olmak
Türkçe
[düzenle]Köken
[düzenle]Osmanlı Türkçesi اولمق (olmak) sözcüğünden devralındı.
Söyleniş
[düzenle]Eylem
[düzenle]olmak (üçüncü tekil şahıs geniş zaman çekimi olur)
- bir görev, makam, şan veya vasıf kazanmak.
- Okumak, eczacı olmak bu sayılı inatlarından biri ve ilkidir. - Süleyman Tarık Buğra
- bir şeyi elde etmek, edinmek.
- Nihayet ben mal sahibi olacağıma göre rahattım. - Sait Faik Abasıyanık
- bir durumdan başka birine geçmek.
- Yapraklar kafalarını örtüyordu. Koç ortada, parlak, yağlı boynuzlarıyla gölgelerin içinde heybetli bir Satir olmuştu.— Sait Faik ABASIYANIK, 1934, “Kıskançlık”, Varlık, 22. sayı
- herhangi bir hâlde bulunmak.
- gerçekleşmek veya yapılmak.
- - Tabi en iyi sabun kemikten olur..— Oktay GÜZELOĞLU, 1997, Beyoğlu'nda Garibanın Otopsisi Yapılmaz, s. 137, Hiç Yayınları
- meydana gelmek, varlık kazanmak.
- En şiddetli münakaşa, kumpanyanın ismi için oldu. - Sait Faik Abasıyanık
- uygun düşmek, yerinde görülmek
- Böyle iş olmaz. Oraya gitmesek de olur.
- olgunlaşmak, yetişmek
- Ekinler oldu. Üzümler daha olmadı.
- hazırlanmak, hazır hâle gelmek
- Çay oldu.
- bulunmak
Kız da hemen olduğu yere oturdu. — M. Ş. Esendal
- geçmek, tamamlanmak
- İki yıl oldu. Nerede ise üç yıl olacak.
- sürdürmek, yürütmek
- İlişkilerimiz dostça olsun istiyorum.
- bir kuruluşla, teşkilatla alakalı bulunmak, mensup olmak
- Partili olmak.
- gelip çatmak, yaklaşmak
- Akşam oldu böyle oldu. Sabah oldu.
- bir şeyin, birinin mülkiyetine geçmek
- Pırlanta gerdanlığı da tektaş küpesi de zümrüt yüzüğü de kendinin olsun!- Sermet Muhtar Alus
- ek fiilin geniş zamanı olan -dır/-dir mânâsında kullanılan bir söz
- Annesi oluyor. Yeğeni olur.
- (teklifsiz konuşma) sarhoş olmak
- Ağzın bira kokuyordu, geldiğinde kafan olmuştu zaten, iki tane de beraber içmiştik, hiç unutmuyorum, babamı anlatıyordun, sevdalı, ellerin terliyordu.— Özgür ÇIRAK, 2024, Biz de Yarın Güleriz, s. 60, İletişim Yayınları
- uymak, tam gelmek
- Bu şapka başıma oluyor.
- elinden kaçırmak, kaybetmek, yitirmek
- Tembelliği yüzünden işinden oldu.
- bir yerde doğmuş, yaşamış olmak
- Köyden, kasabadan olmayan, düveni, dirgeni nasıl bilebilir?
- bir olayla karşılaşmak, başına kötü bir şey gelmek
- Aman, ona bir şey olmasın! Kimseye bir şey olmadı.
- yol açmak
- Bu davranışın ona çok zararı oldu.
- bir isim veya sıfatın belirttiği vaziyeti almak
- Su, buz oldu.
Çekimleme
[düzenle]Yardımcı eylem
[düzenle]olmak
- sıfat-fiil eki almış kelimelerle birlikte başlama, bitirme v.s. bildiren fiilleri meydana getirir.
- Artık bize gelmez oldu.
- Bu işi yapmış olacak.
- Hastalığa yakalanmak anlamı veir.
- Tifo olmak. Verem olmak.
Deyimler
[düzenle]abdestinde namazında olmak, aciz içinde olmak, açıklar livası olmak, açıkta olmak, adı olmak, adı sanı olmak, afiyet üzere olmak, ağaç olmak, ağırlığı olmak, ağırlık olmak, ağzının kâhyası olmak, ahirette on parmağı yakasında olmak, akıllı olmak, aklı başka yerde olmak, aklı bir karış yukarıda olmak, aklı beş karış yukarıda olmak, aklı bir karış havada olmak, aklı beş karış havada olmak, aklı bir yerde olmak, aklı fikri bir şeyde olmak, aklından zoru olmak, aksiliği üstünde olmak, alabora olmak, alet olmak, alnında yazılmış olmak, alt olmak, altın yürekli olmak, altüst olmak, anadan yeni doğmuş gibi olmak, anasından doğduğuna pişman olmak, araları limoni olmak, araları şekerrenk olmak, araları serin olmak, aralarında dağlar kadar fark olmak, aralarında kan olmak, kan olmak, arap gibi olmak, arası açık olmak, araları açık olmak, arazi olmak, arka olmak, asıda olmak, astarı yüzünden pahalı olmak, ayağına bağ olmak, ayak bağı olmak, ayak üstünde olmak, ayaklar baş, başlar ayak olmak, aydedeye misafir olmak, aynı yolun yolcusu olmak, Azrail'e bir can borcu olmak, bacakları tutmaz olmak, bacası tütmez olmak, badem olmak, bahtı açık olmak, bahtı bağlı olmak, bahtı kara olmak, ballı börek olmak, barış görüş olmak, barut olmak, baş başa olmak, baş göz olmak, baş olmak, başağrısı olmak, başı belada olmak, başı dik olmak, başı kazan gibi olmak, başı üstünde yeri olmak, başına balta olmak, başına bela olmak, bembeyaz olmak, benzi kül gibi olmak, beş paralık olmak, bıyığını balta kesmez olmak, bileğinde altın bileziği olmak, bin pişman olmak, bin tarakta bezi olmak, bir atımlık barutu olmak, bir avuç toprak olmak, bir ayağı çukurda olmak, bir çatı altında olmak, bir çift sözü olmak, bir eli yağda bir eli balda olmak, bir gömlek fazla eskitmiş olmak, bir hâl olmak, bir hoş olmak, bir hoşluğu olmak, bir iğne bir iplik olmak, bir olmak, bir sıkımlık canı olmak, birlik olmak, boğaz olmak, boynu kıldan ince olmak, boynuz isterken kulaktan olmak, boyun olmak, boyunca çocuğu olmak, boza olmak, bozum olmak, buhar olmak, buldumcuk olmak, bulut olmak, burnu Kafdağı'nda olmak, burnundan düşen bin parça olmak, büyükle büyük, küçükle küçük olmak, cami olmak, can derdinde olmak, can olmak, can simidi olmak, canciğer olmak, canına minnet olmak, ciğer kebap olmak, cin ifrit olmak, çağ dışı olmak, çamaşır ertesi olmak, çatkın olmak, çekeceği olmak, çıkmazda olmak, çiçek olmak, çocuk olmak, çocukla çocuk, büyükle büyük olmak, çorba olmak, darmadağın olmak, darmaduman olmak, davacı olmak, dayağa idmanlı olmak, dedikodu sermayesi olmak, deli olmak, delik deşik olmak, demek olmak, derde derman olmak, derdine derman olmak, derde düçar olmak, derdi başından aşkın olmak, ders olmak, dert olmak, destek olmak, deve olmak, diken diken olmak, diken üstünde olmak, dikkati calip olmak, dilden düşmez olmak, dili bir karış olmak, diline sağlam olmak, dilinin altında bir şey olmak, dillere destan olmak, dinden imandan olmak, doğduğuna pişman olmak, dosyası kabarık olmak, döl döş sahibi olmak, dörtköşe olmak, duman altı olmak, durumunda olmak, dut gibi olmak, düğüm düğüm olmak, dünden hazır olmak, dünden razı olmak, dünya başına dar olmak, dünya birinin olmak, dünyalar birinin olmak, dünya gözüne zindan olmak, dünyayı ben yarattım havasında olmak, düşman olmak, ek bent olmak, ekmeğinden olmak, el çivi gibi olmak, ayak çivi gibi olmak, parmak çivi gibi olmak, el iyisi olmak, eli dar olmak, eli darda olmak, eli kolu bağlı olmak, eli ayağı bağlı olmak, eli mahkûm olmak, elinde olmak, eline erkek eli değmemiş olmak, elinin altında olmak, emdiği süt haram olmak, emdiği helal süt haram olmak, emin olmak, emir komuta zinciri içinde olmak, emrihak vaki olmak, ense kulak yerinde olmak, ergen olmak, eski kulağı kesiklerden olmak, et tırnak olmak, ezberinde olmak, façası olmak, fariğ olmak, farkında olmak, farz olmak, fasit olmak, faydalı olmak, faydası olmak, fazla olmak, feda olmak, felç olmak, fevt olmak, fıtık olmak, fiske fiske olmak, fit olmak, fitil olmak, formda olmak, forsu olmak, fülsüahmere muhtaç olmak, gark olmak, gâvur olmak, gelip geçici olmak, gıcık olmak, gıllıgışlı olmak, gibi olmak, göl olmak, gönülden ırak olmak, görüş birliği içinde olmak, göz göz olmak, göz önünde olmak, gözünün önünde olmak, göz kulak olmak, gözden kaybolmak, gözden nihan olmak, göze diken olmak, gözleri çakmak çakmak olmak, gözleri dolu dolu olmak, gözleri fıldır fıldır olmak, gözleri ışıklı olmak, gözü açık olmak, gözü bağlı olmak, gözü büyükte olmak, gözü bir şeyde olmak, gözleri bir şeyde olmak, gözü bir şeyin üzerinde olmak, gözleri bir şeyin üzerinde olmak, gözü kapalı olmak, gözü yolda olmak, gözü yollarda olmak, gözü yüksekte olmak, gözü yükseklerde olmak, gözüne diken olmak, gurk olmak, günah olmak, günleri gece olmak, günleri sayılı olmak, haberi olmak, haberli olmak, hâk ile yeksan olmak, hakkı olmak, halef selef olmak, hâli duman olmak, hâlleri duman olmak, hâli harap olmak, halka olmak, hallihamur olmak, halvet olmak, hamamcı olmak, han sahibi olmak, hamam sahibi olmak, han hamam sahibi olmak, harem selamlık olmak, hastanelik olmak, haşır neşir olmak, hayal olmak, hayat memat meselesi olmak, hayatını birine borçlu olmak, hayatının baharında olmak, hayran olmak, hazırda olmak, hazırlıklı olmak, hazırlıksız olmak, hedef olmak, helak olmak, hemhâl olmak, hep bir ağız olmak, her aşın kaşığı olmak, her derde deva olmak, her tarakta bezi olmak, heyheyleri üstünde olmak, hizmetinde olmak, hükmünde olmak, ısrarlı olmak, ibaret olmak, içeride olmak, içi dışı bir olmak, içinde kaybolmak, içinde olmak, içine dert olmak, içli dışlı olmak, ifrit olmak, iki büklüm olmak, iki eli birinin yakasında olmak, iki kat olmak, iki paralık olmak, ikişer olmak, inadım inat olmak, istim üstünde olmak, iş ortada olmak, ortada olmak, işi iş olmak, işi olmak, işi duman olmak, durumu duman olmak, duman olmak, işi yolunda olmak, işi tıkırında olmak, işin alayında olmak, işin kurdu olmak, işinden olmak, iştahı olmak, iştahı yerinde olmak, iyi gün dostu olmak, izi belirsiz olmak, kabakulak olmak, kadük olmak, kafası kazan olmak, kafası kazan gibi olmak, kafası sersem sepet olmak, kafasının bir tahtası eksik olmak, kafasının bir tahtası noksan olmak, kalbi boş olmak, kalbi dolu olmak, kalıbı kıyafeti yerinde olmak, kan olmak, kanayan yara olmak, kangren olmak, kanlı bıçaklı olmak, kapalı olmak, kaput olmak, karakolluk olmak, karman çorman olmak, karnı tok sırtı pek olmak, karşı karşıya olmak, karşı olmak, kayıtsız olmak, keçe külah olmak, kefeni boynunda olmak, kellesinden olmak, kemeri dolu olmak, kendi havasında olmak, kendi kendine gelin güveyi olmak, kepaze olmak, ketum olmak, keyfi yerinde olmak, keyfinden dörtköşe olmak, kıl olmak, kıpkırmızı olmak, kırığı olmak, kırış kırış olmak, kırk tarakta bezi olmak, kıskacında olmak, kısmetine mâni olmak, kilit gibi olmak, kilit kürek olmak, kimya olmak, kirada olmak, kitapta yeri olmak, koltuk değneği olmak, koltukta olmak, komalık olmak, komplo kurbanı olmak, konsantre olmak, kontrol altında olmak, konuk olmak, kova olmak, kötü kişi olmak, kötü olmak, kötürüm olmak, kraldan çok kralcı olmak, kula kul olmak, kulağı bir şeyde olmak, kulağı duvar olmak, kulağı kirişte olmak, kulağına küpe olmak, kulak misafiri olmak, kuluçka olmak, kumpasa dâhil olmak, kuş kadar canı olmak, kuyruk olmak, kuzu gibi olmak, küçükle küçük, büyükle büyük olmak, küfelik olmak, kül olmak, kül ufak olmak, külah peşinde olmak, kürek kadar dili olmak, laçka olmak, ladesli olmak, laf olmak, lazım olmak, madara olmak, mağdur olmak, maksat hasıl olmak, maktul olmak, mal olmak, mangal gibi yüreği olmak, mars olmak, maruz olmak, -masıyla -mesi bir olmak, maskara olmak, mastor olmak, mat olmak, matiz olmak, mayasında olmak, maydanoz olmak, mecbur olmak, medar olmak, memede olmak, merakını mucip olmak, merhem olmak, mesleğinin eri olmak, mesleğinin erbabı olmak, mevkisi olmak, mosmor olmak, mostra olmak, muammer olmak, muaşakada olmak, mum olmak, musallat olmak, mümkün olmak, mürekkep olmak, müstahak olmak, namerde muhtaç olmak, namusu iki paralık olmak, ne oldum delisi olmak, neden olmak, nispeti olmak, objektif olmak, on parmağı boğazında olmak, on parmağında on hüner olmak, on parmağında on marifet olmak, ortadan sır olmak, ortak olmak, ortalık sütliman olmak, oydaş olmak, öğür olmak, ölçülü olmak, ölüm döşeğinde olmak, ölüm kalım meselesi olmak, ölüm kalım savaşı olmak, örnek olmak, örülü olmak, özgü olmak, özü sözü bir olmak, pabuç kadar dili olmak, pahalıya mal olmak, pamuk ipliğiyle bağlı olmak, pancar gibi olmak, papaz olmak, parasıyla rezil olmak, paşa olmak, payidar olmak, pıllım pıllım olmak, piç olmak, pirüpak olmak, pişti olmak, postundan olmak, problem olmak, projektör ışığında olmak, puşt olmak, rahat olmak, rahmetli olmak, rahmetlik olmak, razı olmak, revaçta olmak, revan olmak, rezil olmak, rezil rüsva olmak, rızası olmak, rolü olmak, sabit olmak, saçları iki türlü olmak, saf dışı olmak, sapsarı olmak, sardalya gibi istif olmak, sarmaş dolaş olmak, sayesinde sayeban olmak, sedyelik olmak, seferber olmak, senli benli olmak, sermest olmak, seyirci olmak, sıçan deliğine paha biçilmez olmak, sıkıntıda olmak, sıkıntısı olmak, sıska olmak, sinir küpü olmak, sinir sahibi olmak, sinirleri ayakta olmak, sinirleri gergin olmak, sinirlerine hâkim olmak, siper olmak, soğukkanlı olmak, söz konusu olmak, söz olmak, söz sahibi olmak, su gibi olmak, sucuk gibi olmak, suikastta parmağı olmak, suratından düşen bin parça olmak, suspus olmak, sünnet olmak, sürgün olmak, sütten çıkmış ak kaşık gibi olmak, şahken şahbaz olmak, şakayken kaka olmak, şanından olmak, şart olmak, şehit olmak, şekilci olmak, taban tabana zıt olmak, tam olmak, taraf olmak, taşı toprağı altın olmak, tatil olmak, tatlı canından olmak, tatmin olmak, tav olmak, tebelleş olmak, tedavi olmak, tek sıra olmak, tek vücut olmak, tekelinde olmak, telef olmak, tercüman olmak, ters pers olmak, tetikte olmak, tetik olmak, tıkırı yolunda olmak, tıkırında olmak, tıknefes olmak, timsal olmak, toprak olmak, tortop olmak, torun tosun sahibi olmak, torun torba sahibi olmak, toz olmak, tu kaka olmak, turfa olmak, turşu gibi olmak, turşu olmak, tutunacak dalı olmak, tuz buz olmak, tuzla buz olmak, tuzluya mal olmak, uçan kuşa borcu olmak, uçkuruna gevşek olmak, uçkuruna düşkün olmak, uçkuruna sağlam olmak, uf olmak, un ufak olmak, uykusu ağır olmak, uykusu derin olmak, uyuz olmak, üstün olmak, üstünde hakkı olmak, vacip olmak, var olmak, varit olmak, verem olmak, verilmiş sadakası olmak, yadigâr olmak, yağlı ballı olmak, yalana şerbetli olmak, yalvar yakar olmak, yanında olmak, yâr olmak, yara bere içinde olmak, yaraya merhem olmak, yazının cahili olmak, yekvücut olmak, yem olmak, yeri olmak, yeri yurdu belirsiz olmak, yerinde olmak, yerli yerinde olmak, yıkım olmak, yok olmak, yoksun olmak, yola revan olmak, yolu açık olmak, yuları birinin elinde olmak, yüreği göz göz olmak, yüreği parça parça olmak, yüreğine dert olmak, yüz göz olmak, yüz karası olmak, yüzü allak bullak olmak, yüzü alabora olmak, yüzü kireç gibi olmak, yüzü sıcak olmak, yüzü soğuk olmak, yüzünden düşen bin parça olmak, yüzüne bakamaz olmak, yüzüne bakılacak gibi olmak, yüzüne bakılır olmak, yüzüne bakılmaz olmak, zararda olmak, zevkinde olmak, zevkten dörtköşe olmak, ziyan olmak, ziyan zebil olmak, zom olmak, zoru olmak, zorunda olmak
Çeviriler
[düzenle]meydana gelmek
|
Kaynakça
[düzenle]- Türk Dil Kurumuna göre "olmak" maddesi
