పశ్చిమ ఐరోపా
పశ్చిమ ఐరోపా (వెస్ట్రన్ యూరప్) అనేది ఐరోపా (యూరప్) ఖండపు పశ్చిమ ప్రాంతం. సందర్భాన్ని బట్టి ఈ ప్రాంతం విస్తృతి మారుతుంటుంది. ఐరోపాలో "తూర్పు"కు విరుద్ధంగా (వ్యతిరేకంగా) "పశ్చిమ" అనే భావన ప్రాచీన మధ్యధరా సముద్ర ప్రాంతపు పశ్చిమ భాగానికి, రోమన్ సామ్రాజ్యంలోని లాటిన్ పశ్చిమ భాగానికి, అలాగే "పాశ్చాత్య క్రైస్తవ మత (వెస్ట్రన్ క్రిస్టెండమ్)" ప్రాంతానికి వర్తించేది. సుమారు 15వ శతాబ్దం నుండి మొదలైన పునరుజ్జీవనోద్యమం, నూతన అన్వేషణల యుగం (ఏజ్ ఆఫ్ డిస్కవరీ) తో, "పాశ్చాత్య ప్రపంచం (వెస్ట్)"గా ఐరోపా భావన క్రమంగా వేరుగా గుర్తింపు పొందింది. ఆ ప్రాంతం లోపల ప్రధానంగా వాడుకలో ఉన్న "క్రైస్తవ మత ప్రపంచం (క్రిస్టెండమ్)" అనే పేరు స్థానంలో "పాశ్చాత్య ఐరోపా" అనే భావన స్థిరపడింది.[1] జ్ఞానోదయ యుగం (ఏజ్ ఆఫ్ ఎన్లైటెన్మెంట్), పారిశ్రామిక విప్లవం నాటికి, "తూర్పు ఐరోపా (ఈస్ట్రన్ యూరప్)", "పశ్చిమ ఐరోపా" అనే భావనలు మరింత సాధారణంగా ఉపయోగించబడ్డాయి.[2] ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం సమయంలో పశ్చిమ ఐరోపా ప్రత్యేకత మరింత స్పష్టంగా కనిపించింది. ఐరోపా 46 సంవత్సరాల పాటు (1945–1991) ఐరన్ కర్టెన్ ద్వారా రెండుగా విభజించబడింది: ఒకటి అమెరికా నేతృత్వంలోని నాటో (NATO) కూటమితో (వెస్ట్రన్ బ్లాక్), మరొకటి సోవియట్ యూనియన్ నేతృత్వంలోని వార్సా ఒప్పంద కూటమితో (ఈస్ట్రన్ బ్లాక్). ఆ విధంగా రెండు ప్రపంచ అగ్రరాజ్యాల మధ్య ఐరోపా విడిపోయింది, ఈ రెండు బ్లాక్లు వేర్వేరు రాజకీయ, ఆర్థిక వ్యవస్థలను కలిగి ఉన్నాయి.[3]
ప్రాచీన కాలం, మధ్యయుగ మూలాలు
[మార్చు]
రోమన్ల ఆక్రమణకు ముందు, పశ్చిమ ఐరోపాలో అధిక భాగం కొత్తగా అభివృద్ధి చెందిన లా టెన్ సంస్కృతిని అనుసరించింది. రోమన్ సామ్రాజ్యం విస్తరించిన కొద్దీ, ఒక సాంస్కృతిక, భాషా విభజన (డివిజన్) కనిపించింది. ప్రధానంగా గ్రీకు మాట్లాడే తూర్పు ప్రావిన్సులు అత్యంత పట్టణీకరణ (అర్బనైజ్) చెందిన హెలెనిస్టిక్ నాగరికతను ఏర్పరచుకోగా, దానికి విరుద్ధంగా పశ్చిమ భూభాగాలు ఎక్కువగా లాటిన్ భాషను స్వీకరించాయి. ఈ సాంస్కృతిక, భాషా విభజన చివరికి రోమన్ సామ్రాజ్యం తూర్పు-పడమర రాజకీయ విభజన ద్వారా మరింత బలపడింది. 3వ, 5వ శతాబ్దాల మధ్య కాలంలో ఈ రెండు వేర్వేరు ప్రాంతాలను (ఒకవైపు పశ్చిమ రోమన్ సామ్రాజ్యం, మరోవైపు తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం) వేర్వేరు పాలకులు పాలించారు.
అంతిమ దశలో ఉన్న ప్రాచీన కాలంలో (లేట్ ఆంటిక్విటీ), అలాగే మధ్య యుగంలో (మిడిల్ ఏజెస్) అనేక సంఘటనల వల్ల ఈ రెండు ప్రాంతాల మధ్య విభజన మరింత పెరిగింది. పశ్చిమ రోమన్ సామ్రాజ్యం పతనం కావడంతో తొలి మధ్య యుగం ప్రారంభమైంది. దానికి విరుద్ధంగా, తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం, ప్రధానంగా గ్రీకు లేదా బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంగా పిలువబడేది, మనుగడ సాగించడమే కాకుండా మరో 1000 సంవత్సరాల పాటు వర్ధిల్లింది. పశ్చిమాన కరోలింగియన్ సామ్రాజ్యం ఆవిర్భావం, ముఖ్యంగా తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చికి (Eastern Orthodoxy), రోమన్ క్యాథలిసిజంకి (Roman Catholicism) మధ్య జరిగిన మహా విభజన, తూర్పు పశ్చిమ ఐరోపాల మధ్య సాంస్కృతిక, మతపరమైన భేదాలను మరింత పెంచింది.
తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి కేంద్రమైన బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యాన్ని 15వ శతాబ్దంలో ముస్లిం ఉస్మానియా (ఒట్టోమన్) సామ్రాజ్యం జయించిన తర్వాత, కరోలింగియన్ సామ్రాజ్యం స్థానంలో వచ్చిన పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం క్రమంగా విచ్ఛిన్నమైంది. అప్పుడు ఐరోపాలో తూర్పు ఆర్థోడాక్సీ విభజన కంటే రోమన్ కాథలిక్, ప్రొటెస్టంట్ మధ్య జరిగిన విభజన మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
తూర్పు ఆసియాలో, చారిత్రాత్మకంగా పశ్చిమ ఐరోపాను చైనాలో 'తైక్సి (taixi)', జపాన్లో 'తైసీ (taisei)' అని పిలిచేవారు, దీనికి అక్షరాలా అర్థం "ఫార్ వెస్ట్ (అత్యంత పశ్చిమం)". ఫార్ వెస్ట్ అనే పదం మింగ్ రాజవంశం కాలంలో చైనాలో పశ్చిమ ఐరోపాకు పర్యాయపదంగా మారింది. ఇటాలియన్ జెస్యూట్ పూజారి మాటియో రిక్కీ, ఐరోపాలోని ఫార్ ఈస్ట్ (అత్యంత తూర్పు) భావనకు ఆసియా ప్రతిరూపంగా ఫార్ వెస్ట్ అనే పదాన్ని ఉపయోగించిన మొదటి చైనా రచయితలలో ఒకరు. రిక్కీ తన రచనలలో, తనను తాను "ఫార్ వెస్ట్కు చెందిన మాటియో" అని పేర్కొన్నాడు.[6] ఈ పదం 19వ శతాబ్దం చివరి, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కూడా వాడుకలో ఉంది.
మతం
[మార్చు]పశ్చిమ ఐరోపాలో క్రైస్తవ మతం అతిపెద్ద మతం. 2018లో ప్యూ రీసెర్చ్ సెంటర్ చేసిన అధ్యయనం ప్రకారం, 71.0% పశ్చిమ ఐరోపా వాసులు తమను తాము క్రైస్తవులుగా గుర్తించుకున్నారు.[7]
1054లో, తూర్పు-పశ్చిమ విభజన (ఈస్ట్-వెస్ట్ స్కిజం) క్రైస్తవ మతాన్ని పాశ్చాత్య క్రైస్తవ మతంగా (వెస్ట్రన్ క్రిస్టియానిటీ), తూర్పు క్రైస్తవ మతంగా (ఈస్ట్రన్ క్రిస్టియానిటీ) విభజించింది. దీంతో ఐరోపా రెండుగా విడిపోయింది, పశ్చిమ ఐరోపా ప్రధానంగా కాథలిక్ చర్చి కిందకు రాగా, తూర్పు ఐరోపాలో ఎక్కువ భాగం తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి కిందకు వచ్చింది. 16వ శతాబ్దంలో జరిగిన మత సంస్కరణ (ప్రొటెస్టంట్ రిఫార్మేషన్) తర్వాత, ఐరోపాలో, ముఖ్యంగా పశ్చిమాన, ప్రొటెస్టంటిజం కూడా ఒక ప్రధాన క్రైస్తవ విభాగంగా (డినామినేషన్) మారింది.
ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం
[మార్చు]
నాలుగు దశాబ్దాల ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం సమయంలో, ఈస్ట్రన్ బ్లాక్ (సోవియట్ యూనియన్ నేతృత్వంలోని కూటమి) ఉనికి కారణంగా తూర్పు, పశ్చిమ ఐరోపాల నిర్వచనం సులభతరమైంది. ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ కాలంలో ఇచ్చిన పశ్చిమ, తూర్పు ఐరోపా నిర్వచనాలు కాలదోషం పట్టాయని లేదా వాటి ప్రాముఖ్యత తగ్గిందని పలువురు చరిత్రకారులు, సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు.[8][9][10]
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం చివరి దశలో, ఐరోపా భవిష్యత్తు గురించి 1945 యాల్టా సమావేశంలో మిత్రరాజ్యాల మధ్య నిర్ణయించబడింది. ఆ సమయంలో బ్రిటిష్ ప్రధానమంత్రి విన్స్టన్ చర్చిల్, అమెరికా అధ్యక్షుడు ఫ్రాంక్లిన్ డి. రూజ్వెల్ట్, సోవియట్ యూనియన్ ప్రీమియర్ (ప్రధాన నాయకుడు) జోసెఫ్ స్టాలిన్ ఇందులో పాల్గొన్నారు.
యుద్ధానంతర ఐరోపా రెండు ప్రధాన ప్రభావ రంగాలుగా విభజించబడింది: అమెరికా ప్రభావంతో ఉన్న వెస్ట్రన్ బ్లాక్ (పాశ్చాత్య కూటమి), సోవియట్ యూనియన్ ప్రభావంతో ఉన్న ఈస్ట్రన్ బ్లాక్ (తూర్పు కూటమి). ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం ప్రారంభమవడంతో ఐరోపా రెండుగా (ఐరన్ కర్టెన్తో) విడిపోయింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో, జర్మన్ ప్రచార మంత్రి జోసెఫ్ గోబెల్స్, యుద్ధం చివరి రోజులలో కౌంట్ లట్జ్ ష్వెరిన్ వాన్ క్రోసిగ్క్ ఈ పదాన్ని ఉపయోగించారు. అయితే, 1946 మార్చి 5న మిస్సోరీలోని ఫుల్టన్ లోని వెస్ట్మిన్స్టర్ కళాశాలలో విన్స్టన్ చర్చిల్ తన ప్రసిద్ధ "సినెవ్స్ ఆఫ్ పీస్ (శాంతి నాడులు)" ప్రసంగంలో ఈ పదాన్ని ఉపయోగించడం ద్వారా ఇది విశేష ప్రాచుర్యం పొందింది:
బాల్టిక్ సముద్ర తీరంలోని స్టెటిన్ నుండి అడ్రియాటిక్ సముద్ర తీరంలోని ట్రియెస్టె వరకు, ఐరోపా ఖండం అంతటా ఒక 'ఐరన్ కర్టెన్ (ఇనుప తెర)' దిగివచ్చింది. ఆ రేఖ వెనుక ప్రాచీన మధ్య, తూర్పు ఐరోపా రాష్ట్రాల రాజధానులైన వార్సా, బెర్లిన్, ప్రేగ్, వియన్నా, బుడాపెస్ట్, బెల్గ్రేడ్, బుకారెస్ట్, సోఫియా నగరాలున్నాయి. ఈ ప్రసిద్ధ నగరాలు, వాటి చుట్టుపక్కల ఉన్న ప్రజలందరూ సోవియట్ ప్రభావ పరిధిలో (స్పియర్ లో) ఉన్నారని చెప్పక తప్పదు. అవన్నీ ఏదో ఒక రూపంలో సోవియట్ ప్రభావానికి గురికావడమే కాకుండా, చాలా వరకు మాస్కో నియంత్రణలో ఉన్నాయి, కొన్ని చోట్ల ఆ నియంత్రణ మరింత పెరుగుతోంది.
కొన్ని దేశాలు అధికారికంగా తటస్థంగా ఉన్నప్పటికీ, వాటి రాజకీయ, ఆర్థిక వ్యవస్థల స్వభావాన్ని బట్టి వర్గీకరించబడ్డాయి. ఈ విభజన పశ్చిమ ఐరోపా గురించి ప్రజల అవగాహనను, తూర్పు వైపున తూర్పు ఐరోపాతో దాని సరిహద్దులను చాలా వరకు నిర్వచిస్తుంది. పశ్చిమ వైపున అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం ఉంది.
1989లో ఐరన్ కర్టెన్ పతనంతో ప్రపంచం గణనీయంగా మారిపోయింది. జర్మనీ ఏకీకరణలో భాగంగా పశ్చిమ జర్మనీ తూర్పు జర్మనీని శాంతియుతంగా విలీనం చేసుకుంది. కౌన్సిల్ ఫర్ మ్యూచువల్ ఎకనామిక్ అసిస్టెన్స్ (కామెకాన్), వార్సా ఒప్పందం (వార్సా ప్యాక్ట్) రద్దు చేయబడ్డాయి. 1991లో, సోవియట్ యూనియన్ (USSR) ఉనికి కోల్పోయింది. గతంలో సోవియట్ యూనియన్లో భాగంగా ఉన్న పలు దేశాలు మళ్లీ పూర్తి స్వాతంత్ర్యం పొందాయి.
పశ్చిమ యూరోపియన్ యూనియన్
[మార్చు].svg)
1948లో బెల్జియం, ఫ్రాన్స్, లక్సెంబర్గ్, నెదర్లాండ్స్, యునైటెడ్ కింగ్డమ్ ల మధ్య బ్రస్సెల్స్ ఒప్పందం కుదిరింది. ఆ తర్వాత 1954లో జరిగిన పారిస్ సమావేశంలో దీనిని పునఃసమీక్షించి, పశ్చిమ యూరోపియన్ యూనియన్ను స్థాపించారు. లిస్బన్ ఒప్పందం (ట్రీటీ ఆఫ్ లిస్బన్) తరువాత 2011లో దీనిని రద్దు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించారు, దీంతో బ్రస్సెల్స్ ఒప్పందం కూడా ముగిసింది. పశ్చిమ యూరోపియన్ యూనియన్ రద్దు అయిన సమయానికి అందులో 10 సభ్య దేశాలు ఉన్నాయి. అదనంగా, దానికి 6 అసోసియేట్ సభ్య దేశాలు, 7 అసోసియేట్ భాగస్వామ్య దేశాలు, 5 పరిశీలకుల (అబ్జర్వర్) హోదా ఉన్న దేశాలు ఉన్నాయి.
ఆధునిక విభాగాలు
[మార్చు]ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) జియోస్కీమ్ వర్గీకరణ
[మార్చు]
ఐక్యరాజ్యసమితి జియోస్కీమ్ అనేది ఐక్యరాజ్యసమితి గణాంక విభాగం (United Nations Statistics Division - UNSD) రూపొందించిన ఒక వ్యవస్థ. ఇది M49 కోడింగ్ వర్గీకరణ ఆధారంగా ప్రపంచ దేశాలను ప్రాంతీయ, ఉప-ప్రాంతీయ (రీజినల్ అండ్ సబ్-రీజినల్) సమూహాలుగా (గ్రూపులుగా) విభజిస్తుంది. ఈ విభజన గణాంకాల సౌలభ్యం కోసమే కానీ దేశాలు లేదా భూభాగాల రాజకీయ లేదా ఇతర అనుబంధాలకు సంబంధించిన ఎటువంటి ఊహలను సూచించదు.[11]
UN జియోస్కీమ్లో, కింది దేశాలు పశ్చిమ ఐరోపాగా వర్గీకరించబడ్డాయి:[11]
CIA (సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ) వర్గీకరణ
[మార్చు]
అమెరికా నిఘా సంస్థ అయిన CIA ఏడు దేశాలను "పశ్చిమ ఐరోపా"కు చెందినవిగా వర్గీకరించింది:[12]
CIA మూడు దేశాలను "నైరుతి ఐరోపా" (సౌత్వెస్ట్రన్ యూరప్) కు చెందినవిగా కూడా వర్గీకరిస్తుంది:
యూరోవోక్ (EuroVoc) వర్గీకరణ
[మార్చు].png)
యూరోవోక్ (EuroVoc) అనేది యూరోపియన్ యూనియన్ పబ్లికేషన్స్ ఆఫీస్ చే నిర్వహించబడే బహుభాషా థెసారస్ (ఒకే అర్థం వచ్చే పదాల నిఘంటువు). ఇందులో, ఐరోపా దేశాలు ఉప-ప్రాంతాలుగా (సబ్-రీజియన్స్) సమూహం చేయబడ్డాయి.[13] కింది దేశాలు పశ్చిమ ఐరోపా ఉప-సమూహంలో చేర్చబడ్డాయి:[14]
- అండోరా
- ఆస్ట్రియా
- బెల్జియం
- ఫ్రాన్స్
- జర్మనీ
- ఐర్లాండ్
- లైకెస్టీన్
- లక్సెంబర్గ్
- మొనాకో
- నెదర్లాండ్స్
- స్విట్జర్లాండ్
- యునైటెడ్ కింగ్డమ్
ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రాంతీయ సమూహాలు: పశ్చిమ ఐరోపా, ఇతరుల సమూహం
[మార్చు]
ఐక్యరాజ్యసమితిలో ఓటింగ్ బ్లాక్లు, చర్చల వేదికలుగా (నెగోషియేషన్ ఫోరమ్లుగా) పనిచేసే అనధికారిక ప్రాంతీయ సమూహాలలో పశ్చిమ ఐరోపా, ఇతరుల సమూహం (WEOG) ఒకటి. వివిధ ప్రాంతీయ సమూహాల నుండి వివిధ UN సంస్థలకు ఓటింగ్ను ప్రోత్సహించడానికి 1961లో ప్రాంతీయ ఓటింగ్ బ్లాక్లు ఏర్పడ్డాయి. ఈ సమూహంలోని ఐరోపా సభ్య దేశాలు:[15]
వీటితో పాటు, ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, ఇజ్రాయెల్, న్యూజిలాండ్ ఈ సమూహంలో సభ్యులుగా ఉండగా, అమెరికా పరిశీలకుని (అబ్జర్వర్) హోదాలో ఉంది.
జనాభా
[మార్చు]CIA వర్గీకరణను కచ్చితంగా పాటిస్తే, పశ్చిమ ఐరోపా జనాభాకు సంబంధించి కింది పట్టికలో ఇవ్వబడిన అంచనాలు వస్తాయి. అన్ని గణాంకాలు ఐక్యరాజ్యసమితి ఆర్థిక, సామాజిక వ్యవహారాల విభాగపు జనాభా విభాగం (పాపులేషన్ డివిజన్) 2018 కోసం చేసిన అంచనాల ఆధారంగా ఉన్నాయి.[16]
| ర్యాంక్ | దేశం లేదా భూభాగం | జనాభా (అత్యంత తాజా అంచనాలు) |
భాషలు | రాజధాని |
|---|---|---|---|---|
| 1 | యునైటెడ్ కింగ్డమ్ | 6,60,40,229 | ఇంగ్లీష్ | లండన్ |
| 2 | ఫ్రాన్స్ (మెట్రోపాలిటన్) | 6,50,58,000 | ఫ్రెంచ్ | పారిస్ |
| 3 | నెదర్లాండ్స్ | 1,78,89,600 | డచ్, ఫ్రిసియన్ | ఆమ్స్టర్డామ్ 1 |
| 4 | బెల్జియం | 1,14,20,163 | డచ్, ఫ్రెంచ్, జర్మన్ | బ్రస్సెల్స్ |
| 5 | ఐర్లాండ్ | 51,23,536 | ఇంగ్లీష్, ఐరిష్ | డబ్లిన్ |
| 6 | లక్సెంబర్గ్ | 6,02,005 | ఫ్రెంచ్, లక్సెంబర్గిష్, జర్మన్ | లక్సెంబర్గ్ నగరం |
| 7 | మొనాకో | 38,300 | ఫ్రెంచ్ | మొనాకో (నగర-రాష్ట్రం) |
| మొత్తం | 16,52,65,329 |
CIA వర్గీకరణను కొంచెం ఉదారంగా ఉపయోగించి, "నైరుతి ఐరోపా"ని కూడా చేర్చినట్లయితే, పశ్చిమ ఐరోపా జనాభా అంచనాలు ఈ విధంగా ఉంటాయి.[16]
| ర్యాంక్ | దేశం లేదా భూభాగం | జనాభా (అత్యంత తాజా అంచనాలు) |
భాషలు | రాజధాని |
|---|---|---|---|---|
| 1 | యునైటెడ్ కింగ్డమ్ | 6,60,40,229 | ఇంగ్లీష్ | లండన్ |
| 2 | ఫ్రాన్స్ (మెట్రోపాలిటన్) | 6,50,58,000 | ఫ్రెంచ్ | పారిస్ |
| 3 | స్పెయిన్ | 4,67,00,000 | స్పానిష్ | మాడ్రిడ్ |
| 4 | నెదర్లాండ్స్ | 1,78,89,600 | డచ్, ఫ్రిసియన్ | ఆమ్స్టర్డామ్1 |
| 5 | బెల్జియం | 1,14,20,163 | డచ్, ఫ్రెంచ్, జర్మన్ | బ్రస్సెల్స్ |
| 6 | పోర్చుగల్ | 1,02,91,027 | పోర్చుగీస్ | లిస్బన్ |
| 7 | ఐర్లాండ్ | 51,23,536 | ఇంగ్లీష్, ఐరిష్ | డబ్లిన్ |
| 8 | లక్సెంబర్గ్ | 6,02,005 | ఫ్రెంచ్, లక్సెంబర్గిష్, జర్మన్ | లక్సెంబర్గ్ నగరం |
| 9 | అండోరా | 78,264 | కాటలాన్ | అండొర్రా లా వెల్ల |
| 10 | మొనాకో | 38,300 | ఫ్రెంచ్ | మొనాకో (నగర-రాష్ట్రం) |
| మొత్తం | 22,22,93,922 |
1 ది హేగ్ ప్రభుత్వ స్థానం (సీట్ ఆఫ్ గవర్నమెంట్)[17]
వాతావరణం
[మార్చు]
పశ్చిమ ఐరోపా వాతావరణం, ఇటలీ, పోర్చుగల్, స్పెయిన్ తీర ప్రాంతాలలోని మధ్యధరా వాతావరణం నుండి పైరినీస్, ఆల్ప్స్ పర్వతాలలోని ఆల్పైన్ (పర్వత ప్రాంత) వాతావరణం వరకు ఉంటుంది. దక్షిణాన ఉన్న మధ్యధరా వాతావరణం పొడిగా, వెచ్చగా ఉంటుంది. పశ్చిమ, వాయువ్య భాగాలు ఉత్తర అట్లాంటిక్ ప్రవాహం (నార్త్ అట్లాంటిక్ కరెంట్) ప్రభావంతో సౌమ్యమైన (మైల్డ్), సాధారణంగా తేమతో కూడిన వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంటాయి. పశ్చిమ ఐరోపా వడగాల్పుల (హీట్వేవ్) కేంద్రంగా (హాట్స్పాట్) ఉంది. ఇక్కడ పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతల ధోరణి మిగిలిన ఉత్తర మధ్య అక్షాంశాల (నార్తర్న్ మిడ్లాటిట్యూడ్స్) ప్రాంతాలతో పోలిస్తే మూడు నుండి నాలుగు రెట్లు వేగంగా ఉంది.[18]
భాషలు
[మార్చు]పశ్చిమ ఐరోపా భాషలు ఎక్కువగా రెండు ఇండో-యూరోపియన్ భాషా కుటుంబాలకు చెందినవి: రోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన లాటిన్ నుండి ఉద్భవించిన రొమాన్స్ భాషలు; దక్షిణ స్కాండినేవియా నుండి ఉద్భవించిన (ప్రోటో-జర్మనిక్) జర్మనిక్ భాషలు.[19] రొమాన్స్ భాషలు ప్రధానంగా పశ్చిమ ఐరోపా దక్షిణ, మధ్య భాగాలలో మాట్లాడతారు. జర్మనిక్ భాషలు ఉత్తర భాగంలో (బ్రిటిష్ దీవులు, దిగువ దేశాలు (లో కంట్రీస్ - పశ్చిమ ఐరోపాలో సముద్రమట్టానికి దిగువున ఉండే తీర ప్రాంతం)), అలాగే ఉత్తర, మధ్య ఐరోపాలలోని పెద్ద భాగంలో మాట్లాడతారు.[19]
ఇతర పశ్చిమ ఐరోపా భాషలలో సెల్టిక్ సమూహం (అంటే ఐరిష్, స్కాటిష్ గేలిక్, మాంక్స్, వెల్ష్, కార్నిష్, బ్రెటన్[19]), అలాగే ప్రస్తుతం జీవించి ఉన్న ఏకైక ప్రాచీన యూరోపియన్ ఐసోలేట్ (వేరే ఏ భాషతో సంబంధం లేని) భాష అయిన బాస్క్ ఉన్నాయి.[20]
నేడు పశ్చిమ ఐరోపాలో బహుభాషావాదం (మల్టీలింగ్వలిజం), ప్రాంతీయ, మైనారిటీ భాషల రక్షణ గుర్తింపు పొందిన రాజకీయ లక్ష్యాలుగా ఉన్నాయి. కౌన్సిల్ ఆఫ్ యూరప్ కి చెందిన "ఫ్రేమ్వర్క్ కన్వెన్షన్ ఫర్ ది ప్రొటెక్షన్ ఆఫ్ నేషనల్ మైనారిటీస్ (జాతీయ మైనారిటీల రక్షణ కోసం ఫ్రేమ్వర్క్ కన్వెన్షన్)", "యూరోపియన్ చార్టర్ ఫర్ రీజినల్ ఆర్ మైనారిటీ లాంగ్వేజెస్ (ప్రాంతీయ లేదా మైనారిటీ భాషల కోసం యూరోపియన్ చార్టర్)" ఐరోపాలో భాషా హక్కుల కోసం చట్టపరమైన ఫ్రేమ్వర్క్ను ఏర్పాటు చేశాయి.[21]
ఆర్థిక వ్యవస్థ
[మార్చు]ప్రపంచంలోని అత్యంత సంపన్న ప్రాంతాలలో పశ్చిమ ఐరోపా ఒకటి. ఐరోపాలో అత్యధిక స్థూల దేశీయోత్పత్తిని (గ్రాస్ డొమెస్టిక్ ప్రొడక్ట్ - GDP) జర్మనీ కలిగి ఉంది. ఏ దేశానికీ లేనంతగా అత్యధిక ఆర్థిక మిగులు (ఫైనాన్షియల్ సర్ప్లస్) దీని సొంతం. ప్రపంచంలో అత్యధిక తలసరి GDPని (GDP పెర్ క్యాపిటాని) లక్సెంబర్గ్ కలిగి ఉంది. ఏ యూరోపియన్ దేశానికీ లేనంతగా అత్యధిక నికర జాతీయ సంపదను (నెట్ నేషనల్ వెల్త్ను) జర్మనీ కలిగి ఉంది.[22]
వరుసగా నామమాత్రపు (నామినల్), కొనుగోలు శక్తి పారిటీ (PPP) ల పరంగా ప్రపంచంలో అత్యధిక సగటు వేతనాన్ని స్విట్జర్లాండ్, లక్సెంబర్గ్ దేశాలు కలిగి ఉన్నాయి. సోషల్ ప్రోగ్రెస్ ఇండెక్స్ (Social Progress Index) లో ప్రపంచంలో అత్యధిక ర్యాంకును నార్వే కలిగి ఉంది.[23]
మూలాలు
[మార్చు]అనులేఖనాలు
[మార్చు]- ↑ Delanty, Gerard (1995). "The Westernisation of Europe". Inventing Europe Idea, Identity, Reality. p. 30. doi:10.1057/9780230379657. ISBN 978-0-333-62203-2.
Until the late fifteenth century the idea of Europe was principally a geographical expression and subordinated to Christendom which was the dominant identity system in the West. The idea of Europe as the West began to be consolidated in the foreign conquests of the age of 'discovery" (...) "Europe then begins to shed itself of its association with Christendom and slowly becomes an autonomous discourse.
- ↑ Sushytska, Julia (2012). Bradatan, Costica (ed.). "What Is Eastern Europe? A Philosophical Approach". ఏంజలకి. రౌట్లెడ్జ్: 39–51.
- ↑ "Key factors in the start of the Cold War upto 1955 - Reasons for the Cold War - Higher History Revision". BBC Bitesize (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-02-23.
- ↑ "Atlas of the Historical Geography of the Holy Land". Rbedrosian.com. Archived from the original on 10 June 2013. Retrieved 23 February 2013.
- ↑ "home.comcast.net". Archived from the original on 13 February 2013. Retrieved 23 February 2013.
- ↑ Ricci, Matteo (1610) [2009]. On Friendship: One Hundred Maxims for a Chinese Prince. Translated by Timothy Billings. Columbia University Press. pp. 19, 71, 87. ISBN 978-0-231-14924-2.
{{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help) - ↑ "Being Christian in Western Europe", Pew Research Center, Pew Research Center, 2018, retrieved 29 May 2018
- ↑ "One very common, but now outdated, definition of Eastern Europe was the Soviet-dominated communist countries of Europe."http://www.cotf.edu/earthinfo/balkans/BKdef.html Archived 10 డిసెంబరు 2017 at the Wayback Machine
- ↑ "Too much writing on the region has – consciously or unconsciously – clung to an outdated image of 'Eastern Europe', desperately trying to patch together political and social developments from Budapest to Bukhara or Tallinn to Tashkent without acknowledging that this Cold War frame of reference is coming apart at the seams. Central Europe Review: Re-Viewing Central Europe By Sean Hanley, Kazi Stastna and Andrew Stroehlein, 1999[usurped]
- ↑ Berglund, Sten; Ekman, Joakim; Aarebrot, Frank H. (2004). The handbook of political change in Eastern Europe. p. 2. ISBN 978-1-78195-432-4. Retrieved 5 October 2011.
The term 'Eastern Europe' is ambiguous and in many ways outdated.
- ↑ 11.0 11.1 "Methodology". UNSD. Retrieved 17 June 2019.
- ↑ "Field listing: Location". CIA World Factbook. Archived from the original on 24 May 2011. Retrieved 30 July 2017.
- ↑ "EuroVoc: 7206 Europe". Retrieved 9 February 2021.
- ↑ "EuroVoc: Western Europe". Retrieved 9 February 2021.
- ↑ UNAIDS, The Governance Handbook, January 2010 Archived 9 జనవరి 2011 at the Wayback Machine (p. 29).
- ↑ 16.0 16.1 "World Population Prospects 2018". Archived from the original on 19 September 2016. Retrieved 14 October 2018.
- ↑ "Europe :: Netherlands — The World Factbook". Central Intelligence Agency. Archived from the original on 9 January 2021. Retrieved 6 October 2020.
- ↑ Rousi, Efi; Kornhuber, Kai; Beobide-Arsuaga, Goratz; Luo, Fei; Coumou, Dim (4 July 2022). "Accelerated western European heatwave trends linked to more-persistent double jets over Eurasia". Nature Communications (in ఇంగ్లీష్). 13 (1): 3851. Bibcode:2022NatCo..13.3851R. doi:10.1038/s41467-022-31432-y. ISSN 2041-1723. PMC 9253148. PMID 35788585. S2CID 250282752.
- ↑ 19.0 19.1 19.2 "Europe". ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా. 2007. Retrieved 10 June 2008.
- ↑ "Basque language". Encyclopedia Britannica (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 16 June 2020.
- ↑ Oszmiańska-Pagett, Aleksandra (January 2022). "A Word from the Chair of the Committee of Experts". Council of Europe. Retrieved 10 November 2023.
- ↑ "GDP (current US$) - European Union | Data". data.worldbank.org. Retrieved 12 March 2021.
- ↑ "2020 Social Progress Index". The Social Progress Imperative. Retrieved 29 December 2020.
వనరులు
[మార్చు]- రాబర్ట్ బార్ట్లెట్ రాసిన ది మేకింగ్ ఆఫ్ యూరప్, ISBN 978-0-14-015409-2
- హ్యూ బిచెనో రాసిన క్రెసెంట్ అండ్ క్రాస్, ISBN 978-1-84212-753-7
- ట్రెవర్ రౌలీ రాసిన ది నార్మన్స్, ISBN 978-0-7524-2881-9
- ఫ్రాంక్ మెక్లిన్ రాసిన 1066: ది ఇయర్ ఆఫ్ ది త్రీ బాటిల్స్, ISBN 978-0-7126-6672-5
బయటి లింకులు
[మార్చు]
