Johanna Spyri

Johanna Spyri, doğum adıyla Johanna Louise Heusser (12 Haziran 1827, Hirzel - 7 Temmuz 1901, Zürih), İsviçreli yazardır. Yazdığı Heidi kitabıyla ünlüdür. Yazlarını Chur, Graubünden gibi kırsal kesimlerde geçirmiş daha sonra bu yerleri kitaplarına aktarmıştır.

Biyografi

Spyri, Doktor Johann Jakob Heusser ile Meta Heusser-Schweizer çiftinin altı çocuğundan dördüncüsü olarak dünyaya geldi. Ailesi, Zürih çevresinin tanınmış simalarından oluşuyordu: Annesi Meta Heusser bir şair, büyükbabası Diethelm Schweizer-Gessner Zürih’te bir papazdı. Ağabeyi Jakob Christian Heusser jeolog ve mineralog olarak tanınırken, yeğeni Emilie Kempin-Spyri ise İsviçre’nin hukuk alanında doktora yapan ilk kadını unvanını taşıyordu.

Johanna Spyri, Zürih kantonunda, Zürih Gölü’nün üzerindeki Zimmerberg bölgesinde yer alan Hirzel köyünde büyüdü. On beş yaşına geldiğinde eğitimine devam etmek için Zürih’teki teyzesinin yanına taşındı. 1844 yazında Fransızca öğrenmek amacıyla iki yıllığına Yverdon’daki bir yatılı okula gitti. Bir yıl sonra geri döndü ve 1852 yılına kadar Hirzel’de yaşamaya devam etti. Bu süre zarfında hem küçük kardeşlerinin eğitimiyle ilgilendi hem de annesine ev işlerinde yardımcı oldu.

1851 yılında, Zürihli hukukçu ve editör Bernhard Spyri (1821–1884) ile nişanlandı. Bernhard, Richard Wagner’in Zürih’teki en yakın dost çevresinin bir üyesiydi. Çift, 1852 yılında Wollishofen Kilisesi’nde dünyaevine girdi. Evliliklerinin ilk yıllarında Stadelhoferstrasse 22 adresindeki "Kleiner Baumwollenhof" binasında ikamet ettiler. 1855 yılında Johanna Spyri’nin tek çocuğu olan oğlu Bernhard Diethelm dünyaya geldi. Ancak Johanna, hamileliği sırasında başlayan ve yıllarca süren ağır bir depresyonun içine düştü. Aynı yılın Eylül ayında aile, Hirschengraben 10 numarada bulunan "Zum liegenden Hirschli" adlı eve taşındı. Üç yıl sonra Bernhard Spyri, yine aynı cadde üzerindeki 6 numaralı "Bremerhaus"u satın aldı. 1868 yılında ise eşinin şehir yazmanı (Stadtschreiber) olarak atanması üzerine aile, Kratzplatz’daki belediye binasına yerleşti.

Spyri çiftinin evliliği pek de mutlu gitmiyordu. Johanna, bu zor zamanlarında en büyük desteği, ünlü yazar Conrad Ferdinand Meyer’in kız kardeşi olan yakın dostu Betsy Meyer ile kurduğu derin bağda buldu.

Zürih'te yaşarken kırsal yaşamı konu alan hikâyeler yazmaya başladı. Aile içi şiddet yaşayan bir kadının hikâyesini anlatan ilk öyküsü "Ein Blatt auf Vrony's Grab" 1873'te yayımlandı; sonraki yıllarda hem yetişkinlere hem de çocuklara yönelik daha pek çok hikâye kaleme aldı. Bunların arasında yalnızca dört haftada yazdığı Heidi romanı da yer almaktaydı. Heidi, İsviçre Alpleri'nde dedesiyle birlikte yaşayan yetim bir kızın hikâyesini anlatmakta ve doğa betimlemelerindeki canlılığıyla ün kazanmaktadır.

Spyri'nin eşi Bernhard ve aynı ismi taşıyan tek oğlu Bernhard 1884'te hayatını kaybetti. Yalnız kalan Spyri, kendini hayır işlerine adadı ve 1901'deki ölümüne dek elli'den fazla hikâye daha yazdı. Zürih'teki Sihlfeld-A Mezarlığı'ndaki aile mezarlığına defnedildi. İsviçre'nin simge isimlerinden biri olan Spyri'nin portresi 1951'de bir posta puluna, 2009'da ise 20 İsviçre Frangı değerinde bir hatıra sikkesine basıldı.

Zürih'teki Sihlfeld Mezarlığı'ndaki mezarı

Günümüzdeki akrabaları arasında İsviçreli sanatçı ve küratör Andreas Heusser de bulunmaktadır.

• 
  Spyri’nin Doğduğu Ev
• 
  Babası
  Johann Jakob Heusser
• 
  Annesi
  Meta Heusser-Schweizer
• 
  Regula Schweizer,
  Johanna'nın Teyzesi
• 
  Johanna Spyri, annesi ve küçük kız kardeşi Meta ile birlikte, 1852
• 
  21 yaşındayken, yakın arkadaşı Anna Susanna Fries'in bir portresini resmetti
• 
  Bernhard Spyri ve Johanna Heusser 1852
• 
  Mit Sohn Bernhard
• 
  Spyri'nin El Yazısı
  Annesine mektubu

Heidi ile Gelen Başarı

1879 yılının Noel dönemine kısa bir süre kala Friedrich Andreas Perthes yayınevi tarafından yayımlanan Heidi'nin Öğrenim ve Gezi Yılları (Almanca: Heidis Lehr- und Wanderjahre) piyasaya çıkar çıkmaz büyük bir başarı yakaladı. Bu başarı, yazarı Johanna Spyri’nin ömrünün geri kalanını oldukça rahat bir maddi imkan içinde geçirmesini sağladı. 1881 yılında ise serinin ikinci kitabı olan Heidi Öğrendiklerini Uyguluyor (Almanca: Heidi kann brauchen, was es gelernt hat) okuyucuyla buluştu.

• 
  Heidi ’nin ilk baskısı
• 
  1887 yılında Gotha'da, Friedrich Andreas Perthes yayınevi tarafından yayımlanan Heidi baskısının kapağı
• 
  Rudolf Münger'in 1952 yılına ait bir illüstrasyon çalışması

İntihal İddiası

Nisan 2010'da çocuk kitabı illüstrasyonları araştıran bir profesör, Spyri'nin Heidi'yi yazarken kaynak olarak kullanmış olabileceği, Alman tarih öğretmeni Hermann Adam von Kamp tarafından 1830'da kaleme alınmış bir kitap keşfetti. 1830 tarihli bu hikâyenin adı Adelheide - das Mädchen vom Alpengebirge, yani "Adelaide, Alplerin Kızı"dır. İki hikâyenin olay örgüsü ve imgelem açısından pek çok benzerlik taşıdığı öne sürüldü. Spyri'nin biyografi yazarı Regine Schindler, Johanna'nın çok sayıda kitabın bulunduğu okuryazar bir ailede büyüdüğü göz önüne alındığında bu hikâyeye aşina olmuş olmasının son derece mümkün olduğunu belirtti. Ancak profesörün iddiaları incelendikten sonra, yüzeysel benzerlikler ve iki hikâye arasındaki pek çok farklılık gerekçesiyle "bilim dışı" olarak nitelendirildi. Yurt özlemi olarak bilinen "İsviçre hastalığı", on sekizinci yüzyıl (makalede on dokuzuncu yüzyıl olarak belirtilmektedir) kurgu edebiyatında yaygın bir tema olup bu iki esere özgü değildi. Üstelik "Heidi"deki karakterler, "Adelaide"dekilerden ya köklü biçimde farklıdır ya da o eserde hiç yer almamaktadır.

Bibliyografya

Aşağıda başlıca eserlerinin listesi yer almaktadır:

• 1871: Ein Blatt auf Vrony’s Grab (Şablon:Archive.org)
• 1872: Nach dem Vaterhause!
• 1873: Aus früheren Tagen.
• 1872: Ihrer Keines vergessen.
• 1872: Verirrt und gefunden (Aus dem Leben adlı hikâye derlemesi)
• 1878: Heimathlos. (Am Silser- und am Gardasee ve Wie Wiseli’s Weg gefunden wird isimli anlatıları içermektedir) (Dijital kopyası).
• 1879: Aus Nah und Fern. (Der Mutter Lied ve Peppino, fast eine Räubergeschichte isimli anlatıları içermektedir). (Dijital kopyası)
• 1879: Verschollen, nicht vergessen. Ein Erlebnis, meinen guten Freundinnen, den jungen Mädchen
• 1880: Heidi’s Lehr- und Wanderjahre. Şablon:DTAW.
• 1880: Im Rhonethal
• 1880: Aus unserem Lande. (Daheim und wieder draußen ve Wie es in Waldhausen zugeht isimli anlatıları içermektedir.) (Dijital kopyası).
• 1881: Am Sonntag, (Dijital kopyası).
• 1881: Heidi kann brauchen, was es gelernt hat. (Dijital kopyası).
• 1881: Ein Landaufenthalt von Onkel Titus. (Dijital kopyası).
• 1882: Kurze Geschichten für Kinder und auch für Solche, welche die Kinder lieb haben. (Beim Weiden-Joseph (Dijital kopyası), Rosen-Resli (Dijital kopyası), Der Toni von Kandergrund (Dijital kopyası), Und wer nur Gott zum Freunde hat, dem hilft er allerwegen! ve In sicherer Hut isimli anlatıları içermektedir.)
• 1883: Zwei Volksschriften (Ein goldener Spruch ve Wie einer dahin kam, wo er nicht hin wollte isimli metinleri içermektedir.), (Dijital kopyası).
• 1883: Wo Gritlis Kinder hingekommen sind.
• 1884: Gritlis Kinder kommen weiter. (Dijital kopyası).
• 1885: Aus dem Leben eines Advocaten
• 1886: Kurze Geschichten für Kinder und auch für Solche, welche die Kinder lieb haben. Zweiter Band.(Moni der Geissbub (Dijital kopyası), Was der Grossmutter Lehre bewirkt (Dijital kopyası), Vom This, der doch etwas wird, Am Felsensprung ve Was Sami mit den Vögeln singt isimli anlatıları içermektedir.)
• 1887: Was soll denn aus ihr werden? Eine Erzählung für junge Mädchen. (Dijital kopyası).
• 1888: Artur und Squirrel. (Dijital kopyası).
• 1888: Aus den Schweizer Bergen. (In Hinterwald, Die Elfe von Intra ve Vom fröhlichen Heribli isimli anlatıları içermektedir). (Dijital kopyası)
• 1889: Was aus ihr geworden ist. Eine Erzählung für junge Mädchen. – Daha sonra Charlotte Gottschalk tarafından yeniden düzenlenen eser, 1956 yılında Hoch-Verlag aracılığıyla Was aus Dori geworden ist adıyla yayımlanmıştır.
• 1890: Einer vom Hause Lesa. Eine Geschichte für Kinder und auch für Solche, welche die Kinder lieb haben. (Daha sonra "Die Kinder vom Lesahof", "Das Lied des Berges" başlıklarıyla ve orijinal eserin ikinci bölümü "Stefeli. Weitere Schicksale der Kinder vom Lesahof" adıyla da yayımlanmıştır.)
• 1890: Cornelli wird erzogen (Gotha, Friedrich Andreas Perthes)
• 1891: Volksschriften von Johanna Spyri. Zweiter Band. (Leuchtensee ve Goldhalde'nin Başına Gelenler adlı metinlerle birlikte)
• 1892: Schloss Wildenstein.
• 1901: Die Stauffer-Mühle

Kitapları özgün olarak Almanca kaleme alınmıştır. Spyri ayrıca halk şarkısına dönüşen "Rote Rosen am Hügel" adlı bir şarkı da yazmıştır.

Dış bağlantılar

• Vikikaynak'ta Johanna Spyri tarafından ya da onun hakkında yazılmış çalışmalar
• Wikimedia Commons'ta Johanna Spyri ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
• Works by Johanna Spyri in eBook form at Standard Ebooks
• Johanna Spyri çalışmaları – Gutenberg Projesi
• Internet Archive'daki Johanna Spyri tarafından oluşturulan ya da hakkındaki eserler
• Johanna Spyri çalışmaları (kamu malı sesli kitaplar)
• Works by Johanna Spyri at Classicreader.com