Human
| Subclass of | individual person, omnivore, natural person, anatomically modern human  |
|---|---|
| Part of | Kəndaramma, humanity, biosphere, group of humans |
| Facet of | humanity |
| Participant in | human activity |
| Has effect | artificial object |
| Studied by | anthropology, human ecology |
| Physically interacts with | natural environment, Dunya |
| History of topic | human history |
| Main food source | human food |
| Uses | artificial physical object, physical tool, Language |
| Taxon known by this common name | Homo sapiens, Homo sapiens sapiens |
| Produced sound | human voice |
| Male form of label | homulo, humano |
| EntitySchema for this class | Entity schema not supported yet (E10) |
| Opposite of | non-human animal |
Adamgana sodə (Homo sapiens, maananzə 'kam taktəma' au 'kam hikima') sandima jili dabbawa ngəwuye kuru tarratawo, sandiya bipedalism-a, kunduli tiyibe gana-a, kuru kərən kura, tuskaata-a sandi doni nzundu zamanbe-a, ada-a, təlam-a fuwutəro banazəyinma. Adammanasodə zauro naptəram jamabe kuru naptəramma naptəram jamabe tuskaata doni kufuwa kəla kəlzayin-a gaska sadinma-a nguwulan napsayin, yalla-a nəmkarəngə-a lan səta kərye siyasabero saadəna. Kəndaram ndikate amsoyedə darajaa kada koksəna, adawa naptəram jamabe-a adawa-a, shidoni naptəram jamabe banazəyinma. Shi awo notəbea kuru adamganabe məradənzə shi kəndagəram adamganabe a asutəa kuru awoa kəndagəramnzən dagənadəga faltəa adə shima səkə adamganabe ilmu kimiyabe a, falsafa a, adin a, tarihi a kuru nashaa ilmube gadea sammaso cedo.
Adamganasodə tiyinzan prefrontal cortex kura kuru zauro wurazəna mbeji, nasha kərgənbedə asutə ngəwuro kəllata. Sandidə awowa hangal'a, raksa episodic memory'a, fuska fəletə'a, kəlanza notə'a kuru tiwori hangalbe'a. Hangal adamganabedə raksə kəlanzəga surin (meta-cognition), tafakar kəlanzəbe-a, tafakkar-a, məradə-a kuru raayi kəla kəndəgaben yitagattəgə-a. Adamganasodə raksa hangalnzalan loktulan bəlawurozayin (chronesthesia) shidəwo maananzə fuwuro kurube.[2] Halla anyiye fuwutə nzunduye kura-kura suwudəna dalilla-a kuru ilmu zamanwa fuwuyero yitagattəgə-amen. Suro ilmu anthropologybe adaben, ilmudo zamanwa gade-gaden gǝnatǝ-a kuru fuwutǝgǝ-adǝ shima ratchet effectlan nowotǝ.[3]
Adamganasodə omnivorous, raksa kəska-a dabba-a jili kada zowin, kuru konnu faidata kəmbu dawarzayin kuru dezain. Sandiye magǝ uskuro kǝnǝngatin kǝmbu baro, kuru kawu yakkǝ au diyawuro nji baro. Adamganasodə ngəwusoro kawusulan lezain, awa tulur səta ləgarro lezain. Tada sambidə tajirwaa, fujiwo kaziyi-a kərmu-aye mbeji. Ya-a bawa-a indiso tada adammanabero cistayin, sandi duwo tambolan bananza ba.
Genes-a kuru kǝndaram-adǝ sandima nǝmgade-gade adamganabe-a, physiology-a, awo tiyi kamye sǝkǝ kǝriwujinma-a, hangalbe-a, nǝmkura tiyibe-a kuru kǝnǝnganzǝ-a faljin. Adamganasodə trait kadalan gadezana yaye, am indi ndasowoso kashi 99% nasha geneticben samun, nəmnguwu geneticbedə Africalan. Nǝm gade donyi geneticbe dǝ shiya nguwu kate konga-a kamuwa-a yen mbeji. Daji, kongadə duno tiyibe ngəwu kuru kamuwadə ngəwusoro kaisə tiyibe ngəwu. Kamuwadə menopause lan kara kuru raksa sambinza ba ro walzayin kawu kənənganza dajinro. Sandi kuruson kǝnǝnganza kuruwu suro jama dunyabe sammason mbeji. Fasal jinsibe konga-a kamuwa-aro yektədə gargamlan gadezəna, kuru kazəyiya adawa jinsibe nowatadə naptəramma nguwulan waltəna.
Adamganasodə hominins gade Africa lan saa miliyon kada kozənalan fəlangzana. Ilmuwu kimiyabe laaye adamganasodə wakilla genus Homobe sammasoro gozaiyaye, futu nowatalan shi Homo sapiensdə, wakilla shi basdə. Homo sapiensdə saa 300,000 kozənalan fəlangada kuru Africalan zuwuru, hangal-hangallin am kureyedə'a falzəna. Am buroyedə barama-a kəmbu saptəmaso, kawu bare-a dabba fatobero kalaktə-a təbandindəro sandiye cidi shiro Fertile Crescent gultində-a nashaa gade kəla furum zamanbe-alan napsayin. Kəmbuwa ngəwutəye nəmnguwu amsoye isə sakəna, kərmai kərmaiye jili kada badiyatə, ruwo faidatə-a isə mburo wallono, kuru jami kəla furum zamanbe kadaye cizana kuru sukuruwuna. Adamganasodə wuratə gozaa kowada, am biliyon 8.3 samin nashaa dunyabe sammaso səmowona suro saa 2026. Sonyayi, adamganasoye Kəmbalro ziyara sadəna kuru awoa samibe gadeso'a kulasana mara samibe amso'a faidatayin, sandima jili alagəwa buro salakbe nowatawo.
