Teutóns

Teutóns
Instancia de grupo étnico histórico  Parte de pobos xermánicos
Localización  Mapas
Códigos e identificadores Freebase /m/01hpcl
Fontes e ligazóns  Descrito pola fonte Enciclopedia soviética armenia, volume 11  Páxina(s): 658 Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron  Tema: Q24487569 Pequeno dicionario enciclopédico de Brockhaus e Efron  Tema: Q24755865 Реальный словарь классических древностей по Любкеру  Tema: Q45269271 Encyclopædia Britannica  Tema: 1911 Encyclopædia Britannica/Teutoni (en) The New Student's Reference Work  Tema: The New Student's Reference Work/Teutones (en) Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)  Tema: Q112808835
Wikidata C:Commons

Os teutóns (en latín, Teutones; en grego antigo, Фεύτονες) foron un dos pobos xermánicos máis recoñecidos da antigüidade, recoñecidos tanto polas súas migracións como polos enfrontamentos cos romanos nas chamadas Guerras Címbricas a finais do século II a. C. Segundo o mapa de Ptolomeo, e de acordo con Pomponio Mela, os teutóns habitaban na península de Xutlandia, a carón dos cimbros. Dende esa área, desprazáronse cara as beiras do Danubio e, posteriormente, movéronse cara ao oeste e penetraron na Galia e na península itálica provocando unha guerra contra os romanos na que, finalmente, foron derrotados por Caio Mario.

Un tempo máis tarde, Xulio César comparounos cos pobos xermánicos da súa época e, por extensión, acabou empregando este termo para todos os pobos do norte situados ao leste do Rin. Autores romanos posteriores seguiron a súa identificación mais non hai probas directas de se falaban ou non unha lingua xermánica. Probas como o seu nome tribal e os nomes dos seus gobernantes, segundo o rexistrado polos historiadores romanos, indican unha forte influencia das linguas celtas. Por outra banda, moitos estudosos consideran que as indicacións dadas polos autores clásicos sobre a terra natal dos teutóns mostran que vivían nunha zona asociada ás linguas xermánicas antigas, e non nunha zona asociada ás linguas celtas.

Na Idade Media, os teutóns inspiraron o nome francés dos cabaleiros teutónicoas (Deutscher Orden en alemán) e, máis tarde, o nome teutón referiríase aos alemáns con connotacións irónicas ou pexorativas.

Etimoloxía

O etnónimo aparece en latín como Teutonēs ou Teutoni en plural, e con menos frecuencia como Teuton ou Teutonus en singular. Ten a súa orixe na raíz protoindoeuropea *tewtéh₂-, que significa "xente, tribo, multitude" (por exemplo, a deidade celta Teutates, cuxo nome se entende como "deus da tribo", coa adición do sufixo -ones, que se atopa frecuentemente tanto en nomes tribais celtas (por exemplo: lingones, senones) como xermánicos (por exemplo: ingvaeones, semnones) durante o período romano. O termo transmite a idea dunha "masa de xente", en contraste cos individuos distinguidos, como líderes ou heroes, ou aqueles que pertencen a un grupo máis elitista. Pode que orixinalmente significase "xente en armas" en protoindoeuropeo, como suxiren o tuzzi- hitita e o tuta luvita ("exército").

O nome teutóns pódese interpretar como celta, do protocelta *towtā ("xente, tribo"), ou como prexermánico. As súas grafías rexistradas non coinciden coa forma protoxermánica posterior *þeudō- ("nación, pobo", cf. gótico þiuda), o que suxire que, se é realmente xermánico, debe derivar dunha etapa anterior da lingua (anterior ao primeiro cambio consonántico), a menos que as versións grega e latina sexan corruptas e non representen con precisión a forma orixinal. Desta raíz, tamén se formou o adxectivo *þiudiskaz ("popular"), do que tamén se formaron o alemán Deutsch, o neerlandés Duits, o sueco Tyska ("alemán"), ou o inglés holandés "holandés"; así como o adxectivo francés tudesque e o italiano tedesco ("alemán"). Este último a través do latín medieval theudiscus.

A raíz *tewtéh₂- está tan estendida nas linguas indoeuropeas que vincular o etnónimo a outros nomes coa mesma orixe, como o bosque de Teutoburgo (Teutoburgensis saltus), é un reto.

Máis tarde, a partir de textos latinos monásticos do século IX, o termo teutón chegou a referirse especificamente aos falantes de linguas xermánicas occidentais, un uso que persistiu ata os tempos modernos. Orixinalmente, utilizábase como unha alternativa erudita ao termo de son semellante theodiscus, que era unha forma latinizada da palabra xermánica occidental contemporánea que significaba "do pobo". Por extensión, o adxectivo "teutónico" utilizouse a miúdo de forma máis ampla para significar o mesmo que "xermánico".

Controversia sobre a orixe

Os teutóns clasifícanse habitualmente como unha tribo xermánica e pénsase que probablemente falaban unha lingua xermánica, aínda que as probas son fragmentarias. Non obstante, debido á forma non xermánica, posiblemente celta, dos nomes tanto dos teutóns como dos seus asociados, os cimbros, así como dos nomes persoais coñecidos destas tribos, algúns historiadores suxeriron unha orixe celta para os teutóns, malia que, de xeito xeral, acéptase a orixe xemánico dos cimbros.

Os primeiros escritores clásicos clasificaron os teutóns como celtas aínda que, en xeral, non distinguían con claridade entre pobos celtas e xermánicos, todos eles considerados "bárbaros". Ao parecer, esta distinción foi feita por primeira vez por Xulio César, cuxa principal preocupación era argumentar que as incursións no sur da Galia e Italia por parte de pobos do norte, que estaban menos influídos pola civilización mediterránea, deberían verse en Roma como un problema sistemático que podía repetirse no futuro e, polo tanto, esixía unha acción militar preventiva. Esta foi a súa xustificación para invadir o norte da Galia.

Despois de César, Estrabón (falecido arredor do ano 24) e Marco Veleio Patérculo (falecido arredor do ano 31) clasifican os teutóns como pobos xermánicos. Plinio tamén os clasificou deste xeito e especificou que estaban entre os ingevones, relacionados cos cimbros e os caucos.

Historia

Área de asentamento

O autor romano Plinio o Vello foi o primeiro en informar que os teutóns vivían na costa oeste de Xutlandia, probablemente ao sur dos cimbros, e que se beneficiaban do comercio de ámbar alí. Malia algunhas desviacións, Claudio Tolomeo asentou a tribo entre o Elba e o Oder e isto tamén foi confirmado por outras fontes antigas. Segundo escritores antigos, unha devastadora mareira finalmente obrigou aos teutóns a abandonar a súa zona de asentamento.

Isto suxire que os autores consideraban os ambróns do que máis tarde se convertería en Frisia do Norte como parte dos teutóns. Os teutóns puideron vivir ao sur do Widuu e ao norte do Eider, incluíndo a península de Angeln. Por debaixo desta liña, no curso superior do Elba, están documentadas as tumbas dos lombardos, mentres que entre o Elba e o Weser, os anglos eran nativos.

Evolución

Plutarco, na súa biografía de Mario, que loitou contra os teutóns, escribiu que eles e os cimbros "non tiveran relacións con outros pobos e que percorreran unha grande extensión de territorio, polo que non se podía determinar que pobo eran nin de onde partiran". Informou de que había diferentes conxecturas: que eran "algúns dos pobos xermánicos que se estendían ata o océano setentrional"; que eran "galoscitas", unha mestura de escitas e celtas que viviran até o Mar Negro, ou que os cimbros eran cimerios, de aínda máis ao leste.

Plinio o Vello (falecido no ano 79), tamén relatou que Piteas, un viaxeiro do século IV a. C., describiu os teutóns como veciños da illa setentrional de Baltia, onde o ámbar aparecía na primavera e era comercializado polos teutóns. Abalus estaba a un día de navegación desde unha marisma ou esteiro fronte ao océano (aestuarium) chamado Metuonis habitado por outro pobo xermánico, os Guiones (probablemente os Ingaevones ou os gotones).

Ademais da obra de Plinio o Vello, Pomponio Mela foi unha das principais fontes utilizadas polos autores posteriores para situar os Teutóns en Escandinavia. Pomponio Mela (falecido arredor do ano 45) afirmou que os teutóns vivían nunha grande illa, Codannovia, que formaba parte dun grupo de illas nunha gran baía chamada Codanus, aberta ao océano. A maioría dos estudosos interpretaron esta baía como o mar Báltico, e Codannovia como Escandinavia.

Os textos que se conservan baseados na obra do xeógrafo Tolomeo mencionan tanto os teutóns como os "teutonoaroi" en Xermania, pero isto ocorre nunha parte do seu texto que se converteu en algo confuso nas copias que se conservan. Gudmund Schütte propuxo que os dous pobos deberían entenderse como un só, pero que as diferentes versións das obras baseadas na de Tolomeo empregaron fontes literarias como Plinio e Mela para situalos en posicións diferentes nalgún lugar preto dos cimbros, nunha parte da paisaxe da que non tiñan boa información, xa fose en Selandia ou Escandinavia, ou nalgún lugar da costa sur do Báltico.

Segundo o estudoso Stefan Zimmer (2005), dado que tanto o nome dos teutóns como o dos crimbros deixaron rastros nos topónimos de Xutlandia (en Thy e Himmerland, respectivamente), "non hai razón para dubidar dos antigos relatos das orixes das dúas tribos".

Até o día de hoxe, non está totalmente claro canto tempo e ata que punto se extraeu ámbar en Xutlandia. Non obstante, suponse que o ámbar foi un precursor dos cartos a finais do século II a. C., o que converteu a Xutlandia nun atractivo centro comercial que, segundo as últimas investigacións, mantivo intensas relacións comerciais coa Selva Negra (coa fonte do Danubio). A representación de devastadoras mareiras na costa de Xutlandia é bastante probable dado o afundimento da illa de Südfall (con Rungholt) na inundación de Marcelo de 1362 na antiga zona de asentamento dos Ambróns. A costa do Mar do Norte de Xutlandia perdeu terras dramaticamente varias veces nos últimos milenios.

Guerra címbrica

Artigo principal: Guerra címbrica.

Cando os cimbros deixaron Xutlandia arredor do ano 120 a. C., os teutóns tamén se uniron ó proceso migratorio. Isto levou as tribos a través de Xermania. A mención da cidade romana fortificada de Teutoburgium, a uns 19 quilómetros ao norte da actual Vukovar, adoita tomarse como proba da súa participación. Non obstante, non está claro se se uniron inmediatamente aos cimbros ou se os seguiron a certa distancia. A súa participación na batalla de Noreia no ano 113 a. C. está documentada por varias fontes antigas. A expedición cruzou máis tarde o Rin e, segundo relata Caio Xulio César, devastou a Galia antes de sufrir a derrota a mans dos belgas celtas. As tribos xermánicas volvéronse agora contra a zona de asentamento romana e derrotaron a un exército romano na batalla de Arausio no ano 105 a. C. Despois diso, os cimbros e os teutóns dividiron as súas forzas. Mentres os cimbros avanzaban cara a Hispania, os teutóns permaneceron na Galia. Non foi ata dous anos despois que se uniron nun ataque conxunto contra a República Romana. Caio Mario derrotounos por separado no ano. Os teutóns, baixo o seu rei Teutobodo, sufriron unha esmagadora derrota na batalla de Aquae Sextiae (preto da actual Aix-en-Provence) no 102 a.C. e os cimbros foron derrotados ó ano seguinte, poñendo fin á Guerra Cimbrica.

Despois da batalla, os teutóns xa non se mencionan nas fontes romanas. Non obstante, as partes do exército teutón que non se viron afectadas pola derrota asentáronse nos anos seguintes como os aduadici no río Mosa. Segundo isto, os aduatukianos son descendentes dos 6.000 homes de Schutzwache, que quedaran atrás durante as incursións cimbrias e teutonas no 113/105 a. C. para protexer as súas pertenzas. Despois de numerosas disputas coas tribos veciñas que duraron moitos anos, elixiron a zona arredor da cidade fortificada do monte Falhize como a súa residencia tras un tratado de paz.

Furia teutónica

Segundo os escritos de Valerio Máximo e Floro, o rei dos teutóns, Teutobodo, foi apresado despois de que os teutóns fosen derrotados polos romanos. Baixo as condicións da rendición, trescentas mulleres casadas debían ser entregadas aos romanos vitoriosos como concubinas e escravas. Cando as matronas dos teutóns souberon desta estipulación, suplicáronlle ao cónsul que lles permitise exercer o seu ministerio nos templos de Ceres e Venus. Cando a súa solicitude foi denegada, as mulleres teutónicas mataron os seus propios fillos. Á mañá seguinte, todas as mulleres foron atopadas mortas nos brazos unhas das outras, despois de estrangulárense mutuamente durante a noite. O seu martirio conxunto pasou ás lendas romanas como exemplo da furia teutónica. Algúns dos cativos sobreviventes foron parte dos gladiadores rebeldes na Terceira Guerra Servil do 73-71 a. C.

Véxase tamén

Bibliografía

• Christensen, Arne Søby (2002). Cassiodorus, Jordanes and the History of the Goths. (en inglés). Copenhagen: Museum Tusculanum Press. ISBN 9788772897103. 
• Franke, Alfred (1893–1980). "Teutoni, Teutones". Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (Tomo VI A, Medio tomo 11, Thesauros–Timomachos) (en alemán). Stuttgart: J.B. Metzler. pp. 1172–1176. 
• Hussey, Joan Mervyn (1957). The Cambridge Medieval History (en inglés). Cambridge: CUP Archive. 
• Krejcí, Oskar (2005). Geopolitics of the Central European Region (en inglés). VEDA, Publishing House of the Slovak Academy of Sciences. ISBN 9788022408523. 
• Pohl, Walter (2004). Die Germanen. Colección: Enzyklopädie deutscher Geschichte, nº 57 (en alemán). Oldenbourg: Walter de Gruyter GmbH. ISBN 978-3486567557. OL 37193263M. 
• Šašel Kos, Marjeta (2005). Appian and Illyricum (en inglés). Ljubljana: Narodni muzej Slovenije. ISBN 9789616169363. OCLC 644477936. 
• Schütte, Gudmund (1917). Ptolemy's maps of northern Europe, a reconstruction of the prototypes (en dinamarqués). Copenhagen: H. Hagerup Publisher. 
• Strauss, Barry S. (2009). The Spartacus War. (en inglés). Nova York: Simon and Schuster. ISBN 978-1-4165-3205-7. 
• Waldman, Carl; Mason, Catherine (2006). "Teutons". Encyclopedia of European Peoples (en inglés). Nova York: Infobase Publishing. pp. 797–798. ISBN 1438129181. 
• Zimmer, Stefan (2005). "Teutonen". En Hoops, Johannes. Reallexikon der Germanischen Altertumskunde. Vol. 30 (en alemán). Berlín: Walter de Gruyter. pp. 368–369. ISBN 3-406-33733-3.