ဗူဒါပေတ်သ်
| ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် Budapest | ||
|---|---|---|
| Skyline of ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် | ||
| ||
 ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဟန်ဂေရဳ | ||
| ဍုင် | ဟန်ဂေရဳ | |
| အလဵုအသဳ | ||
| • ကိုပ်ဍုင် (Mayor) | ဂါဂါဲ ကာရတ်ဆောန် (Gergely Karácsony) | |
| ဨရိယာ | ||
| လၟိဟ်မၞိဟ် | ||
| • သီုဖအိုတ် | ၁,၇၀၆,၈၅၁ (သၞာံ ၂၀၂၃) | |
| ဒၞာဲအပိုင်အခြာ အခိင် | CET (UTC+1) | |
ဗူဒါပေတ်သ် (အၚ်္ဂလိက်: Budapest) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဟန်ဂေရဳ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ပရေင် ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် အလုံ မွဲ ဍုင် ရ။ ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ဍုင် ဟန်ဂေရဳ တုဲ၊ ၜဳ ဒါန်ညု ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် ပါ် လဝ် ဍုင် ဏအ် နဒဒှ် လပါ် "ဗူဒါ" (လပါ် ပလိုတ် မၞုံကဵု ဒဵု) ကေုာံ "ပေတ်သ်" (လပါ် ဗမံက် မဒှ် တွိုက်တိ သဝ်) ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု ဍုင် မကျေဝ်ဂေါဝ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ရးဥရောပ ရ။
၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တိဍာ် ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ မပံင်ကောံ အကြာ ဒဵု ကေုာံ တွိုက်တိ သဝ် ပန်နဝ်နဳယေန် ရ။
- ဒဵု ကေုာံ ၜဳ: ၜဳ ဒါန်ညု ဇၞော် ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် ရ။ လပါ် ပလိုတ် (ဗူဒါ) ဂှ် ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဒဵု သၠုင်သၠုင် မပ္တံကဵု ဒဵု ယေလာတ် (Gellért Hill) ကေုာံ ဒဵု နန် (Castle Hill) ရ။ လပါ် ဗမံက် (ပေတ်သ်) ဂှ် ဒှ် တွိုက်တိ သဝ် ရ။
- ရာသဳဥတု: ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် တုဲ မာတ် နွံ စ ညိနာင် ရ။ ကညင် မ္ဂး ကမ္တဴ တုဲ သဘာဝ ကျေဝ်ဂေါဝ် ဗွဲမလောန် ရ။
၂။ သယံဇာတ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဍာ်ဂမ္တဴ သဘာဝ: ဗူဒါပေတ်သ် ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု သယံဇာတ ဍာ်ဂမ္တဴ သဘာဝ (Thermal springs) မတိတ် နူ သၟဝ် တိ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ဍာ်ဂမ္တဴ မၞုံကဵု ကၟာ ဟုံ ဍာ်ဂမ္တဴ သဘာဝ ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။
- ထီု သဘာဝ: သၟဝ် ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ဂှ် နွံ ကု သၞောတ်ဝ် ထီု ဍာ်ဂမ္တဴ မဇၞော် အိုတ် မွဲ ကီု ရ။
၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- တကအ် မာဂရက် (Margaret Island): ဍေံ ဒှ် တကအ် သဘာဝ မနွံ လဒေါဝ် ၜဳ ဒါန်ညု တုဲ အလဵုအသဳ တအ် ဖန်ဇန် လဝ် နဒဒှ် ဥယျာဉ် ဍုင် မဇၞော် အိုတ် မွဲ သွက် မှာဇန် တအ် ဂွံ ပြာပ် အာ ဇူဒီု ရ။ ဍေံ ကၟာတ်လဒဵု လဝ် ကွဳစက် စက်ယန္တရား ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
- ပရေင် ဍာ် သ္အးဇ္ၚး: ဟိုတ်နူ ၜဳ ဒါန်ညု ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက တုဲ၊ ပရေင် မင်မဲ သ္အးဇ္ၚး ဍာ် ၜဳ ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍ ကိစ္စဇၞော် မွဲ သွက် ဍုင် ဏအ် ရ။
၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဝင် မၞုံကဵု လဒက်ပ္တန် ပံင်ကောံ ကေုာံ ပရေင် ပြံင်လှာဲ မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။
- ခေတ် ရဝ်မာန် ကေုာံ တြေံ: ခေတ် အေန်ပါယာ ရဝ်မာန် တေအ်၊ ဍုင် ဏအ် ဒှ်လဝ် ဍုင် အကွေန်ကုမ် (Aquincum) ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ဂကူ မာဂျာ (ဟန်ဂေရဳ) တအ် စိုပ် ကၠုင် ရ။
- ပရေင် ပံင်ကောံ ဍုင် (သၞာံ ၁၈၇၃): ကိုပ်ကၠာ တေအ် ဍုင် ဏအ် ဒှ် ဍုင် ပိ သာ် မတွဟ်ဂး ဗူဒါ (Buda)၊ အဝ်ဗူဒါ (Óbuda) ကေုာံ ပေတ်သ် (Pest) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၃ ဂှ် ဍုင် ပိ ဏအ် ပံင်ကောံ ထောအ် မွဲ တုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ရ။
- အေန်ပါယာ အဝ်သထရဳယျာ-ဟန်ဂေရဳ: ပ္ဍဲ ခေတ် ဏအ် ဍုင် ဏအ် ဒှ်လဝ် ဍုင်ဇၞော် ဒုတိယ သွက် အေန်ပါယာ မွဲ ကရောမ် ကု ဍုင် ဗဳယေန်နာ (အဝ်သထရဳယျာ) တုဲ ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် ရ။
- ပၞာန် ကေုာံ ပၠန်ဂတး: ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် ပၠေင်ပၠေတ် လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၆ ဂှ် ပရေင် ပၠန်ဂတး ဟန်ဂေရဳ က္တဵုဒှ် လတူ ဍုင် ဏအ် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် ရ။
၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- မှာဇန် ကေုာံ သာသနာ: လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ ဟန်ဂေရဳ တုဲ သာသနာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် သာသနာ ဂျူး လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ ဘာကျာ် ဂျူး ဒဝ်ဟာန် (Dohány Street Synagogue) ဂှ် ဒှ် ဘာကျာ် ဂျူး ဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။
- ယေန်သၞာင် ဟုံ ဍာ်ဂမ္တဴ: ယေန်သၞာင် ပရေင် ထတ်ယုက် ဟုံ ဍာ်ဂမ္တဴ ပ္ဍဲ ဗူဒါပေတ်သ် ဂှ် ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် ရ။ ကၟာဍာ် သေတ်ချေနဳ (Széchenyi Thermal Bath) ကေုာံ ကၟာဍာ် ယေလာတ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ ညးလ္ၚတ်တရဴ တအ် ပြာပ် အာ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
- လဒက်ပ္တန် ဗိသုကာ: ရုင် ပါလဳမာန် ဟန်ဂေရဳ (Hungarian Parliament Building) မနွံ ဇိုင် ၜဳ ဒါန်ညု ဂှ် ဍေံ ပြာကတ် နကဵု ကွတ်ဗိသုကာ ဂေါတေတ် (Gothic) မကျေဝ်ဂေါဝ် ဗွဲမလောန် ရ။
၆။ ပရေင်ပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- တက္ကသိုလ်: ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ဂှ် ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပညာ အဓိက သွက် ဍုင် ရ။ "တက္ကသိုလ် အဳအတ်ဗတ်သ် လဝ်ရန်" (Eötvös Loránd University) ကေုာံ "တက္ကသိုလ် သေမ်မေဝ်ဝါဲ" (Semmelweis University - မပြာကတ် လပါ် ဂဥုဲ) တအ် ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အလဵုအသဳ မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် လတူ ဂၠးကဝ် ရ။
- ကွတ်ပညာ: "တက္ကသိုလ် ကွတ်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗူဒါပေတ်သ်" လေဝ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အဓိက သွက် ကမၠောန် အေန်ဂျေန်နဳယျာ ကေုာံ စက်ယန္တရား တအ် ရ။
၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗူဒါပေတ်သ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သြန်ဘဏ္ဍာ အဓိက သွက် ဍုင် ဟန်ဂေရဳ ရ။
- ကမၠောန် အဓိက: ကမၠောန် ဘဏ်၊ ကမၠောန် ပတိတ် ဂဥုဲ၊ ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT)၊ ကေုာံ ပရေင် ဆက်ဆောံ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက ရ။ ဍုင် ဏအ် ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ် တိုန် ပြဟ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ လဒေါဝ် ရ။
- ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ: ဟိုတ်နူ သဘာဝ ဍုင် မကျေဝ်ဂေါဝ်၊ ဍာ်ဂမ္တဴ သဘာဝ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် စၞစ မပြာကတ် တုဲ၊ ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက မွဲ ကီု ရ။ ညးလ္ၚတ်တရဴ နူကဵု ဂၠးကဝ် ပြာပ် ကၠုင် ဝေင် ဂၠိုင် တိုန် ဇၟာပ် သၞာံ ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Budapest". Encyclopedia Britannica.
- "History of Budapest". Budapest.com.
- Budapest, Wikipedia.
