Ganges
 | |
| Kontynent | |
|---|---|
| Państwo | |
| Rzeka | |
| Długość | 2510 km |
| Źródło | |
| Miejsce | Himalaje |
| Współrzędne | |
| Ujście | |
| Recypient | Zatoka Bengalska |
| Współrzędne | |
| Mapa | |
 | |
Położenie na mapie Indii  | |
Położenie na mapie Azji  | |
Ganges (hindi गंगा IPA: [ˈɡəŋɡa:], sanskryt गङ्गा) – rzeka w południowej Azji, przepływająca przez Indie i Bangladesz. Jej długość wynosi 2510[1][2] (wg innych danych 2700[1]) km, a powierzchnia dorzecza ponad 1 mln km² (z Brahmaputrą 1,7 mln km²). Ganges uchodzi do Zatoki Bengalskiej będącej częścią Oceanu Indyjskiego[1].
Nad Gangesem leżą m.in. Kanpur, Prajagradź, Waranasi, Patna, Kolkata, Mirzapur i Bhagalpur[1].
Ganges przepływa przez jeden z najżyźniejszych i najgęściej zaludnionych regionów świata[3]. Źródła Gangesu znajdują się w lodowcach górskich w Himalajach[1]. Główne źródła Gangesu to znajdujące się w stanie Uttarakhand Bhagirathi, wypływające z lodowca Gangotri na wysokości 4600 m, oraz Alaknanda[1][3]. Innymi źródłami Gangesu są Mandakini, Dhauliganga i Pindar. Według innej hipotezy faktycznym źródłem Gangesu jest lodowiec Gaumukh, znajdujący się ok. 21 km na południowy wschód od Gangotri[3]. W górnym biegu Ganges płynie przez odgałęzienia Himalajów w wąskiej dolinie, w środkowym i dolnym przez Nizinę Hindustańską[1]. W pobliżu Haridwaru rzeka wpływa na rozległą dolinę o powierzchni 1 mln km². Ganges przepływa subkontynent indyjski z niewielką prędkością w kierunku wschodnim, tworząc liczne meandry[2]. Wraz z Brahmaputrą tworzy największą deltę na Ziemi o powierzchni ok. 80 tys. km²[1][2] (według innych źródeł ok. 100 tys. km²)[1]. Rzeka uchodzi do Zatoki Bengalskiej. Główne dopływy Gangesu to: Gomati, Ghaghra, Kali Gandaki, Kosi (lewe), Jamuna, Son, Damodar (prawe)[1].
Rzeka odwadnia jedną czwartą subkontynentu indyjskiego[2]. Wody Gangesu są wykorzystywane przez szeroko rozbudowaną sieć kanałów i urządzeń nawadniających. Chociaż Ganges leży w Indiach, przeważająca część jego rozległej delty znajduje się w Bangladeszu, gdzie rzeka łączy się z Brahmaputrą, tworząc największą na świecie wieloramienną deltę o powierzchni ok. 86 tys. km²[4]. Ganges charakteryzuje się dużymi wahaniami poziomu wód do 10 m[1].
Wody obu rzek niosą wielkie ilości materiału (rocznie ok. 200 mln t), który osadzając się w ujściu, cały czas powiększa obszar delty. Miąższość osadów delty jest jednak stosunkowo niewielka w porównaniu z innymi wielkimi deltami świata, bo wynosi tylko ok. 18 m[4]. W regionie delty rzeka jest narażona na zmiany biegu rzeki. W 1785 roku rzeka przepływała w pobliżu Mojmonszinho, w latach późniejszych rzeka zaczęła płynąć 65 km na zachód od miasta[3]. Regularne deszcze monsunowe powodują rozległe powodzie[3].
Ganges jest uważany przez wyznawców hinduizmu za rzekę świętą. Rzeka jest wykorzystywana przez Hindusów jako miejsce kremacji zwłok oraz obrzędowych kąpieli[1].
Wody Gangesu zamieszkuje m.in. suzu gangesowy[5]. W delcie Gangesu oraz w Zatoce Bengalskiej rozciąga się Park Narodowy Sundarbanów, gdzie żyją m.in. tygrysy bengalskie, jeleniaki bagienne. krokodyle, barasinga, jelenie aksis, waran paskowany, pyton tygrysi, brodźce, czaple, kormorany, bociany[3][6]. Na terenie parku rozwinął się największy na świecie jednorodny las namorzynowy[6].
Rzeka jest silnie zanieczyszczona. W 1985 roku przygotowano międzynarodowy 10-letni plan oczyszczenia Gangesu. W 2000 roku plan zakończono niepowodzeniem[1]. W 2014 roku premier Indii Narendra Modi ogłosił program oczyszczenia Gangesu, obejmujący budowę oczyszczalni ścieków, ochronę i odnowę ekologiczną oraz podnoszenie świadomości społecznej[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Ganges [online], encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2026-05-23] [zarchiwizowane z adresu 2024-03-08].
- 1 2 3 4 Oxford. Wielka Encyklopedia Geografii., t. Tom 12: Krajobrazy Ziemi i cuda przyrody, Oxford Educational, 2001, s. 42, ISBN 83-7425-146-8.
- 1 2 3 4 5 6 7 Ganges River [online], britannica.com [dostęp 2026-06-03] (ang.).
- 1 2 Edward Schnayder, Delty i estuaria, „Poznaj Świat”, nr 5 (66), R. VI, Polskie Towarzystwo Geograficzne, maj 1958, s. 20–22.
- ↑ G. Braulik, Family Platanistidae (South Asian River Dolphin), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (red.), Handbook of the Mammals of the World, cz. 4 Sea Mammals, Barcelona: Lynx Edicions, 2014, s. 358–363, ISBN 978-84-96553-93-4 (ang.).
- 1 2 Oxford. Wielka Encyklopedia Geografii., t. Tom 9. Skarby świata: Azja, Oxford Educational, 2005, s. 38, ISBN 83-7425-143-3.
