Walentynki

Walentynki

Czerwone serce, będące symbolem walentynek
Dzień	14 lutego
Typ święta	międzynarodowe
Zwyczaje	wysyłanie kartek, życzeń, wierszy
Symbole	serce, Kupidyn (Amor)
Inne nazwy	Dzień zakochanych, Dzień Świętego Walentego
Podobne święta	Noc Kupały, Dzień Kobiet, Dzień Mężczyzn

Walentynki (ang. Valentine’s Day) – coroczne święto zakochanych przypadające 14 lutego. Nazwa pochodzi od św. Walentego, którego wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest również tego dnia.

Zwyczajem w tym dniu jest wysyłanie listów zawierających wyznania miłosne (często pisane wierszem). Na Zachodzie, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych, czczono św. Walentego jako patrona zakochanych. Dzień 14 lutego stał się okazją do obdarowywania się drobnymi upominkami.

Nazwa „Walentynki” wywodzi się od św. Walentego, który w 1496 roku został ogłoszony patronem zakochanych przez papieża Aleksandra VI.

Historia walentynek

Trudno stwierdzić, kiedy i jak to święto powstało. Przyjmuje się, że wywodzi się z Rzymu. Ma ona związek z ptakami, gdyż w połowie lutego, ptaki gnieżdżące się w Rzymie rozpoczynały swoje zaloty i łączyły się w pary, co uważano za symboliczne przebudzenie natury, zwiastujące nadchodzącą wiosnę. Rzymianie wyznaczyli więc 15 lutego na dzień obchodów Luperkaliów. Był to festynu ku czci boga płodności Faunusa Lupercusa. 14 lutego organizowano miłosną loterię, podczas której imiona dziewcząt zapisywano na skrawkach papieru, a chłopcy je losowali. Wylosowane dziewczyny stawały się ich partnerkami podczas Luperkaliów. Często te pary pozostawały razem przez cały rok, a czasem nawet tworzyły trwałe związki na całe życie.

Kiedy w IV wieku chrześcijaństwo stało się religią panującą w Cesarstwie Rzymskim, pogańskie obchody stopniowo zastępowano świętami chrześcijańskimi. Luperkalia były na tyle popularne, że przetrwały aż do końca V wieku. Dopiero w 496 roku papież Gelazy I zniósł je, zastępując je najbliższym w kalendarzu liturgicznym świętem. Za panowania cesarza Klaudiusza II Gockiego, Rzym prowadził krwawe i niepopularne wojny, do tego stopnia, że mężczyźni niechętnie wstępowali do wojska. Cesarz uznał, że przyczyną tego był ich brak chęci do opuszczania narzeczonych i żon, dlatego zakazał wszystkich zaręczyn i ślubów. Kapłan Walenty sprzeciwiał się tym zakazom, pomagając parom, które potajemnie zawierały małżeństwa. Został jednak schwytany i skazany na śmierć. 14 lutego 269 lub 270 roku, w dniu, w którym odbywały się miłosne loterie, został brutalnie pobity, a następnie ścięty. Przed śmiercią, przebywając w więzieniu, zaprzyjaźnił się z córką strażnika, która go wspierała duchowo. Na pożegnanie zostawił jej liść w kształcie serca z napisem: „Od twojego Walentego”. Najstarsza zachowana walentynka została wysłana przez Karola, księcia Orleanu, do jego żony Bony. Książę napisał ją w londyńskiej Tower, gdzie został uwięziony po przegranej bitwie pod Azincourt w 1415 roku. Spędził tam ponad 25 lat, pisząc poezję, pieśni i listy miłosne.

Opis 14 lutego jako dorocznego święta miłości pojawił się po raz pierwszy w „Karcie dworu miłości” z 1400 roku. Najprawdopodobniej został wydany przez Karola VI Szalonego, króla Francji. Wydarzenie to było uwiecznione wystawnymi uroczystościami, ucztami oraz konkursami pieśni i poezji. Od XVI wieku, w dniu św. Walentego, kobiety zaczęto obdarowywać kwiatami. Tradycja ta wywodzi się z wydarzenia zorganizowanego przez jedną z córek króla Francji, Henryka IV, podczas którego każda z obecnych dziewcząt otrzymała bukiet kwiatów od swojego kawalera. Dodatkowo, narzeczony miał obowiązek 14 lutego wysłać ukochanej czuły liścik, zwany walentynką. Masowa popularność walentynek zaczęła się w Wielkiej Brytanii w 1797 roku, gdy opublikowano książkę „The Young Man's Valentine Writer”, zawierającą sentymentalne wiersze dla młodych kochanków. Wkrótce pojawiły się też tak zwane mechaniczne walentynki, czyli ozdobne karty wykonywane z koronki i wstążek. Leigh Eric Schmidt pisał w 1849 roku, że Dzień Świętego Walentego stał się już niemal świętem narodowym. W XIX wieku walentynki uznawano za najbardziej romantyczny sposób wyznania miłości, a zawierały one słowa: Będziesz moją walentynką. W Stanach Zjednoczonych listy walentynkowe były anonimowe, kończące się pytaniem: Zgadnij, kto? podczas gdy w Europie nadawca podpisywał się po prostu: Twój Walentyn.

Komercjalizacja święta rozpoczęła się w 1847 roku, kiedy Esther Howland z Worcester w stanie Massachusetts wpadła na pomysł rozpowszechnienia walentynek do Stanów Zjednoczonych. Dziś U.S. Greeting Card Association szacuje, że każdego roku w Stanach Zjednoczonych wysyłanych jest około 190 milionów walentynek. W Polsce mieliśmy swoje święto zakochanych, była to Noc Kupały, obchodzona w nocy z 21 na 22 czerwca. Przedwojenna Rzeczpospolita na kresach wschodnich miała również dodatkowy dzień zakochanych, zwany Kaziukami, przypadający na 4 marca, czyli dzień św. Kazimierza. To wtedy wyznawano uczucia wybrance lub wybrankowi serca, ofiarowując specjalnie upieczony piernik z romantyczną rymowanką. Walentynki dotarły do Polski stosunkowo późno, wraz z kultem św. Walentego z Bawarii i Tyrolu. Popularność tego święta rozwinęła się dopiero w latach 90. XX wieku. Więc zanim to święto trafiło do Polski okrążyło niemal całą cywilizację zachodnią, nim dotarło do naszego kraju.

Brytyjczycy uważają to święto za własne z uwagi na fakt, że rozsławił je na cały świat sir Walter Scott (1771-1832).

Walentynki w Polsce

Walentynkowe akcesoria, czerwone serca, miśki i poezja w archidiecezji przemyskiej

Bombonierka z czekoladkami, popularny prezent walentynkowy

Kwiaty, takie jak czerwone róże, są często wysyłane w Walentynki

Do Polski obchody walentynkowe trafiły wraz z kultem świętego Walentego z Bawarii i Tyrolu. Pod wpływem wzorców z zachodu święto zaczęto nieformalnie obchodzić w latach 80. XX w i nazywać je „Walentynkami”. W 1989 roku m.in. Stowarzyszenie Młodzieży Niepełnosprawnej „Alfa” z Bytomia zaczęło dystrybuować kartki walentynkowe. Większą popularność uzyskały dopiero w latach 90. XX wieku, udział w ich wprowadzaniu do Polski miała Nina Kowalewska-Motlik, dyrektorka wydawnictwa Harlequin, która zajęła się promowaniem Walentynek w telewizji z Niną Terentiew w 1992 roku; wg Niny Kowalewskiej-Motlik polską nazwę święta zaproponowali telewidzowie.

Kilka miast w Polsce przyznaje się do posiadania relikwii św. Walentego, w tym Lublin, Kraków i Chełmno. W każdym z nich 14 lutego organizowane są obchody ku czci patrona zakochanych. Stałym niemalże elementem walentynek jest wzajemnie wręczanie sobie walentynkowych ozdobnych karteczek. Czerwone, najczęściej w kształcie serca, opatrzone walentynkowym wierszykiem, a często i miłosnym wyznaniem. Corocznie od 14 lutego 2002 roku w Chełmnie odbywają się wydarzenia kulturalno-rozrywkowe pod nazwą „Walentynki Chełmińskie”. Za sprawą przechowywanej, prawdopodobnie od średniowiecza, w chełmińskim kościele farnym pw. Wniebowzięcia NMP (1280–1320) relikwii św. Walentego, połączono tu lokalny kult św. Walentego z tradycją anglosaską.

Zwyczaje

Wieża Taipei 101 podczas walentynek

Najważniejszym miejscem kultu św. Walentego jest bazylika jego imienia w Terni, na srebrnym relikwiarzu ze szczątkami patrona umieszczono inskrypcję „Święty Walenty patron miłości”. Gromadzą się tu również małżonkowie świętujący 25 lub 50 rocznicę zawarcia sakramentu małżeństwa. W Terni w tym dniu wręczana jest również nagroda „Rok Miłości”. W roku 1997 list do par narzeczonych przesłał również Jan Paweł II, a jego przesłanie wyryto na marmurowej tablicy przy grobie świętego Walentego.

Krytyka walentynek

Część polskiego społeczeństwa krytykuje walentynki jako przejaw amerykanizacji, obcy polskiej kulturze i wypierający rodzime tradycje. Walentynki są też krytykowane za ich komercyjne i konsumpcjonistyczne nastawienie. Są one wykorzystywane przez biznes i media do przełamania stagnacji handlowej pomiędzy Bożym Narodzeniem a Wielkanocą.

Dla niektórych osób niepozostających w związkach, tzw. singli (szczególnie określających się jako quirkyalone) walentynki mają charakter opresywny, związany z „tyranią bycia w związku” i piętnujący osoby żyjące w pojedynkę. Z tego powodu 14 lutego został uznany przez społeczność quirkyalone za International Quirkyalone Day, mający być w zamierzeniu antywalentynkami.

Z powodu pogańskiego pochodzenia obchodzenie walentynek odrzucają Świadkowie Jehowy.

W takich krajach jak Pakistan czy Indie zwyczaje walentynkowe, również wysyłanie kartek, są potępiane jako niezgodne z duchem islamu.

Zobacz też

• Biały Dzień
• Trifon Zarezan
• Masakra w Dniu Świętego Walentego