ပညာစရင်အင်
ပညာစရင်အင် ဟွံသေင်မ္ဂး စရင်အင်ဗေဒ (အၚ်္ဂလိက်: Statistics) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်သွာင် ပညာသင်္ချာ ကေုာံ သိပ္ပံ မဆေင်စပ် ကု ပွမပကောံပကေဝ် (Collection)၊ ပွမပါ်ပါဲ သ္ၚဳဂၠိပ် (Analysis)၊ ပွမပသောင်အဓိပ္ပါယ် (Interpretation)၊ ကေုာံ ပွမဗၟံက်ထ္ၜး (Presentation) တင်ဂၞင် (Data) ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန်သုတေသန ကေုာံ ပညာသိပ္ပံမၞိဟ်မ္ဂး၊ ပညာစရင်အင်ဝွံ ဒှ်လွဟ် အဓိက သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လညာတ်သဇိုင် (Hypothesis testing) ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု သက်သဳ ခိုင်ကၠိုက်ရ။[၁]
သွာင် အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာစရင်အင်ဝွံ နကဵု အဓိကမ္ဂး ပါ်လဝ် သွာင်ဇၞော် (၂) သွာင်ရ-
- စရင်အင် ဗၟံက်ထ္ၜး (Descriptive Statistics): ဒှ်နဲကဲ သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ်၊ ပခ္ဍန် ကေုာံ ဗၟံက်ထ္ၜး တင်ဂၞင်တအ် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ်လောဲသွာရ။ ဍေံဟွံကၠောန် ပရေင်ဆိင်ဆ လတူ ဂကောံမၞိဟ် သီုဖအိုတ်တုဲ၊ ဍေံဆ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အကာဲအရာ တင်ဂၞင် မၞုံ ပ္ဍဲတဲသၟးရ။ တင်ဂၞင် အဓိကတအ်ဂှ် မပ္တံကဵု လၟိဟ်လဒေါဝ် (Mean)၊ လၟိဟ်လဒေါဝ်တပ် (Median)၊ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် (Mode) ကေုာံ ပရေင်ပြးဇး (Standard Deviation) တအ် ပါလုပ်ရ။
- စရင်အင် ဆိင်ဆ (Inferential Statistics): ဒှ်နဲကဲ မစကာ တင်ဂၞင် နူကဵု ဂကောံနမူနာ (Sample) သွက်ဂွံ ကၠောန် ပရေင်ဆိင်ဆ ကေုာံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် လတူ ဂကောံမၞိဟ် အလုံမွဲ (Population) ရ။ နဲကဲဏအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ ပညာသေချာဗေဒ (Probability theory) တုဲ၊ ဍေံစကာ နဲကဲ မပ္တံကဵု ပွမစမ်ၜတ် လညာတ်သဇိုင် (Hypothesis testing)၊ ANOVA၊ ကေုာံ t-test တအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ သွဟ် သုတေသနရ။
သဇိုင်လညာတ် အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ သ္ၚဳဂၠိပ် ပညာစရင်အင်ဂှ် ဒးတီကၠိုဟ်လဝ် လညာတ်သဇိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
- ဂကောံအလုံ ကေုာံ နမူနာ (Population and Sample): "ဂကောံအလုံ" ဟီုဂှ် ဒှ်ဂကောံ မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာဝတ္ထု သီုဖအိုတ် ပိုဲမမိက်ဂွံ လ္ၚတ်ရ။ ဟိုတ်နူ လ္ၚတ် သီုဖအိုတ် ဟွံမာန်တုဲ၊ ပိုဲဒးရုဲကေတ် "နမူနာ" မဒှ် ဂကောံဍောတ် မစၞးကဵု ဂကောံအလုံဂှ်ရ။ နမူနာဂှ် ဒးဒှ် နမူနာ မရုဲစှ် နကဵု လပှ်ကျာ (Random sampling) ဟေင် စရင်အင် ဍာံစၟတ်မာန်ရ။
- မပြံင်လှာဲဂမၠိုင် (Variables): အရာမၞုံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ် မပြံင်လှာဲမာန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲသုတေသနမ္ဂး ဍေံပါ်လဝ် မပြံင်လှာဲ အလဵုအလဵု (Independent variable - အရာမဖန်ဗဒှ် ဟိုတ်) ကေုာံ မပြံင်လှာဲ မဒးဒုင် (Dependent variable - အရာမဒှ် ဖဵု) ရ။
- ဒဒှ်မဒှ်မာန် / သေချာဗေဒ (Probability): ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် စရင်အင် ဆိင်ဆ ရ။ ဍေံတွက်ဆကဵု အခေါင်အရာ ဒဒှ်မွဲမွဲ မကတဵုဒှ်မာန် (ဥပမာ - သွဟ် p-value ပ္ဍဲ သုတေသန) ရ။
ပရေင်သုင်စောဲ ပ္ဍဲ ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံမၞိဟ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ပညာလ္ၚတ် သိပ္ပံမၞိဟ် (Sociology) ကေုာံ ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ (Multicultural Studies) မ္ဂး၊ ပညာစရင်အင်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပြဿနာ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။
- ပရေင်လ္ၚတ် ပရေင်တုပ်သၟဟ်: သုတေသီတအ် စကာ စရင်အင် သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လၟိဟ် အံင်ဇၞး ပရေင်ပညာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကဆံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အကြာ ယေန်သၞာင် မဇၞော် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ် တအ်ရ။ (ဗွဲမဂၠိုင် စကာ နဲကဲ ANOVA ဟွံသေင်မ္ဂး Regression Analysis)။
- လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ လၟိဟ်မၞိဟ် (Demographics): သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ် တၞဟ်ခြာတအ် ပြံင်ဆုဲ၊ ဖျေံဒတန် ကေုာံ ဂျိုင်တန်တဴမွဲစွံ ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်ဇၞော်ရ။
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Moore, D. S., McCabe, G. P., & Craig, B. A. (2012). Introduction to the Practice of Statistics. W. H. Freeman.
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ANOVA
- သိပ္ပံမၞိဟ်
- သုတေသန
