Rejio (biologio)
En biologio, rejio esas la maxim alta taxonomiala rango pos la domeno. La koncepto di rejio uzesis historiale por grupigar vivanta organismi segun fundamentala traiti, exemple la tipo di celuli, la maniero di nutrado, e la komplekeso di strukturo.
Historio
[redaktar | redaktar fonto]La triesma klasifiko di organismi en rejii chanjis kun la progreso di mikrobiologio e molekulala biologio. La precipua etapi esas:
- Carolus Linnaeus (1735) – distingis nur du rejii: Animalia ed Plantae (inkluzinte fungi).
- Ernst Haeckel (1866) – adjuntis triesma rejio: Protista por un-celulala organismi.
- Herbert Copeland (1938) – kreis quaresma rejio: Monera por prokarioti (bakterii e cianobakterii).
- Robert Whittaker (1969) – propozis la sistemo di kin rejii, qua esas ankore multe docata:
- Monera (prokarioti)
- Protista (un-celulala eukarioti)
- Fungi (fungi)
- Plantae (planti)
- Animalia (animali)
- Carl Woese (1977) – propozis sistemo di tri domeni (Archaea, Bacteria, Eukaryota), qua ofte remplasas la rejio-sistemo en ciencala literaturo. Tamen, multa skolalibri ankore uzas la kin rejii.
Moderna sistemo (kin rejii)
[redaktar | redaktar fonto]| Rejio | Tipi di celuli | Nutrado | Exempli |
|---|---|---|---|
| Monera | Prokariota (sen nukleo) | Autotrofa o heterotrofa | Bakterio (ex. Escherichia coli), cianobakterio |
| Protista | Eukariota (kun nukleo), ofte un-celulala | Autotrofa (fotosintezo) o heterotrofa | Amebo, paramecio, algo |
| Fungi | Eukariota, multa-celulala (ecepte gisti) | Heterotrofa per absorbo | Champinioni, moldo, gisto |
| Plantae | Eukariota, multa-celulala, kun celuloso-parieto | Autotrofa (fotosintezo) | Arbori, flori, musko |
| Animalia | Eukariota, multa-celulala, sen rigida parieto | Heterotrofa per ingesto | Spongii, insektoj, mamiferoj |
Domeno-sistemo
[redaktar | redaktar fonto]Segun la moderna kladistiko, la vivo organizesas en tri domeni, qui superiras la rejii:
- Archaea – prokarioti kun unika membrano-lipidi, ofte extremofili.
- Bacteria – la veri prokarioti (ex. la maxim multa bakterii).
- Eukaryota – omna organismi kun eukariota celuli, inkluzite la quar rejii Protista, Fungi, Plantae, ed Animalia.
En ica skemo, Monera ne plus egardesas kom valida rejio, pro ke ol esas polifiletika grupo.
Importo
[redaktar | redaktar fonto]La rejio-klasifiko helpas komprenar la evolucionala relati inter vivanta enti e faciligas la studio di lia propraji. Ol restas utila pedagogiala utensilo, malgre ke la kladistiko e la molekulala filogenetiko ofras plu preciza grupigi.
