Gjenova

Gjenova Genova (italisht) Zêna (ligurisht)
Komunë
Comune di Genova
Pamje panoramike e Gjenovës, ku shihen Feneri i Gjenovës, kompleksi i Corte Lambruschinit, qendra e qytetit dhe porti.
Flamuri Coat of arms
Gjenova Vendndodhja në Itali
Koordinatat: 44°24′25″N 8°55′58″E
Vendi	Italia
Rajoni	Liguria
Qyteti metropolitan	Gjenova (GE)
Qeverisja
• Kryetarja	Silvia Salis
Sipërfaqja
• Total	240,29 km2 (9,278 sq mi)
Popullsia  (31 dhjetor 2024)
• Total	565.775
• Dendësia	24/km2 (61/sq mi)
Emërtimi i banorëve	gjenovezë
Zona kohore	UTC+1 (CET)
• Verë (DST)	UTC+2 (CEST)
Shenjti mbrojtës	Shën Gjon Pagëzori
Dita festive	24 qershor
Faqja zyrtare	Faqja zyrtare

Gjenova (italisht: Genova; ligurisht: Zêna) është një qytet dhe komunë në veriperëndim të Italisë, kryeqendra e rajonit Liguria dhe e Qytetit metropolitan të Gjenovës. Qyteti shtrihet në bregun e Detit Ligur dhe ka qenë për shekuj një nga qendrat më të rëndësishme detare e tregtare të Mesdheut. Më 31 dhjetor 2024 kishte 565.775 banorë, ndërsa kryetare e komunës është Silvia Salis, në detyrë që nga 29 maji 2025.

Gjeografia

Gjenova ndodhet midis detit dhe relievit kodrinor e malor të brendësisë ligure. Territori komunal ka një sipërfaqe prej 240,29 km² dhe një brez bregdetar rreth 42 km të gjatë, nga Vesima deri në Nervi.

Historia

Zanafilla e Gjenovës lidhet me vendbanime pararomake të shekujve V–IV p.e.s. Gjatë Luftës së Dytë Punike, zbarkimi i saj u përdor nga Publio Kornelio Skipioni në vitin 218 p.e.s., ndërsa qyteti u shkatërrua nga kartagjenasit në vitin 205 p.e.s. dhe më pas u rindërtua. Në Mesjetë Gjenova u bë një nga republikat detare më të fuqishme të Mesdheut, me një rrjet të gjerë tregtar e financiar. Në epokën napoleonike u përfshi në Republikën Ligure, ndërsa më pas kaloi në shtetin sardenj dhe, në fund, në shtetin italian.

Demografia

Sipas të dhënave zyrtare të Komunës së Gjenovës, popullsia rezidente më 31 dhjetor 2024 ishte 565.775 banorë. Gjenova mbetet qendra më e madhe urbane e Ligurisë dhe një nga komunat më të mëdha të Italisë veriore.

Monumentet dhe kultura

Qendra historike e Gjenovës është një nga më të mëdhatë dhe më karakteristiket në Evropë, me rrugicat e ngushta të saj dhe me një trashëgimi të pasur mesjetare, rilindase dhe baroke. Midis monumenteve më të rëndësishme janë Katedralja e Shën Lorencit, Pallati Dukal dhe kompleksi i Rrugëve të Reja dhe sistemit të Pallateve të Rollëve.

Ky sit u përfshi në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në vitin 2006. Sipas UNESCO-s, ai përfaqëson një shembull të jashtëzakonshëm të urbanistikës aristokratike të shekujve XVI–XVII dhe të rolit të Gjenovës si qytet tregtar në kulmin e fuqisë së saj.

Një nga hapësirat më të njohura të qytetit sot është Porti i Vjetër, i rizhvilluar në fund të shekullit XX dhe i lidhur ngushtë me jetën kulturore e turistike të qytetit. Aty ndodhet edhe Akuariumi i Gjenovës, i paraqitur nga strukturat zyrtare si ekspozita më e rëndësishme e biodiversitetit ujor në Evropë.

Arsimi dhe kërkimi shkencor

Në Gjenova ndodhet Universiteti i Gjenovës (UniGe), një nga universitetet më të vjetra të Italisë. Universiteti e paraqet veten si i themeluar në vitin 1481 dhe si një nga qendrat kryesore shkencore e akademike të rajonit.

Ekonomia dhe transporti

Tradita detare ka qenë një element themelor i identitetit të Gjenovës që nga Mesjeta, dhe porti i saj mbetet një nga bazat kryesore të jetës ekonomike të qytetit. Qyteti shërbehet edhe nga Aeroporti Kristofor Kolombi, ku në vitin 2024 kaluan rreth 1,33 milion pasagjerë.

Feja dhe traditat qytetare

Shenjti mbrojtës i Gjenovës është Shën Gjon Pagëzori. Festa patronale kremtohet më 24 qershor, me meshë, procesion dhe rite tradicionale që përfshijnë qendrën historike dhe Portin e Vjetër.

Lidhje të jashtme

• Faqja zyrtare e Komunës së Gjenovës
• Faqja turistike zyrtare
• UNESCO – Rrugët e Reja dhe Pallatet e Rollëve