Waktu Eropah Tengah
Waktu Eropah Tengah (singkatan: CET; bahasa Inggeris: Central European Time) ialah zon waktu yang menggunakan waktu piawai satu jam lebih awal daripada Waktu Universal Selaras (UTC), iaitu UTC+1. CET merupakan waktu piawai bagi sebahagian besar Eropah Tengah dan Eropah Barat serta digunakan sepanjang tahun di Algeria dan Tunisia.[1]
Di kebanyakan negara Eropah yang menggunakan CET, jam diawalkan satu jam pada musim panas kepada Waktu Musim Panas Eropah Tengah (CEST), iaitu UTC+2. Peralihan kepada CEST berlaku pada Ahad terakhir bulan Mac dan peralihan kembali kepada CET pada Ahad terakhir bulan Oktober. Jadual ini diselaraskan oleh undang-undang Kesatuan Eropah dan turut diikuti oleh beberapa negara Eropah bukan anggota.[2][3]
Asas geografi CET ialah waktu suria min pada meridian 15° timur. Penggunaannya sebagai waktu piawai berkembang pada penghujung abad ke-19, termasuk penetapannya sebagai waktu undang-undang di Jerman pada 1893.[4] Komuniti Eropah mula menyelaraskan amalan waktu musim panas pada 1980, dan jadual bersama itu kemudiannya dikekalkan melalui perundangan Kesatuan Eropah.[5]
Walaupun CET mempunyai ofset UTC+1, kedua-dua istilah itu tidak bersinonim. Beberapa wilayah lain menggunakan ofset yang sama tetapi menamakannya secara berbeza, antaranya Waktu Afrika Barat (WAT) di sebahagian besar Afrika Barat dan Afrika Tengah serta Waktu Musim Panas British (BST) di United Kingdom pada musim panas.[1]
Takrif dan asas geografi
[sunting | sunting sumber]CET ditakrifkan sebagai UTC ditambah satu jam:
Secara geografi, zon waktu UTC+1 berpusat pada meridian 15° timur. Dalam sistem zon waktu ideal yang setiap satunya meliputi 15 darjah longitud, waktu suria min di meridian ini menjadi rujukan bagi CET. Walau bagaimanapun, sempadan zon waktu awam ditentukan oleh keputusan politik dan pentadbiran, bukan semata-mata oleh longitud. Oleh itu, CET digunakan jauh ke barat meridian tersebut, termasuk di Perancis dan Sepanyol, manakala sesetengah kawasan yang secara geografi lebih hampir kepada meridian 15° timur menggunakan zon waktu lain.[4][6]
CET ialah waktu piawai, manakala CEST ialah waktu musim panas yang digunakan secara bermusim. Pangkalan Data Zon Waktu IANA menggunakan singkatan CET dan CEST bagi kumpulan peraturan waktu berkenaan, tetapi nama undang-undang tempatan boleh berbeza mengikut negara.[1]
Penggunaan semasa
[sunting | sunting sumber]Penggunaan sepanjang tahun
[sunting | sunting sumber]Algeria dan Tunisia menggunakan CET pada UTC+1 sepanjang tahun tanpa perubahan waktu musim panas.[7]
| Negara | Liputan | Pengenal zon IANA |
|---|---|---|
| Algeria | Seluruh negara | Africa/Algiers |
| Tunisia | Seluruh negara | Africa/Tunis |
Negara-negara Afrika lain yang menggunakan UTC+1 sepanjang tahun, termasuk Angola, Benin, Cameroon, Republik Afrika Tengah, Chad, bahagian barat Republik Demokratik Congo, Republik Congo, Guinea Khatulistiwa, Gabon, Niger dan Nigeria, diklasifikasikan sebagai menggunakan Waktu Afrika Barat, bukannya CET.[1][7]
Penggunaan bermusim di Eropah
[sunting | sunting sumber]Negara dan wilayah dalam jadual berikut menggunakan CET sebagai waktu piawai dan CEST sebagai waktu musim panas. Senarai dan pengenal zon adalah berdasarkan Pangkalan Data Zon Waktu IANA versi semasa; pengenal yang ditunjukkan ialah pengenal utama atau pengenal paling sesuai bagi kawasan berkenaan.[8][9]
| Negara atau wilayah | Liputan atau pengecualian | Pengenal zon IANA |
|---|---|---|
| Albania | Seluruh negara | Europe/Tirane |
| Andorra | Seluruh negara | Europe/Andorra |
| Austria | Seluruh negara | Europe/Vienna |
| Belanda | Bahagian Eropah; wilayah Caribbean dalam Kerajaan Belanda menggunakan zon waktu lain | Europe/Amsterdam |
| Belgium | Seluruh negara | Europe/Brussels |
| Bosnia dan Herzegovina | Seluruh negara | Europe/Sarajevo |
| Croatia | Seluruh negara | Europe/Zagreb |
| Denmark | Denmark, tidak termasuk Kepulauan Faroe dan Greenland | Europe/Copenhagen |
| Gibraltar | Seluruh wilayah | Europe/Gibraltar |
| Hungary | Seluruh negara | Europe/Budapest |
| Itali | Seluruh negara | Europe/Rome |
| Jerman | Seluruh negara; Büsingen am Hochrhein mempunyai pengenal berasingan | Europe/Berlin dan Europe/Busingen |
| Kosovo | Seluruh wilayah | Europe/Belgrade[10] |
| Kota Vatikan | Seluruh negara | Europe/Vatican |
| Liechtenstein | Seluruh negara | Europe/Vaduz |
| Luxembourg | Seluruh negara | Europe/Luxembourg |
| Macedonia Utara | Seluruh negara | Europe/Skopje |
| Malta | Seluruh negara | Europe/Malta |
| Monaco | Seluruh negara | Europe/Monaco |
| Montenegro | Seluruh negara | Europe/Podgorica |
| Norway | Tanah besar dan Jan Mayen; Svalbard mengikuti jadual waktu yang sama | Europe/Oslo dan Arctic/Longyearbyen |
| Perancis | Perancis Metropolitan, termasuk Corsica; wilayah seberang laut menggunakan zon waktu lain | Europe/Paris |
| Poland | Seluruh negara | Europe/Warsaw |
| Republik Czech | Seluruh negara | Europe/Prague |
| San Marino | Seluruh negara | Europe/San_Marino |
| Sepanyol | Tanah besar, Kepulauan Balearic, Ceuta dan Melilla; Kepulauan Canary menggunakan Waktu Eropah Barat dan Waktu Musim Panas Eropah Barat | Europe/Madrid dan Africa/Ceuta |
| Serbia | Seluruh negara | Europe/Belgrade |
| Slovakia | Seluruh negara | Europe/Bratislava |
| Slovenia | Seluruh negara | Europe/Ljubljana |
| Sweden | Seluruh negara | Europe/Stockholm |
| Switzerland | Seluruh negara | Europe/Zurich |
Perubahan waktu bermusim
[sunting | sunting sumber]Di bawah peraturan semasa Kesatuan Eropah, tempoh waktu musim panas bermula pada pukul 01:00 UTC pada Ahad terakhir bulan Mac dan berakhir pada pukul 01:00 UTC pada Ahad terakhir bulan Oktober.[2] Bagi kawasan CET/CEST, perubahan itu berlaku seperti berikut:
- pada bulan Mac, pukul 02:00 CET diawalkan terus kepada pukul 03:00 CEST; dan
- pada bulan Oktober, pukul 03:00 CEST diundurkan kepada pukul 02:00 CET.
Oleh sebab semua perubahan berlaku pada detik UTC yang sama, pertukaran jam diselaraskan serentak di seluruh zon waktu Kesatuan Eropah, walaupun waktu tempatan berbeza antara zon Eropah Barat, Tengah dan Timur. Negara bukan anggota Kesatuan Eropah yang menggunakan CET/CEST pada amnya mengikuti tarikh yang sama melalui peraturan masing-masing.[3]
Cadangan menamatkan perubahan jam
[sunting | sunting sumber]Pada September 2018, Suruhanjaya Eropah mengemukakan cadangan untuk menamatkan perubahan jam dua kali setahun dan membenarkan setiap negara anggota memilih waktu piawai tetap. Parlimen Eropah menerima pendiriannya pada Mac 2019, tetapi Majlis Kesatuan Eropah belum mencapai persetujuan yang diperlukan. Oleh itu, sistem perubahan bermusim kekal berkuat kuasa.[5]
Pada Februari 2026, Suruhanjaya Eropah melancarkan suatu kajian baharu mengenai kesan ekonomi, sosial dan alam sekitar sekiranya perubahan waktu bermusim dihentikan. Kajian itu dijangka selesai pada penghujung 2026 dan bertujuan menyediakan asas bukti bagi perbincangan selanjutnya.[11] Pelancaran kajian tersebut tidak mengubah peraturan CET/CEST yang sedang berkuat kuasa.[5]
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Pembentukan waktu piawai
[sunting | sunting sumber]Sebelum waktu piawai kebangsaan diperkenalkan, bandar dan kawasan yang berlainan lazimnya menggunakan waktu suria min tempatan. Menjelang penghujung abad ke-19, persetujuan antarabangsa mengenai sistem kira-kira 24 zon waktu, setiap satunya selebar 15 darjah longitud, menyediakan asas bagi zon waktu moden.[4]
Jerman merupakan antara negara terawal yang menetapkan waktu berdasarkan meridian 15° timur. Mulai 1 April 1893, waktu suria min di meridian itu menjadi waktu undang-undang Empayar Jerman dan kemudiannya dikenali sebagai Waktu Eropah Tengah.[4][3] Austria beralih daripada waktu min tempatan Vienna kepada UTC+1 pada bulan yang sama, manakala beberapa negara Eropah Tengah lain mengguna pakai waktu seragam pada penghujung abad ke-19 dan awal abad ke-20.[3]
Perluasan pada abad ke-20
[sunting | sunting sumber]Penggunaan CET berubah beberapa kali akibat peperangan, pendudukan, penyelarasan ekonomi dan keputusan politik domestik. Sepanyol beralih daripada waktu berasaskan Greenwich kepada UTC+1 pada 16 Mac 1940. Di Paris, peralihan daripada waktu Eropah Barat berlaku pada Jun 1940, dan Perancis mengekalkan waktu awam UTC+1 selepas Perang Dunia Kedua.[3] Perubahan sedemikian menyebabkan kawasan penggunaan CET meluas jauh ke barat daripada zon geografi idealnya.
Tidak semua penggunaan sejarah UTC+1 merupakan penggunaan CET dalam erti nama zon waktu. United Kingdom mengekalkan Waktu Musim Panas British sepanjang tahun dari 27 Oktober 1968 hingga 31 Oktober 1971 dan menamakannya British Standard Time, manakala undang-undang Ireland mentakrifkan UTC+1 sebagai waktu piawai dan menggunakan GMT sebagai pelarasan musim sejuk. Oleh itu, kedua-dua pengaturan tersebut tidak wajar dihuraikan semata-mata sebagai penggunaan CET.[3]
Portugal menggunakan CET di tanah besarnya dari 2 Oktober 1966 hingga 26 September 1976 dan sekali lagi dari 27 September 1992 hingga 31 Mac 1996. Negara itu kemudian kembali kepada Waktu Eropah Barat sebagai waktu piawai.[3]
Penyelarasan Eropah
[sunting | sunting sumber]Negara-negara Eropah pernah menggunakan tarikh permulaan dan tamat waktu musim panas yang berbeza-beza. Komuniti Eropah mula menyelaraskan amalan tersebut pada 1980 bagi mengurangkan gangguan terhadap pengangkutan dan pasaran bersama.[5] Arahan 2000/84/EC kemudian menetapkan peraturan tanpa had masa yang bermula pada 2002, dengan perubahan pada Ahad terakhir bulan Mac dan Oktober.[2]
Penyelarasan ini tidak menentukan zon waktu piawai yang mesti dipilih oleh setiap negara anggota. Negara anggota kekal menggunakan Waktu Eropah Barat, Tengah atau Timur mengikut keputusan nasional masing-masing,[5] tetapi tarikh dan detik peralihan waktu musim panas diseragamkan pada peringkat Kesatuan Eropah.[2]
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 4 "zonenow.tab". IANA Time Zone Database (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 "Directive 2000/84/EC of the European Parliament and of the Council of 19 January 2001 on summer-time arrangements". EUR-Lex (dalam bahasa Inggeris). Kesatuan Eropah. 19 Januari 2001. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 "europe". IANA Time Zone Database (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 "Realisation of Legal Time in Germany" (dalam bahasa Inggeris). Physikalisch-Technische Bundesanstalt. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 "Seasonal clock changes in the EU" (dalam bahasa Inggeris). Majlis Kesatuan Eropah. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
- ↑ "Time Zones" (dalam bahasa Inggeris). Internet Assigned Numbers Authority. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
- 1 2 "africa". IANA Time Zone Database (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
- ↑ "2026c release of tz code and data available" (dalam bahasa Inggeris). Internet Assigned Numbers Authority. 8 Julai 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
- ↑ "zone.tab". IANA Time Zone Database (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
- ↑ "Time Zones in Kosovo". timeanddate.com (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
- ↑ "Ongoing study on discontinuing seasonal time changes" (dalam bahasa Inggeris). Majlis Kesatuan Eropah. 3 Jun 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
| biru | Waktu Eropah Barat (UTC+0) Waktu Musim Panas Eropah Barat (UTC+1) |
| biru terang | Waktu Eropah Barat (UTC+0) |
| merah | Waktu Eropah Tengah (UTC+1) Waktu Musim Panas Eropah Tengah (UTC+2) |
| kuning | Waktu Eropah Timur (UTC+2) Waktu Musim Panas Eropah Timur (UTC+3) |
| emas | Waktu Kaliningrad (UTC+2) |
| hijau | Waktu Moscow (UTC+3) |
