Torino
Torino
| |
|---|---|
| Città di Torino | |
 Kolazh i Torinos | |
 Coat of arms | |
  Torino Vendndodhja në Itali | |
| Koordinatat: 45°4′6″N 7°41′4″E / 45.06833°N 7.68444°E | |
| Vendi |  Italia |
| Rajoni | Piemonti |
| Qyteti metropolitan | Torino (TO) |
| Qeverisja | |
| • Kryetari | Stefano Lo Russo (PD) |
| Sipërfaqja | |
• Total | 130 km2 (50 sq mi) |
| Lartësia | 239 m (784 ft) |
| Popullsia (31 dhjetor 2024) | |
• Total | 862.999 |
| • Dendësia | 6,600/km2 (17,000/sq mi) |
| Emërtimi i banorëve | torinezë |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kodi postar | 10121–10156 |
| Prefiksi | 011 |
| Shenjti mbrojtës | Shën Gjon Pagëzori |
| Dita festive | 24 qershor |
| Faqja zyrtare | Faqja zyrtare |
Torino (italisht: Torino; piemontisht: Turin) është një qytet dhe komunë në veriperëndim të Italisë, kryeqendra e rajonit Piemonti dhe e qytetit metropolitan me të njëjtin emër. Qyteti është një nga qendrat historike, ekonomike dhe kulturore më të rëndësishme të Italisë dhe ishte kryeqyteti i parë i Mbretërisë së Italisë nga viti 1861 deri më 1865.[1][2] Më 31 dhjetor 2024 Torino kishte 862.999 banorë.[3][4]
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Torino ndodhet në pjesën perëndimore të fushës së Padanisë, pranë rrjedhës së lumit Po dhe në afërsi të Alpeve perëndimore.[2] Komuna ka një sipërfaqe prej 130 km² dhe lartësia zyrtare e qytetit, e matur në Piazza San Giovanni, është 239 m mbi nivelin e detit.[5][6]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Zona e Torinos ishte e banuar që në lashtësi nga taurinasit; më vonë romakët themeluan koloninë Julia Augusta Taurinorum.[1] Gjatë Mesjetës dhe epokës moderne qyteti u lidh ngushtë me Shtëpinë e Savojës dhe u bë një nga qendrat kryesore politike të shtetit savojard.[1] Pas bashkimit italian, Torino ishte kryeqyteti i parë i Mbretërisë së Italisë nga 1861 deri më 1865.[2] Në shekullin XX qyteti u zhvillua fuqishëm si qendër industriale, sidomos në sektorin automobilistik.[7] Në vitin 2006 Torino priti Lojërat Olimpike Dimërore.[8]
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sipas të dhënave zyrtare të qytetit, më 31 dhjetor 2024 popullsia rezidente ishte 862.999 banorë, rezultat i shumës së 447.199 grave dhe 415.800 burrave.[3][4]</ref> Torino mbetet një nga komunat më të mëdha të Italisë sipas popullsisë.[1]
Arsimi dhe kërkimi shkencor
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Qyteti është selia e Universitetit të Torinos, themeluar në vitin 1404 dhe një nga universitetet më të vjetra të Italisë.[9] Torino është gjithashtu një qendër e rëndësishme për kërkimin shkencor, arsimin e lartë dhe inovacionin teknologjik.[9]
Monumentet dhe kultura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Torino njihet për trashëgiminë e saj arkitekturore dhe muzeale. Në qytet ndodhet Mole Antonelliana, simboli më i njohur i Torinos, ku sot ka selinë Muzeu Kombëtar i Kinemasë.[10] Një tjetër institucion me famë ndërkombëtare është Muzeu Egjiptian, i themeluar në vitin 1824 dhe i konsideruar muzeu më i vjetër në botë i kushtuar qytetërimit egjiptian.[11]
Torino lidhet ngushtë edhe me rezidencat e Shtëpisë së Savojës; kompleksi i Savoy Residences është pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 1997.[12]
Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Gjon Pagëzori, ndërsa festa qytetare kremtohet më 24 qershor.[13]
Ekonomia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Torino ka qenë historikisht një nga qendrat më të mëdha industriale të Italisë, veçanërisht në industrinë automobilistike. Pikërisht këtu u themelua FIAT në vitin 1899.[7] Sot ekonomia e qytetit mbështetet gjithashtu në shërbimet, teknologjinë, universitetet, kulturën dhe turizmin.[2]
Transporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Torino është një nyje e rëndësishme rrugore, hekurudhore dhe ajrore në veriperëndim të Italisë. Qyteti ka linjën M1 të metrosë, e cila është përshkruar si metroja e parë automatike në Itali dhe lidh Fermin me Bengasin duke kaluar nëpër qendrën urbane dhe stacionet kryesore hekurudhore.[14]
Torino shërbehet nga Aeroporti i Torinos, i cili në vitin 2024 regjistroi 4.693.977 pasagjerë.[15]
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 4 Italy/Turin, Encyclopaedia Britannica. Qasur më 9 prill 2026.
- 1 2 3 4 Turin[lidhje e vdekur], Turismo Torino e Provincia. Qasur më 9 prill 2026.
- 1 2 Popolazione femminile residente al 31/12/2024, Città di Torino. Qasur më 9 prill 2026.
- 1 2 Popolazione maschile residente al 31/12/2024, Città di Torino. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Territorio e superficie, Città di Torino. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Informazioni generali[lidhje e vdekur], Città di Torino. Qasur më 9 prill 2026.
- 1 2 Fiat history, FIAT. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Turin 2006 Winter Olympic Games[lidhje e vdekur], Turismo Torino e Provincia. Qasur më 9 prill 2026.
- 1 2 Storia dell'Università[lidhje e vdekur], Università di Torino. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Mole Antonelliana[lidhje e vdekur], Museo Nazionale del Cinema. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ History of the Egyptian Museum, Museo Egizio. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Residences of the Royal House of Savoy, UNESCO World Heritage Centre. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Festa di San Giovanni, Città di Torino. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Linea 1[lidhje e vdekur], GTT. Qasur më 9 prill 2026.
- ↑ Traffic data, Torino Airport. Qasur më 9 prill 2026.
Lidhje të jashtme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me Torino.
