Livorno
Livorno
Livorno | |
|---|---|
| Comune di Livorno | |
 Pamje e Livornos | |
 Coat of arms | |
  Livorno Vendndodhja në Itali | |
| Koordinatat: 43°32′37″N 10°19′01″E / 43.54361°N 10.31694°E | |
| Shteti | Italia |
| Rajoni | Toskana |
| Provinca | Livorno (LI) |
| Qeverisja | |
| • Kryetari | Luca Salvetti |
| Sipërfaqja | |
• Total | 104,99 km2 (4,054 sq mi) |
| Lartësia | 3 m (10 ft) |
| Popullsia (31 dhjetor 2024)[1] | |
• Total | 153.758 |
| Emërtimi i banorëve | livornezë |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kodi postar | 57121–57128 |
| Kodi telefonik | 0586 |
| Shenjtja mbrojtëse | Shën Xhulia |
| Dita festive | 22 maj |
| Faqja zyrtare | www |
Livorno është një qytet dhe komunë në Italinë qendrore, në rajonin e Toskanës, kryeqendra e provincës së Livornos. Qyteti shtrihet në bregdetin e Detit Ligur dhe është një nga portet më të rëndësishme të Italisë, si edhe një qendër e rëndësishme administrative, kulturore, ushtarake dhe ekonomike e Toskanës.[2][3]
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Livorno ndodhet në bregdetin perëndimor të Toskanës, në jug të grykëderdhjes së Arnos. Qyteti ka një pozitë të favorshme detare dhe historikisht është zhvilluar në lidhje të ngushtë me portin dhe me sistemin bregdetar të veriut tirrenik.[2]
Territori komunal përfshin edhe zona kodrinore dhe bregdetare si Montenero, Ardenza dhe Quercianella, ndërsa aeroporti ndërkombëtar më i afërt është ai i Pizës, rreth 18 km larg qytetit.[4]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Livorno u zhvillua veçanërisht nga fundi i shekullit XVI nën Medicit dhe më pas nën Lorenezët, duke u shndërruar në një port të lirë dhe në një qendër tregtare me karakter të fortë ndërkombëtar.[2]
Rritja e portit favorizoi vendosjen e komuniteteve të ndryshme tregtare dhe fetare, gjë që i dha qytetit një profil shumëkulturor. Kjo trashëgimi lidhet edhe me zhvillimin e lagjeve historike, fortifikimeve dhe kanaleve urbane.[2][5]
Gjatë Luftës së Dytë Botërore qyteti pësoi dëme shumë të mëdha nga bombardimet, por ruajti disa nga hapësirat urbane dhe monumentet më përfaqësuese të historisë së vet.[2]
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Livorno kishte 153.758 banorë më 31 dhjetor 2024.[1]
Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Toskanës dhe ruan një profil të fortë portual, administrativ dhe të shërbimeve.[1][2]
Ekonomia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ekonomia e Livornos lidhet ngushtë me portin, logjistikën, transportin, shërbimet dhe aktivitetet industriale. Roli i portit ka qenë vendimtar në zhvillimin historik dhe bashkëkohor të qytetit.[2]
Në vitin 2024 porti i Livornos regjistroi 29.419.088 ton mallra të lëvizura, 663.622 TEU, 3.309.214 pasagjerë tragetesh dhe 864.133 pasagjerë kroçierash.[6]
Në qytet ndodhet edhe Polo Universitario Sistemi Logjistici, i lidhur me Universiteti i Pizës, që përforcon marrëdhënien midis ekonomisë lokale, logjistikës dhe formimit të lartë.[7]
Monumentet dhe kultura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Livorno ruan një trashëgimi urbane të lidhur sidomos me epokën moderne dhe me funksionin e saj portual. Një nga hapësirat më karakteristike është lagjja e Venezia Nuova, shembull i rrallë i një lagjeje tregtare të shekullit XVII të ndërtuar mbi ujë dhe e lidhur me kanalet medicee.[5]
Ndër monumentet dhe vendet më të njohura të qytetit janë Fortezza Vecchia, Fortezza Nuova, Terrazza Mascagni, Mercato delle Vettovaglie dhe Museo della Città në lagjen Venezia Nuova.[8][9][10][11][12]
Qyteti lidhet edhe me figurën e Amedeo Modiglianit, i lindur në Livorno në vitin 1884.[13]
Ndër institucionet kulturore më të njohura të qytetit janë edhe Acquario di Livorno dhe Museo Civico Giovanni Fattori.[14][15]
Arsimi dhe kërkimi shkencor
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Livorno ka një profil të rëndësishëm në fushën e formimit të lartë dhe të arsimit ushtarak. Në qytet ndodhet Accademia Navale, e themeluar në vitin 1881, një nga institucionet më të rëndësishme të Marinës Ushtarake Italiane.[16][17]
Në qytet ndodhet gjithashtu Polo Universitario Sistemi Logistici, qendër shërbimesh e Universitetit të Pizës, e përqendruar te formimi universitar, kërkimi shkencor dhe inovacioni në sektorin e logjistikës.[7][18]
Transporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Livorno është një nyjë e rëndësishme e transportit në Toskanë. Porti i qytetit është një nga më të rëndësishmit në Italinë qendrore për trafikun tregtar, tragetet dhe kroçierat.[6]
Stacioni hekurudhor Livorno Centrale ka 7 binarë për shërbimin e udhëtarëve.[19]
Qyteti lidhet lehtësisht me aeroportin ndërkombëtar Galileo Galilei të Pizës, i cili ndodhet rreth 18 km larg.[4]
Sporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Livornos. Komuna administron dhe valorizzon impiantet sportive komunale, përfshirë stadiumin, fushat e atletikës dhe pishinat publike.[20][21]
Klubi më i njohur i qytetit është U.S. Livorno 1915, ndërsa impianti sportiv kryesor është Stadio Armando Picchi, stadium komunal i inauguruar në vitin 1933.[22][23]
Në qytet ndodhen edhe Campo scuola Renato Martelli dhe Modigliani Forum, i përdorur për ngjarje sportive dhe manifestime të mëdha publike.[24][25]
Feja dhe traditat qytetare
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Shenjtja mbrojtëse e qytetit është Shën Xhulia dhe festa e saj kremtohet më 22 maj.[26]
Një nga manifestimet më të njohura qytetare është Effetto Venezia, festival veror që zhvillohet në lagjen Venezia dhe që përfshin muzikë, teatër, art dhe veprimtari kulturore në rrugë e përgjatë kanaleve të qytetit.[27][28]
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 "PIAO 2025-2027" (PDF) (në italisht). Comune di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 "Livorno" (në anglisht). Encyclopaedia Britannica. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Città di Livorno" (në italisht). Comune di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 "How to get to Livorno" (në anglisht). Visit Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 "The Nuova Venezia district" (në anglisht). Visit Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 "Porto di Livorno - I numeri del porto 2024" (PDF) (në italisht). Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Settentrionale. Marrë më 10 prill 2026.
- 1 2 "Il Polo Universitario Sistemi Logistici di Livorno" (në italisht). Università di Pisa. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Fortezza Vecchia" (në italisht). Visit Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Fortezza Nuova" (në italisht). Comune di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Terrazza Mascagni" (në italisht). Visit Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Mercato delle Vettovaglie" (në italisht). Comune di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Museo della città di Livorno" (në italisht). Comune di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Casa Modigliani" (në anglisht). Visit Tuscany. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Acquario di Livorno" (në italisht). Acquario di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Museo Civico Giovanni Fattori" (në italisht). Comune di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Offerta formativa" (në italisht). Università di Pisa. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Livorno Centrale" (në italisht). Rete Ferroviaria Italiana. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Ufficio Sport e Impianti Sportivi" (në italisht). Comune di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Settore Società partecipate Sport e impianti sportivi" (në italisht). Comune di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "US Livorno 1915" (në italisht). U.S. Livorno 1915. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Stadio Armando Picchi" (në italisht). Comune di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Campo di atletica leggera "Renato Martelli"" (në italisht). Comune di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Modigliani Forum" (në italisht). Comune di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Festa di Santa Giulia patrona di Livorno" (në italisht). Comune di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Effetto Venezia 2025" (në italisht). Comune di Livorno. Marrë më 10 prill 2026.
- ↑ "Effetto Venezia" (në italisht). Visit Tuscany. Marrë më 10 prill 2026.
Lidhje të jashtme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
