Carmin

Carmin

Enghraifft o:	math o endid cemegol
Math	anthraquinones
Lliw/iau	coch
Màs	492.0903907 uned Dalton
Fformiwla gemegol	C₂₂h₂₀o₁₃
Yn cynnwys	ocsigen, carbon
Dynodwyr
SMILES	Cc1c(c(=o)o)c(o)cc2c1c(=o)c1c(o)c(c3oc(co)c(o)c(o)c3o)c(o)c(o)c1c2=o
Freebase	/M/01qml7
CAS	1390-65-4
PubChem CID	14950
InChI	Inchi=1s/c22h20o13/c1-4-8-5(2-6(24)9(4)22(33)34)13(25)10-11(15(8)27)16(28)12(18(30)17(10)29)21-20(32)19(31)14(26)7(3-23)35-21/h2,7,14,19-21,23-24,26,28-32h,3h2,1h3,(h,33,34)
Rhif EC	215-724-4
ECHA	100.014.295
HMDB	Hmdb0030658
Quora	Carmine
Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Carmin – a elwir hefyd yn gochineal (pan gaiff ei echdynnu o'r pryf cochineal, sef, tarddiad y gair "coch" yn y Gymraeg), echdyniad cochineal – yw pigment o liw coch llachar a geir o'r cymhlyg alwminiwm sy'n deillio o asid carminig. Mae enwau cod penodol ar gyfer y pigment yn cynnwys coch naturiol 4, C.I. 75470, neu E120. Mae Carmin hefyd yn derm cyffredinol am liw coch dwfn iawn. Gelwir y lliw ein hun yn fflamgoch yn y Gymraeg.

Mae'n lliw bwyd poblogaidd, a ddefnyddir mewn iogwrt, losin, gelatin, cig, a diodydd gan gynnwys sudd ffrwythau.

Hanes

Defnyddiwyd pryfed benywaidd Dactylopius coccus (cochineal) am eu gallu lliwio coch mor gynnar â 700 CC. Roedd gwareiddiadau Americanaidd (o gyfandir America) yn malu'r pryfed a oedd yn bresennol ar gacti i echdynnu'r carmin ynddynt. Defnyddiwyd pigment carmin yn helaeth gan wareiddiad yr Asteciaid i liwio tecstilau. Fe'i mewnforiwyd yn ddiweddarach i Ewrop yn ystod yr 16g.

Ym marchnadoedd Ewrop, roedd gan Goron Sbaen fonopoli ar gochineal tan 1820 pan ddysgodd y Ffrancwyr eu tyfu. Yn ddiweddarach, creodd gwyddonwyr o'r Almaen a Phrydain liw coch synthetig a oedd yn cystadlu â charmin. Cyfrannodd y cyfuniad o'r ffactorau hyn at ddiwedd monopoli Sbaen a gostwng pris carmin yn sylweddol, gan ei wneud yn hygyrch i gynulleidfa ehangach.

Paratoi

I baratoi carmin, mae cyrff y pryfed wedi'u powdrio yn cael eu berwi mewn toddiant amonia neu sodiwm carbonad. Ar ôl gwahanu'r mater anhydawdd, mae'r echdyniad yn cael ei drin ag alwm i waddodi'r solid coch. Gelwir y gwaddod hwn yn "carmine lake" neu'n "crimson lake" yn Saesneg. Sicrheir purdeb lliw gan absenoldeb haearn. Gellir ychwanegu clorid stannous, asid sitrig, boracs, neu gelatin i addasu'r gwaddodiad. Mae'r lliw crimson traddodiadol yn cael ei effeithio nid yn unig gan asid carminig ond hefyd gan ddewis ei ïon halen metel chelating. Ar gyfer arlliwiau o borffor, ychwanegir calch at yr alwm.

I gael 1 pwys (0.45 cilogram) o liw coch, mae angen 70,000 o bryfed cochineal.

Oriel

• 
  Strwythur asid carminic
• 
  Nythod cochineal ar y cactws
• 
  Defnydd o'r carmin fel asiant staenio
• 
  Dactylopius coccus, Defnyddiwyd carmin o'r Oesoedd Canol hyd at y 19g i wneud lliw rhuddgoch. Nawr fe'i defnyddir fel lliwio ar gyfer iogwrt a chynhyrchion bwyd eraill.

Darllen pellach

• Dutton, LaVerne M. Cochineal: A Bright Red Animal Dye (Master's degree). Baylor University. Cyrchwyd November 13, 2010.
• Greenfield, Amy Butler (2005). A Perfect Red: Empire, Espionage, and the Quest for the Color of Desire. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-052275-9.