj/sfac008. PMC 9217627. PMID 35756741.
  38. ↑ Klempa B (október 2018). „Reassortment events in the evolution of hantaviruses“. Virus Genes. 54 (5): 638–646. doi:10.1007/s11262-018-1590-z. PMC 6153690. PMID 30047031.
  39. ↑ Afzal S, Ali L, Batool A, Afzal M, Kanwal N, Hassan M, Safdar M, Ahmad A, Yang J (12 október 2023). „Hantavirus: an overview and advancements in therapeutic approaches for infection“. Front Microbiol. 14. doi:10.3389/fmicb.2023.1233433. PMC 10601933. PMID 37901807.
  40. ↑ Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V (29 janúar 2022). „The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management“. Clin Kidney J. 15 (7): 1231–1252. doi:10.1093/ckj/sfac008. PMC 9217627. PMID 35756741.
  41. ↑ Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J (23. desember 2021). „Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review“. Pathogens. 11 (1): 15. doi:10.3390/pathogens11010015. PMC 8778283. PMID 35055965.
  42. ↑ Moirano G, Botta A, Yang M, Mangeruga M, Murray K, Vineis P (júlí 2024). „Land-cover, land-use and human hantavirus infection risk: a systematic review“. Pathog Glob Health. 118 (5): 361–375. doi:10.1080/20477724.2023.2272097. PMC 11338209. PMID 37876214.
  43. ↑ Tortosa F, Perre F, Tognetti C, Lossetti L, Carrasco G, Guaresti G, Iglesias A, Espasandin Y, Izcovich A (19. september 2024). „Seroprevalence of hantavirus infection in non-epidemic settings over four decades: a systematic review and meta-analysis“. BMC Public Health. 24 (1): 2553. doi:10.1186/s12889-024-20014-w. PMC 11414058. PMID 39300359.
  44. ↑ Mustonen J, Henttonen H, Vaheri A (27 febrúar 2024). „Hantavirus Infections among Military Forces“. Mil Med. 189 (3–4): 551–555. doi:10.1093/milmed/usad261. PMC 10898924. PMID 37428512.
  45. ↑ Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J (23. desember 2021). „Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review“. Pathogens. 11 (1): 15. doi:10.3390/pathogens11010015. PMC 8778283. PMID 35055965.
  46. ↑ D'Souza MH, Patel TR (7 ágúst 2020). „Biodefense Implications of New-World Hantaviruses“. Front Bioeng Biotechnol. 8: 925. doi:10.3389/fbioe.2020.00925. PMC 7426369. PMID 32850756.
  47. ↑ Obando-Rico CJ, Valencia-Grajales YF, Bonilla-Aldana DK (janúar–febrúar 2023). „Prevalence of orthohantavirus in rodents: A systematic review and meta-analysis“. Travel Med Infect Dis. 51. doi:10.1016/j.tmaid.2022.102504. PMID 36402291.
  48. ↑ Kim WK, Cho S, Lee SH, No JS, Lee GY, Park K, Lee D, Jeong ST, Song JW (8 janúar 2021). „Genomic Epidemiology and Active Surveillance to Investigate Outbreaks of Hantaviruses“. Front Cell Infect Microbiol. 10. doi:10.3389/fcimb.2020.532388. PMC 7819890. PMID 33489927.
  49. ↑ Moirano G, Botta A, Yang M, Mangeruga M, Murray K, Vineis P (júlí 2024). „Land-cover, land-use and human hantavirus infection risk: a systematic review“. Pathog Glob Health. 118 (5): 361–375. doi:10.1080/20477724.2023.2272097. PMC 11338209. PMID 37876214.
  50. ↑ Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J (23. desember 2021). „Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review“. Pathogens. 11 (1): 15. doi:10.3390/pathogens11010015. PMC 8778283. PMID 35055965.
  51. ↑ D'Souza MH, Patel TR (7 ágúst 2020). „Biodefense Implications of New-World Hantaviruses“. Front Bioeng Biotechnol. 8: 925. doi:10.3389/fbioe.2020.00925. PMC 7426369. PMID 32850756.
  52. ↑ Tian H, Stenseth NC (21 febrúar 2021). „The ecological dynamics of hantavirus diseases: From environmental variability to disease prevention largely based on data from China“. PLoS Negl Trop Dis. 13 (2). doi:10.1371/journal.pntd.0006901. PMC 6383869. PMID 30789905.
  53. ↑ Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P (apríl 2015). „Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review“. Int J Infect Dis. 33: 212–218. doi:10.1016/j.ijid.2015.02.010. PMID 25704595. {{cite journal}}: |hdl-access= þarfnast |hdl= (hjálp)
  54. ↑ Tian H, Stenseth NC (21 febrúar 2021). „The ecological dynamics of hantavirus diseases: From environmental variability to disease prevention largely based on data from China“. PLoS Negl Trop Dis. 13 (2). doi:10.1371/journal.pntd.0006901. PMC 6383869. PMID 30789905.
  55. ↑ Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J (23. desember 2021). „Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review“. Pathogens. 11 (1): 15. doi:10.3390/pathogens11010015. PMC 8778283. PMID 35055965.
  56. ↑ Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V (29 janúar 2022). „The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management“. Clin Kidney J. 15 (7): 1231–1252. doi:10.1093/ckj/sfac008. PMC 9217627. PMID 35756741.
  57. ↑ Douglas KO, Payne K, Sabino-Santos G Jr, Agard J (23. desember 2021). „Influence of Climatic Factors on Human Hantavirus Infections in Latin America and the Caribbean: A Systematic Review“. Pathogens. 11 (1): 15. doi:10.3390/pathogens11010015. PMC 8778283. PMID 35055965.
  58. ↑ Tian H, Stenseth NC (21 febrúar 2021). „The ecological dynamics of hantavirus diseases: From environmental variability to disease prevention largely based on data from China“. PLoS Negl Trop Dis. 13 (2). doi:10.1371/journal.pntd.0006901. PMC 6383869. PMID 30789905.
  59. ↑ Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P (apríl 2015). „Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review“. Int J Infect Dis. 33: 212–218. doi:10.1016/j.ijid.2015.02.010. PMID 25704595. {{cite journal}}: |hdl-access= þarfnast |hdl= (hjálp)
  60. ↑ „Genus: Orthohantavirus“. ictv.global. International Committee on Taxonomy of Viruses. Sótt 10 janúar 2025.
  61. ↑ „Virus Taxonomy: 2024 Release“. International Committee on Taxonomy of Viruses. Sótt 17. mars 2025.
  62. ↑ The exemplar virus of Orthohantavirus dobravaense is Dobrava virus, a genotype of Dobrava-Belgrade virus. In scientific papers, "Dobrava-Belgrade virus" is essentially used as a synonym for Orthohantavirus dobravaense.
  63. ↑ Orthohantavirus thailandense bears the name of Thailand virus but its exemplar virus is Anjozorobe virus.
  64. ↑ „Genus: Orthohantavirus“. ictv.global. International Committee on Taxonomy of Viruses. Sótt 10 janúar 2025.
  65. ↑ „Reevaluate and reorganize family Hantaviridae (order Bunyavirales)“ (docx). ictv.global. International Committee on Taxonomy of Viruses. 23 júní 2023. Sótt 10 janúar 2025.
  66. ↑ „History of the taxon: Species: Orthohantavirus seewisense (2022 Release, MSL #38)“. ictv.global. International Committee on Taxonomy of Viruses. Sótt 10 janúar 2025.
  67. ↑ Kuhn JH, Schmaljohn CS (28 febrúar 2023). „A Brief History of Bunyaviral Family Hantaviridae“. Diseases. 11 (1): 38. doi:10.3390/diseases11010038. PMC 10047430. PMID 36975587.
  68. ↑ Mustonen J, Henttonen H, Vaheri A (27 febrúar 2024). „Hantavirus Infections among Military Forces“. Mil Med. 189 (3–4): 551–555. doi:10.1093/milmed/usad261. PMC 10898924. PMID 37428512.
  69. ↑ Tariq M, Kim DM (mars 2022). „Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis“. Infect Chemother. 54 (1): 1–19. doi:10.3947/ic.2021.0148. PMC 8987181. PMID 35384417.
  70. ↑ Mustonen J, Henttonen H, Vaheri A (27 febrúar 2024). „Hantavirus Infections among Military Forces“. Mil Med. 189 (3–4): 551–555. doi:10.1093/milmed/usad261. PMC 10898924. PMID 37428512.
  71. ↑ Guardado-Calvo P, Rey FA (október 2021). „The surface glycoproteins of hantaviruses“. Curr Opin Virol. 50: 87–94. doi:10.1016/j.coviro.2021.07.009. PMID 34418649.
  72. ↑ Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M (8 ágúst 2023). „Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance“. Viruses. 15 (8): 1705. doi:10.3390/v15081705. PMC 10459939. PMID 37632047.
  73. ↑ Kuhn JH, Schmaljohn CS (28 febrúar 2023). „A Brief History of Bunyaviral Family Hantaviridae“. Diseases. 11 (1): 38. doi:10.3390/diseases11010038. PMC 10047430. PMID 36975587.
  74. ↑ Lupuşoru G, Lupuşoru M, Ailincăi I, Bernea L, Berechet A, Spătaru R, Ismail G (september 2021). „Hanta hemorrhagic fever with renal syndrome: A pathology in whose diagnosis kidney biopsy plays a major role (Review)“. Exp Ther Med. 22 (33): 984. doi:10.3892/etm.2021.10416. PMC 8311249. PMID 34345266.
  75. ↑ Sehgal A, Mehta S, Sahay K, Martynova E, Rizvanov A, Baranwal M, Chandy S, Khaiboullina S, Kabwe E, Davidyuk Y (18 febrúar 2023). „Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome in Asia: History, Pathogenesis, Diagnosis, Treatment, and Prevention“. Viruses. 15 (2): 561. doi:10.3390/v15020561. PMC 9966805. PMID 36851775.
  76. ↑ Tariq M, Kim DM (mars 2022). „Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis“. Infect Chemother. 54 (1): 1–19. doi:10.3947/ic.2021.0148. PMC 8987181. PMID 35384417.
  77. ↑ Deng X, Tian S, Yu Z, Wang L, Liang R, Li Y, Xiang R, Jiang S, Ying T, Yu F (júlí–ágúst 2020). „Development of small-molecule inhibitors against hantaviruses“. Microbes Infect. 22 (6–7): 272–277. doi:10.1016/j.micinf.2020.05.011. PMID 32445882.
  78. ↑ Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC (9 nóvember 2023). „Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen“. Biology. 12 (11): 1143. doi:10.3390/biology12111413. PMC 10669331. PMID 37998012.
  79. ↑ Kuhn JH, Schmaljohn CS (28 febrúar 2023). „A Brief History of Bunyaviral Family Hantaviridae“. Diseases. 11 (1): 38. doi:10.3390/diseases11010038. PMC 10047430. PMID 36975587.
  80. ↑ Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S (17 október 2022). „Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review“. J Infect Dis. 226 (8): 1362–1371. doi:10.1093/infdis/jiab461. PMC 9574657. PMID 34515290.
  81. ↑ Moirano G, Botta A, Yang M, Mangeruga M, Murray K, Vineis P (júlí 2024). „Land-cover, land-use and human hantavirus infection risk: a systematic review“. Pathog Glob Health. 118 (5): 361–375. doi:10.1080/20477724.2023.2272097. PMC 11338209. PMID 37876214.
  82. ↑ Engdahl TB, Crowe Jr JE (15 júlí 2020). „Humoral Immunity to Hantavirus Infection“. mSphere. 15 (4). doi:10.1128/mSphere.00482-20. PMC 7364217. PMID 32669473.
  83. ↑ Kuhn JH, Schmaljohn CS (28 febrúar 2023). „A Brief History of Bunyaviral Family Hantaviridae“. Diseases. 11 (1): 38. doi:10.3390/diseases11010038. PMC 10047430. PMID 36975587.
  84. ↑ Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M (8 ágúst 2023). „Zoonotic Hantaviridae with Global Public Health Significance“. Viruses. 15 (8): 1705. doi:10.3390/v15081705. PMC 10459939. PMID 37632047.

Ytri tenglar

[breyta | breyta frumkóða]
Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Hantaveira&oldid=1963230“