Delhi
| Part of | Indo-Gangetic Plain, Yamuna-Ganga Doab  |
|---|---|
| Inception | 500s BCE |
| Official name | दिल्ली, دہلی |
| Native label | दिल्ली, देहली, دهلي, دہلی |
| IPA transcription | d̪ɪlliː, d̪eɦliː |
| Demonym | Delhiite, Delhiano, دہلوی, दिल्लीवाले |
| Continent | Asia |
| Country | India |
| Located in the administrative territorial entity | National Capital Territory of Delhi |
| Located in time zone | UTC+05:30 |
| Coordinate location | 28°40′0″N 77°13′0″E |
| Head of government | Rekha Gupta |
| Authority | Government of Delhi |
| Replaces | Seven Cities of Delhi |
| Significant event | Siege of Delhi, Siege of Delhi |
| Postal code | 110000–110999 |
| Official website | https://mcdonline.nic.in/ |
| Hashtag | Delhi |
| History of topic | history of Delhi |
| Related category | Category:Delhi-related lists |
| Economy of topic | economy of Delhi |
| Vehicle registration plate code | DL-xx |
| Category for the view of the item | Category:Views of Delhi |
| Category for maps or plans | Category:Maps of Delhi |
Delhi də, bərni kura lardəye (NCT) Delhi ye də, bərni kura kuru kəlakəl India ye do New Delhi, bərni kura lardə India ye də'a. Kəmoduwu Yamuna yedə'a kozəna, amma nguwusoro fətero tartəgəna, au ci kəmoduwunzə kəmburamye'a kozənaro, Delhi də kəriye Uttar Pradesh'a gədilan kuru kəriye Haryana'a nasha gafsənadən. Delhi də kalangai kəlakəlye ro wallono kəntawu November ye kawunzə 1 saa 1956 lan kuru NCT də suro saa 1995 yen wallono. NCT də nasha kilomita square 1,484 (573 sq mi) zamzəna.[4] Futu isawu 2011 ye fəlezənadən, bərni Delhi yedə nəm nguwu amyedə miliyon 11 ma kozəna, [7] [25] amma NCT yedə miliyon 16.8.[9]
Kəndaram fato kura zaman daube Purana Qila ye kəla kəmoduwu Yamuna ye də bayan kəla gar kura Indraprastha ye suro kitawu Sanskrit ye Mahabharata ye dəga samənzəna; attəson yayi, nadən latədə alamaram na gartəna kureye fəlezənyi.[26] Badiyaram karni kən 13 lan tai dawu karni kən 19 yero sadəna də, Delhi də bərni kura Mairi'a indiye, Delhi Sultanate'a Mughal Empire'a, sandi doni nasha'a South Asia ye'a zauzəna ma. Nawa UNESCObe dunyabe yakkə sammaso suro bərnidəben, shi Qutub Minar a, Kawar Humayunbe a, kuru Red Fort a, sammaso loktu adəbe. Delhi də shima dawudi Sufism-a Qawwali-a ye. Su Nizamuddin Auliya-a Amir Khusrau-adə zauro shiro kəllata. Təlamma Khariboli Delhiyedə nasha fuwutə təlammaye shidoni adab Urduye-a dare Hindi zamanye-a suwudənadə. Nazəmuwu Urdube kura-kura Delhibedə suronzan Mir Taqi Mir-a Mirza Ghalib-a mbeji. Delhi də shima dawudi kəriwu Indiaye saa 1857 ye dəwo. Suro saa 1911 yen, New Delhi, nasha anəmye suro Delhi ye də, bərni kura kərmai Indiaye British ye ro wallono. Loktu India'a yektəyen suro saa 1947 yen, Delhi də bərni Mughal ye lan Punjabi ro faltəna, [27] [28] am musləmmaye indi-yakkə'a fatsəgəna, dalil kazəyiya am Hindu'a Sikh'a fəte Punjab ye lan isayin dəye.[29] Ngawo kərmai kəlabe suro saa 1947 yen səwandənan, New Delhi də bərni kura kərmai india ye ro gozə kowono, kuru ngawo kərmai kəlabe sa'a 1950 yen.
Bərni Delhi yedə, bərni'a satellite ye Ghaziabad'a, Faridabad'a, Gurgaon'a, Noida'a, Greater Noida'a, YEIDA'a də bərni kura lardəye (NCR) lan notəna də, nəm nguwu jamiye miliyon 28 ma kozəna, adəye sha bərni kura india ye dinalan. Tokyo lan).[10] Delhi də shima kən uwumiwo dau kəriyewa Indiabe-a kəlakəl amsobe-ayen nasha fuwutə adammanaben,[30] kuru shima kən indimi GDP kəla jamaye Indialan (ngawo Goaben).[15] Kalangai kəlakəlye yaye, kərmai siyasabe NCT Delhi yedə kuro kəriye India ye'a samun, majalisa kəlanzəye'a, shararam kura'a kuru majalis kura ministers ye'a kərmainzə chief minister ye'a. New Delhi də sha gomnati kura India ye'a gomnati bəla Delhi ye'a kəllataro sha sunotin, kuru shima bərni kura lardə ye də'a kuru NCT Delhi ye'a. Delhi də shima dawu bərni kura lardəye wo, shidoni "na'a kəriye'a kasatəye" 1985 lan gartəna ma.[31][32] Delhi ye bikkewa Asiaye buro salak ye saa 1951 ye dəga sədin, bikkewa Asiaye 1982 ye dəga, samno kəlakəl gənyima 1983 ye dəga, bikke hockey kongawaye dunyabe 2010 ye dəga, bikkewa Commonwealth ye 2010 ye dəga, samno BRICS ye 2012 ye dəga, kuru samno kura G20 ye dəga 2023 ye dəga sədin. 2023 lan kofka dunyabe cricketbe.
Su naye
[yasa | usullu yasa]Hawarra kada mbeji kəla furtu su Delhibedən. Falnzadə Dhillu au Dilu lan gowotə, mai do bərni garzəna na adəlan suro saa 50 BCE yen kuru sunzə kəlanzəro co.[33][34][35] Gargam gadeye wono su bərnidəyedə kalma Prakrit dhili (loose) lan gowotə kuru Tomaras soye faidata bərnidə'a gulzayin dalildə shi su Delhi yedə furtunzə duno'a kuru na falro kalaktə do.[35] Futu Panjab Notes-a Queries-a ye fəlezanadə, su bərnidəye zaman mai Prithviraj yedə dilpat, kuru dilpat-a dilli-adə waneye kalma Hindiye kureye dil dəlan gowotə ma'ananzə "eminence". Darekta buroye kəla kulashi awo kaduwuye Indiabedə, Alexander Cunningham, wono dillidə dare dihli/dehliro wallono.[36] Am laaye shawari cina kəla zar doni nasha cidiya Tomarasben tədinmadə sandiya dehliwal lan bowotin.[37] Futu Bhavishya Purana ye bayanzəna yeyi, mai Prithiviraja Indraprastha ye dəye fato kura bəlin garzəna nasha Purana Qila zaman yedən nəm kəji am diyau suro mairinzəyen. Shiye cinna fort dəye gartəro amariya co kuru dare su fort dəro dehali co.[38] Am gargamma laye Dhilli au Dhillika də shima su bərnidəyewo kuru am laaye sudə kalma Hindustanibe dehleez au dehali dəga zalumtəro kasatsana—kalima indiso maananza "threshold" au "gateway"—kuru alama bərnidəye cinna Gangetic Plainbero.
Am Delhiyedə sandiya Delhiites au Dilliwalas lan bowotin. Bərnidə mana kadalan faidatin
