Frontex
| Frontex | |
|---|---|
| European Border and Coast Guard Agency | |
 Logo Frontex-a | |
| Skraćenica | Frontex |
| Prethodnik | Evropska agencija za upravljanje operativnom saradnjom na vanjskim granicama |
| Datum osnivanja | 3. oktobar 2004 (originalno) 6. oktobar 2016 (kao Agencija za evropsku graničnu i obalnu stražu) |
| Vrsta | Agencija Evropske unije |
| Status | Aktivna |
| Cilj | Upravljanje granicama i sigurnost obale |
| Glavno sjedište | Varšava, Poljska 52°08′N 21°06′E / 52.14°N 21.1°E |
| Područje utjecaja | Evropska unija |
| Članstvo | Države članice EU i zemlje Šengena |
| Jezik | jezici EU |
| Izvršni direktor | Hans Leijtens |
| Zamjenica | Aija Kalnaja |
| Zamjenik | Lars Gerdes |
| Zamjenik | Uku Särekanno |
| Predsjednik Upravnog odbora | Alexander Fritsch |
| Budžet | € 1,12 milijardi (2025) |
| Br. zaposlenih | 2.734 (2025) [1] |
| Veb-sajt | frontex |
Evropska agencija za graničnu i obalnu stražu, poznata kao Frontex (od francuskog izraza francuski: frontières extérieures, što znači ″vanjske granice″), je agencija Evropske unije sa sjedištem u Varšavi, u Poljskoj.[2][3]
U saradnji sa graničnim i obalskim službama država članica, Frontex koordiniše aktivnosti nadzora i kontrole vanjskih granica Šengenskog prostora, u okviru evropske politike slobode, sigurnosti i pravde.[2] Agencija pruža podršku državama članicama u zaštiti vanjskih granica Evropske unije, posebno kroz koordinaciju zajedničkih operacija, obuku službenika, analizu rizika i razvoj interoperabilnosti između graničnih službi država članica.[2]
Frontex je osnovan 2004. pod nazivom Evropska agencija za upravljanje operativnom saradnjom na vanjskim granicama, sa osnovnim zadatkom koordinacije aktivnosti kontrole granica država članica Evropske unije.[2]
Nakon evropske migrantske krize 2015–2016, Evropska komisija je predložila proširenje nadležnosti agencije i njeno transformisanje u Evropsku agenciju za graničnu i obalnu stražu.[4] Prijedlog je podržalo Evropsko vijeće, a nakon usvajanja u Evropskom parlamentu, nova agencija je zvanično uspostavljena 6. oktobra 2016. na vanjskoj granici Bugarske i Turske.[5][6]
Nadležnosti i resursi Frontexa dodatno su prošireni 2019.[2] Budžet agencije povećan je sa 143 miliona eura 2015. na više od 1,1 milijardu eura planiranih za 2025, dok je predviđeno da broj službenika stalnog sastava dostigne 10.000 do 2027.[7][8]
Organizacija
[uredi | uredi izvor]Nacionalna tijela
[uredi | uredi izvor]Nacionalnu komponentu Evropske granične i obalne straže čine nadležna tijela država članica Šengenskog prostora, koja svakodnevno upravljaju i provode nadzor nad dijelovima vanjske granice Šengenskog prostora za koje su odgovorna.[9]
Kopnene granice
[uredi | uredi izvor]
Obale
[uredi | uredi izvor]
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
Agencija Evropske unije
[uredi | uredi izvor]
Evropska agencija za graničnu i obalnu stražu (Frontex) predstavlja centralnu instituciju Evropske unije zaduženu za pružanje operativne, tehničke i koordinacijske podrške državama članicama u zaštiti vanjskih granica.[10] Agencija raspolaže rezervnim sastavom evropskih graničnih službenika i tehničkom opremom namijenjenom za provođenje zajedničkih operacija nadzora granica. Države članice dužne su, prema potrebi, staviti na raspolaganje određenu opremu registrovanu na svojoj teritoriji, uključujući patrolna plovila, vozila i avione, kako bi se omogućilo brzo raspoređivanje resursa u operacijama zaštite granica.
Frontex učestvuje i u koordinaciji zajedničkih operacija, analizi rizika, obuci službenika i jačanju interoperabilnosti između nacionalnih graničnih službi država članica Evropske unije.
Agencija je bila predmet kritika i istraga u vezi sa navodima o nezakonitom vraćanju migranata i tražioca azila (engleski: pushback) na vanjskim granicama Evropske unije. Više međunarodnih medija i organizacija za ljudska prava navelo je optužbe o mogućem kršenju evropskog i međunarodnog prava, dok je Frontex negirao učešće u takvim aktivnostima.[11][12][13][14]
Sistem Evropske granične i obalne straže čine Evropska agencija za graničnu i obalnu stražu (Frontex) i nadležna nacionalna tijela država članica zadužena za upravljanje i nadzor granica.[10] Svakodnevno upravljanje vanjskim granicama u nadležnosti je država članica, dok Evropska agencija za graničnu i obalnu stražu pruža podršku državama kojima je ona potrebna i koordiniše aktivnosti u okviru sistema upravljanja vanjskim granicama Evrope. Zaštita i nadzor vanjskih granica Evropske unije, odnosno Šengenskog prostora, predstavljaju zajedničku odgovornost Agencije i nadležnih nacionalnih tijela država članica.
Reference
[uredi | uredi izvor]- ↑ "Frontex Careers". Frontex (jezik: engleski). Frontex. 2021. Pristupljeno 13. 5. 2026.
- 1 2 3 4 5 "Regulation (EU) 2019/1896". EUR-Lex (jezik: engleski). 2019. Pristupljeno 13. 5. 2026.
- ↑ "International cooperation". Defensie.nl (jezik: engleski). 2014. Pristupljeno 13. 5. 2026.
- ↑ "European Agenda on Migration: Securing Europe's External Borders". Europa.eu (jezik: engleski). European Commission. 2015. Pristupljeno 13. 5. 2026.
- ↑ Robinson, Duncan; Spiegel, Peter (2015). "EU border guard proposal wins wide support". Financial Times (jezik: engleski). Pristupljeno 13. 5. 2026.
- ↑ "Thursday 6 October: Launch of the European Border and Coast Guard". European Commission - Press Corner (jezik: engleski). 2016. Pristupljeno 13. 5. 2026.
- ↑ "Statement of revenue and expenditure for the 2025 financial year – European Border and Coast Guard Agency (Frontex)" (PDF). EUR-Lex (jezik: engleski). 2025. Pristupljeno 14. 5. 2026.
- ↑ "European Border and Coast Guard: Stronger EU borders with a new standing corps of 10,000 border guards". European Commission (jezik: engleski). 2019. Pristupljeno 14. 5. 2026.
- ↑ "European Border and Coast Guard Agency (Frontex)". European Union (jezik: engleski). 2024. Pristupljeno 14. 5. 2026.
- 1 2 "A European Border and Coast Guard to protect Europe's External Borders". European Commission (jezik: engleski). 2015. Pristupljeno 14. 5. 2026.
- ↑ Tondo, Lorenzo (2021). "Revealed: 2,000 refugee deaths linked to illegal EU pushbacks". The Guardian (jezik: engleski). Pristupljeno 14. 5. 2026.
- ↑ Kuschminder, Katie (2021). "Frontex: should EU agency linked to thousands of deaths from border 'pushbacks' be responsible for migrant safety?". The Conversation (jezik: engleski). Pristupljeno 14. 5. 2026.
- ↑ Barigazzi, Jacopo (2021). "EU watchdog opens investigation into border agency Frontex". Politico (jezik: engleski). Pristupljeno 14. 5. 2026.
- ↑ Budelmann, Kai; Graf, Jan-Phillip (2020). "A pushback against international law?". Völkerrechtsblog (jezik: engleski). doi:10.17176/20210107-183019-0. Pristupljeno 14. 5. 2026.
