Паўстаньне Тонхак

Паўстаньне Тонхак (па-карэйску: 동학 농민 혁명 — «Сялянская рэвалюцыя Тонхак») — маштабнае народнае паўстаньне ў Карэі, якое адбылося ў 1894–1895 гадах. Рух пачаўся як пратэст супраць карупцыі мясцовых уладаў і прыгнёту сялянаў, але перарос у антызамежную і антыфэадальную рэвалюцыю, што беспасярэдне стала падставай для пачатку Першай японска-кітайскай вайны.

Перадумовы і ідэалёгія

Назва паўстаньня паходзіць ад рэлігійна-філязофскага вучэньня Тонхак («Усходняе веданьне»), якое ўзьнікла ў 1860-я гады як супрацьвага «Заходняму веданьню» (каталіцтву). Тонхак спалучаў элемэнты канфуцыянства, будызму, даасізму і шаманізму, прапаведуючы роўнасьць усіх людзей перад Небам. Да канца XIX стагодзьдзя краіна знаходзілася ў глыбокім крызісе: паборы чыноўнікаў і эканамічная экспансія Японіі прывялі да галечы сялянства, што зрабіла ідэі Тонхак папулярнымі сярод прыгнечаных масаў.

Хада паўстаньня

Паўстаньне пачалося ў лютым 1894 году ў правінцыі Чола пад кіраўніцтвам Чон Банджуна. Сялянская армія, узброеная пераважна дзідамі і косамі, здолела разграміць урадавыя войскі і ў траўні захапіць сталіцу правінцыі — горад Чанджу. Карэйскі каралеўскі двор, напалоханы посьпехамі паўстанцаў, зьвярнуўся па вайсковую дапамогу да Кітаю (дынастыі Цын). Кітай накіраваў войскі, што дало Японіі фармальную падставу таксама высадзіць свой дэсант для «абароны сваіх грамадзянаў».

Параза і наступствы

Убачыўшы замежнае ўмяшаньне, паўстанцы заключылі замірэньне з урадам (Чанджуйская дамова), патрабуючы правядзеньня рэформаў. Аднак Японія адмовілася выводзіць войскі і справакавала вайну з Кітаем. Восеньню 1894 году паўстанцы зноў падняліся на барацьбу, гэтым разам супраць японскіх акупантаў. У вырашальнай бітве пры Ўгычы (лістапад 1894) дрэнна ўзброеная сялянская армія была расстраляная сучаснай японскай артылерыяй і вінтоўкамі. Чон Банджун быў схоплены і пакараны сьмерцю ў 1895 годзе.