Pierre-Simon Laplace
| Pierre-Simon Laplace | |
|---|---|
Ritràt di Pierre-Simon Laplace |
|
| Nazionalitât | Francêse |
| Date di nassite | 23 di Mârs 1749 |
| Lûc di nassite | Beaumont-en-Auge, France |
| Date de muart | 5 di Mârs 1827 |
| Lûc de muart | Parîs, France |
| Attivitât / Tipologie | Matematî, fisîc e astronom |
| Oparis principâls | Trasformade di Laplace, Ecuazion di Laplace, Ipotesi de nebulose |
| Notis | Cognossût come il "Newton francês", al è stât un dai principâls scienziâts dal so timp |
Pierre-Simon, marchês di Laplace (23 di Març dal 1749 – 5 di Març dal 1827) al è stât un matematic, astronom e fisic francês, un dai plui grancj e influents sienziâts dal XXVIII e des primis decennis dal XIX secul.
Spesso ciamât il "Newton francês", al à dât contribûts fondamentâi in te mecaniche celest, in te teorie des probabilitâts, in te analisi matematiche e in te fisiche matematiche.

Biografie
[cambie | modifiche il codiç]Laplace al è nassût a Beaumont-en-Auge, in te Normandie (France). Al à studiat in te Universitât di Caen e, par vie del so grant talent par la matematiche, al è lât a Parîs dulà che al à cjatât il supuart di Jean le Rond d'Alembert, che al à iutât a diventâ profesôr in te École Militaire di Parîs.
In tal periodi de Rivoluzion francese al à partecipât a la comission par la creazion dal sisteme metric decimâl. In tal periodi napoleonic al è stât ancje ministri dai internis par un curt periodi e senatôr. Al è muart a Parîs intal 1827.
Oparis e contribuzions
[cambie | modifiche il codiç]
La contribuzion di Laplace e à marcât une svolte in tancj ciamps de siense:
Mecaniche celest: In te so monumentâl opare in cinc volums, Traité de mécanique céleste (1799–1825), Laplace al à aplicât la gravitazion universâl di Newton par spiegâ i movimentis di ducj i meps e i pianetis dal Sisteme Solâr, dimostrant la stabilitât dal sisteme a lunc tierming. Al è ancje innomât par la so ipotese nebulâr su la origjin dal Sisteme Solâr.
Teorie des probabilitâts: In tal so libris Théorie analytique des probabilités (1812) e Essai philosophique sur les probabilités (1814), al à formalizât la definizion classiche di probabilitât e al à perfezionât il teoreme di Bayes (regole di Bayes-Laplace).
Ecuazion di Laplace Inte analisi matematiche, al à introdòt l'ecuazion diferenziâl a derivadis parziâls che e puarte il so nom:
e la trasformade integrâl:
E la famôse Trasformade di Laplace, un strument fondamentâl par la soluzion di ecuazions differenziâls inte inzegnerie e inte fisiche:
Determinisim sientific (Demoni di Laplace): Laplace al è innomenât par vê formulât un esempî dal determinisim causâl, intal qual al ipotizave un inteleç suprem (il "demoni di Laplace") che, cognossint la posizion e il moment di dutis lis particelis de l'univiers in un moment dati, al podarès calculâ il passât e il futûr di dut.
Bibliografie
[cambie | modifiche il codiç]- Laplace, Pierre-Simon (1799–1825). Traité de mécanique céleste. Crapelet, Paris.
- Laplace, Pierre-Simon (1812). Théorie analytique des probabilités. Veuve Courcier, Paris.
- Gillispie, Charles Coulston (1997). Pierre-Simon Laplace, 1749-1827: A Life in Exact Science. Princeton University Press.
Leams esternis
[cambie | modifiche il codiç]- MacTutor History of Mathematics archive - Pierre-Simon Laplace: http://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Laplace/
- Mathematics Genealogy Project - Pierre-Simon Laplace: http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=10852
- Stanford Encyclopedia of Philosophy - Causal Determinism: http://plato.stanford.edu/entries/determinism-causal/
