မောန်တဳနဳဂရဝ်
| ဍုင် မောန်တဳနဳဂရဝ် Црна Гора / Crna Gora | |
|---|---|
 အလာံ
 တဆိပ်
| |
 ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် မောန်တဳနဳဂရဝ် ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ | |
| ဍုင်ဇၞော် | ပေါတ်ဂဝ်ရဳကာ (Podgorica) 42°26′N 19°16′E |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | ပေါတ်ဂဝ်ရဳကာ |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | ဘာသာ မောန်တဳနဳဂရဝ် (Montenegrin) |
| အလဵုအသဳ | သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ |
• သမ္မတ | ယာကဝ် မဳလာတဝ်ဗေတ် (Jakov Milatović) |
• သကိုပ်ဝန်ဇၞော် | မဳလဝ်ကဝ် သပါယေတ် (Milojko Spajić) |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၀.၆ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃) |
| လှုဲ | ယူရဝ် (Euro, EUR) |
| ဇြောမ်အခိင် | CET (UTC+1) |
မောန်တဳနဳဂရဝ် (အင်္ဂလိက်: Montenegro)၊ ယၟု ပ္ဍဲ အရေဝ် မိမ မ္ဂး တ်သန ဂဝ်ရာ (Crna Gora - မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ဒဵု လမ္စံက်") ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ ဗော်လ်ကန် (Balkans) သကုတ် အဂၞဲ ရးဥရောပ ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် ခရဝ်အေရှာ (Croatia) ကေုာံ ဗဝ်သနဳယျာ ကေုာံ ဟာဇဳဂဝ်ဗဳနာ (Bosnia and Herzegovina)၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ကဵု ဗမံက် ဆက်စပ် ကု ဍုင် သာဗဳယာ (Serbia)၊ လပါ်ဗမံက် ကဵု အဂၞဲ ဆက်စပ် ကု တွဵုရး ကဝ်သဝ်ဗဝ် (Kosovo)၊ ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် အာလ်ဗာနဳယာ (Albania) ရ။ လပါ် နေရတိ ဂှ် ဍေံ နွံ ကု ဇိုင်ၜဳ မဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳ အေဒရဳယာတေတ် (Adriatic Sea) ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ပေါတ်ဂဝ်ရဳကာ (Podgorica) ရ။
၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ (Geography and Nature)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တိဍာ် မောန်တဳနဳဂရဝ် ဝွံ ၜိုန်ရ နွံ ကု သမၠဲ တိဍာ် သၟတ် ကီု လေဝ်၊ နွံ ကု ပထဝဳ သဘာဝ မကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ တၞဟ်ခြာ ဗွဲမလောန် ရ။
- ဒဵု ကေုာံ ဇိုင်ၜဳ: ဍုင် ဏအ် ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဓရိုင်ဒဵု ဒဳနာရေတ် (Dinaric Alps) မသၠုင် ကေုာံ ဇြိုဟ်နက် ရ။ ပ္ဍဲ လပါ် ဇိုင်ၜဳ ဂှ် နွံ ကု "ကၟာၜဳ ကဝ်တော" (Bay of Kotor) မဒှ် ဒၞာဲ ၜဳ လုပ် အကြာ ဒဵု (Fjord) မကျေဝ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ရးဥရောပ သၠုင်ကျာ ရ။
- ရာသဳဥတု: ပ္ဍဲ ဒေသ ဇိုင်ၜဳ ဂှ် နွံ ကု ဥတု မေဒဳတေရာနဳယေန် (Mediterranean) မကမ္တဴ ပ္ဍဲ ကညင် ကေုာံ ၜိုဟ် ပ္ဍဲ ကသီု ရ။ လပါ် ဒဵု သၠုင်သၠုင် တအ် ဂှ် မ္ဂး နွံ ကု ဥတု ကသီု မဂံက်သြိုဟ် တုဲ ဍိုတ်စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု ဗြဲစၟိန် ရ။
၂။ သယံဇာတ သဘာဝ (Natural Resources)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သတ္တု: သယံဇာတ သတ္တု အဓိက အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဗံက်သိုက် (Bauxite) မဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ပတိတ် အလူမဳနဳယမ် (Aluminum) ရ။ ကမၠောန် ပတိတ် အလူမဳနဳယမ် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ရ။
- ဍာ် ကေုာံ ဂြိုပ်: ဟိုတ်နူ နွံ ကု ၜဳ ကေုာံ ဒဵု သၠုင်သၠုင် တုဲ၊ ဍုင် ဏအ် နွံ ကု ဒြဟတ်လလဳ ဍာ် (Hydroelectric power) ကေုာံ သယံဇာတ တၞံဆု (Timber) ဗွဲမဂၠိုင် ကီု ရ။
၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ (Environmental Protection)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မောန်တဳနဳဂရဝ် ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု ပရေင် ဂစာန် မင်မဲ သဘာဝ ရ။
- ဍုင် သဘာဝ ပွဳပွူ (Ecological State): ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ တေအ်၊ ဍုင် ဏအ် လလောင်တြး ဇကု ညး နဒဒှ် "ဍုင် မင်မဲ သဘာဝ ပွဳပွူ" မွဲ တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် ဍုင် အာဂတ ပၠတရဴ မွဲ ပ္ဍဲ ပရေင် စဵုဒၞာ သဘာဝ ရ။
- ဒေသ အာဲကၟာဲ: ဍုင် ဏအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် ဂြိုပ်သဘာဝ အလုံကောန်ဂကူ ၅ ဒၞာဲ ရ။ ဂြိုပ်သဘာဝ ဒူမဳတဝ် (Durmitor National Park) ကေုာံ ၜဳ တာရာ (Tara River Canyon) ဂှ် ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO) တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။ ၜဳ တာရာ ဂှ် ဒှ် ဇြဟ် ၜဳ မဇြိုဟ် အိုတ် ပ္ဍဲ ရးဥရောပ ရ။
၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (History and Politics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ယူဂဝ်သလာဗဳယာ: ကိုပ်ကၠာ တေအ် မောန်တဳနဳဂရဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် ပံင်ကောံ ယူဂဝ်သလာဗဳယာ (Yugoslavia) ရ။ ကြဴနူ ယူဂဝ်သလာဗဳယာ ထကး အာ တုဲ၊ ဍေံ ဆက် ပံင်ကောံ လဝ် ကု သာဗဳယာ နကဵု ယၟု ဍုင် "သာဗဳယာ ကေုာံ မောန်တဳနဳဂရဝ်" စဵုကဵု စိုပ် သၞာံ ၂၀၀၆ ရ။
- ပရေင် သၠးပွး: ပ္ဍဲ မေ သၞာံ ၂၀၀၆ ဂှ် ဍေံတအ် ကၠောန်ဗဒှ် ပရေင် ကေတ် ဆန္ဒ မှာဇန် (Referendum) တုဲ၊ ကလိဂွံ ပရေင်သၠးပွး ဗွဲမအံင်ဇၞး ရ။
- ပရေင် ဆက်စပ် ဂၠးကဝ်: ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ နေတဝ် (NATO) ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၇ တုဲ၊ လၟုဟ် ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု အခေါင် အာဂတ အိုတ် သွက်ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ သမဂ္ဂ ဥရောပ (EU) ကီု ရ။
၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Demographics and Culture)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဂကူ: လၟိဟ်မၞိဟ် ဍုင် ဏအ် ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂကူ နာနာ သာ် ရ။ ဂကူ မောန်တဳနဳဂရဝ် (Montenegrins) နွံ ၜိုတ် ၄၅%၊ ဂကူ သာဗဳယာ (Serbs) နွံ ၜိုတ် ၂၉%၊ တုဲ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ ဗဝ်သနဳယျာ (Bosniaks) ကေုာံ ဂကူ အာလ်ဗာနဳယာ တအ် ရ။
- သာသနာ: ဘာသာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် (Orthodox Christianity) ဂှ် ဒှ် ဘာသာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် တုဲ၊ ဘာသာ အေဿလာမ် ဂှ် ဒှ် ဒုတိယ မဂၠိုင် အိုတ် ရ။
- အရေဝ်ဘာသာ: ဘာသာ မောန်တဳနဳဂရဝ် ကဵု ဘာသာ သာဗဳယာ ဂှ် တုပ် ရေင်သ္ကအ် ဗွဲမလောန် တုဲ၊ လၟုဟ် ဍေံတအ် သုင်စောဲ သၞောတ်ဝ် အက္ခရ် လေတ်တေန် (Latin) ကေုာံ သဳရဳလေတ် (Cyrillic) ၜါ သာ် ရ။
၆။ ပရေင်ပညာ (Education)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်ပညာ သဇိုင်: ဘာတန် မူလ ကေုာံ တန် လဒေါဝ် လုကဴ ၉ သၞာံ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် ရ။
- တက္ကသိုလ်: "တက္ကသိုလ် မောန်တဳနဳဂရဝ် (University of Montenegro)" မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အလဵုအသဳ မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ အဓိက အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။
၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မောန်တဳနဳဂရဝ် ဝွံ ဍေံ ပြံင်လှာဲ ကၠုင် နူကဵု ကမၠောန် စက်ယန္တရား ဇရေင် ကမၠောန် ဆက်ဆောံ ကေုာံ ဇိုင်တရဴ ရ။
- ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ (Tourism): ပရေင် ဇိုင်တရဴ ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက အိုတ် သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ဏအ် ရ။ ပြင်ၜဳ ဩသေံ ပ္ဍဲ ဒေသ ဗူဒ်ဗာ (Budva) ကေုာံ ၜဳကဝ်တော တအ် ဂှ် ဇၟာပ် သၞာံ ညးလ္ၚတ်တရဴ ပြာပ် ကၠုင် ဝေင် နွံ လၟိဟ် ပြကောဋိကိုဋ် ရ။
- သြန်: ၜိုန်ရ ဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ သမဂ္ဂ ဥရောပ (EU) ဏီ ကီု လေဝ်၊ မောန်တဳနဳဂရဝ် ဂှ် သုင်စောဲ သြန် ယူရဝ် (Euro) နဒဒှ် သြန် အလဵုအသဳ နူကဵု သၞာံ ၂၀၀၂ တေအ် ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Montenegro Profile". BBC News.
- "World Factbook: Montenegro". CIA.
- Montenegro, Wikipedia (English).
