Tirthankara

24 tirthanakarów, miniatura z XIX wieku

Wyznawcy dżinizmu czczą 24 ubóstwianych Tirthanakara (Tirthakara, rzadziej Tirthankara, niegdyś spolszczanych jako tirthankarów, sanskr. „budowniczych mostów” – prowadzących do nirwany) – nauczycieli głoszących zasady ich religii. W sztuce indyjskiej wyobrażani są jako:

– mężczyźni siedzący w pozie medytacyjnej (ręce złożone na nogach, dłonie zwrócone do góry)

– stojący z opuszczonymi rękami – najczęściej całkowicie nadzy.

Mają na piersiach znak śriwatsa, parasol nad głowami, z tyłu drzewo oświecenia i nimb wokół głowy. Rozróżnić ich można jedynie po symbolicznych atrybutach lub otaczających postaciach.

23 uważa się za mitycznych:

1. Adinatha (Riszabhadewa) – przedstawiany w kolorze żółtym, symbolizuje go byk,

2. Adżinatha – złoty, słoń,

3. Sambhawanatha – koń,

4. Abhinandana – złoty, małpa,

5. Sumatinatha – złoty lub żółty, ptak lub koło,

6. Padmaprabha – czerwony kwiat lotosu,

7. Suparswanatha – zielony, swastyka lub siedmiogłowa kobra,

8. Czandraprabha – biały, sierp księżyca,

9. Puszpadanta (Suwidhana) – biały, krokodyl lub krab,

10. Sithalanatha – żółty lub złoty, swastyka lub liść drzewa pippal,

11. Śrejamśanatha – żółty lub złoty, orzeł, daniel lub nosorożec,

12. Wasupudżja – czerwony, bawół indyjski,

13. Wimalanatha -złoty lub żółty, dzik,

14. Ananatanatha – złoty, sokół lub niedźwiedź,

15. Dharmanatha – żółty, błyskawica,

16. Śantinatha – złoty lub żółty, daniel lub żółw,

17. Kunthanatha – złoty, koza,

18. Arthanatha – złoty lub żółty, ryba,

19. Mallinatha (według swetambarów kobieta) – niebieska lub złota, dzban na wodę,

20. Munisuwrata – ciemny, żółw,

21. Naminatha – złoty, niebieski lotos,

22. Neminatha (Arisztanemi) – czerwony lub ciemny, muszla,

23. Parśwa (VIII–VII w p.n.e.), półlegendarny, uważany za twórcę religii dżinizmu – ciemnoniebieski, wąż lub siedmiogłowa kobra.

ostatni – historyczny:

24. Tirthakara (złoty lub żółty, lew) – Dżina, właśc. Wardhamana Mahawira (ok. VI–V w p.n.e.).