close
Neidio i'r cynnwys

Burqa

Oddi ar Wicipedia
Burqa
BERJAYA
Mathfêl, Tasattur, Niqab Edit this on Wikidata
Dynodwyr
Freebase/M/01636q edit this on wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Mae'r burqa (gellid hefyd sillafu fel bwrca) a gelwir hefyd yn harabah, yn ddarn o ddillad mae rhai menywod Mwslimaidd yn ei wisgo. aw'r term yn wreiddiol o'r gair Arabeg برقع, burquʻ neu burqa'. Gallant ei wisgo fel dilledyn allanol. Dim ond rhwyll lled-dryloyw y mae'n ei gadael o flaen llygaid y fenyw, fel y gall weld. Mae gweddill y corff wedi'i orchuddio ganddo.

Mae defnyddio gorchuddion wyneb wedi'i ddogfennu mewn amryw o ddiwylliannau hynafol, gan gynnwys yr Ymerodraeth Fysantaidd, Persia, ac Arabia.[1] Mae ffynonellau hanesyddol yn sôn am arferion menywod o orchuddio wyneb. Yn ogystal, mae cyfeiriadau Beiblaidd yn Genesis yn tynnu sylw at y defnydd o orchuddion. Yn draddodiadol, roedd menywod Cristnogol Uniongred Dwyreiniol yn gwisgo dillad tywyll gyda gorchuddion, gwyn i'r rhai di-briod a du i'r rhai priod.[2]

Dillad eraill i fenywod Mwslimaidd sy'n gorchuddio llai o'u corff yw'r hijab a'r niqab. Yn aml, mae pobl yn drysu'r hijab a'r niqab ac yn ei alw'n burqa yn lle.

Mewn testunau Islamaidd

[golygu | golygu cod]

Ceir trafodaeth a yw'r Coran yn dweud bod angen i fenywod orchuddio eu hwynebau â gorchudd, na gorchuddio eu cyrff â'r burqa corff llawn.

BERJAYA
Lithograff 1842 gan James Rattray yn dangos menyw Persiaidd milwriaethus yn Afghanistan gyda burqa y tu ôl iddi.

Mae llawer o Fwslimiaid yn credu bod y traddodiadau am fywyd Muhammad, neu'r hadith, yn gofyn i ddynion a menywod ymddwyn a gwisgo'n gymedrol yn gyhoeddus. Fodd bynnag, mae'r gofyniad hwn yn cael ei ddehongli mewn llawer o wahanol ffyrdd gan ysgolheigion a chymunedau Mwslimaidd.

Mae adnod yn y Quran yn dweud:

O broffwyd! Dywedwch wrth eich gwragedd a'ch merched a gwragedd y credinwyr i hongian cyfran o'u siôls dros eu pennau—sy'n fwy gweddus—er mwyn iddynt gael eu hadnabod, a pheidio â chael eu haflonyddu. Ac mae Allah bob amser yn Maddeuant, Trugarog.

- Koran, Surah 33:59

Mae adnod arall yn y Quran yn darllen:

A dywedwch wrth y menywod sy'n credu i ostwng eu llygaid a rheoli eu hysgogiadau rhywiol, a pheidio ag arddangos eu harddwch heblaw am yr hyn sy'n gyfreithlon i aros yn weladwy. A gadewch i ran o'u penwisgoedd orchuddio eu bronnau. A gadewch iddynt beidio â dangos eu harddwch heblaw i'w gwragedd, neu dadau, neu dadau eu gwŷr, neu eu meibion, neu feibion eu gwragedd, neu eu brodyr, neu feibion eu brodyr, neu feibion eu chwiorydd, neu eu gwragedd; neu eu caethweision, neu weision gwrywaidd nad oes ganddynt unrhyw awydd rhyw; neu'r plant sy'n dal i wybod dim am noethni menywod. A pheidiwch â gadael iddyn nhw stompio eu traed, felly ni fydd y harddwch sy'n eu gorchuddio yn cael ei ddatgelu. A throwch chi i gyd at Allah, O gredinwyr, er mwyn i chi lwyddo.

- Koran, Sura 24:31

Mae fatwa (barn gyfreithiol Islamaidd) gan Muhammed Salih Al-Munajjid, Salafist (aelod o fudiad Sunni ultra-geidwadol) a sylfaenydd y wefan IslamQA.info, sydd wedi'i wahardd yn Saudi Arabia oherwydd nad yw mewn sefyllfa i roi fatwa, yn dweud:

Y ffordd gywir fel y mae'r dystiolaeth yn dangos yw bod wyneb y fenyw yn 'awrah (rhan agos) y mae angen ei orchuddio. Dyma'r rhan fwyaf hudolus o'i chorff, oherwydd mae pobl yn edrych ar yr wyneb yn bennaf, felly yr wyneb yw 'awrah mwyaf menyw).[3]

Burqas ledled y byd

[golygu | golygu cod]
BERJAYA
Gwaharddiad ar y feil wyneb-llawn ar draws y byd (yn 2025):      Feil wyneb-llawn (fel y burqa a'r niqab) wedi eu gwahardd yn llwyr yn gyhoeddus     Feil wyneb-llawn wedi eu gwahardd mewn rhai rhanbarthau.     Gwaharddiad ar werthu a chynhyrchu y feil wyneb-llawn.     Gwaharddiad ar feil wyneb-llawn mewn adeiladau cyhoeddus, trafnidiaeth gyhoeddus ac wrth yrru cerbyn.

Gall menywod wisgo'r burqa am nifer o resymau, gan gynnwys gorfodaeth, fel yr oedd yn wir yn ystod rheolaeth gyntaf y Taliban yn Afghanistan.[4] Fodd bynnag, mae sawl gwlad wedi gwahardd ei ddefnyddio mewn mannau cyhoeddus yn llwyr neu'n rhannol.

Yn Ffrainc, yr Eidal, Denmarc, Awstria, y Swistir, Latfia, Bwlgaria, Sri Lanka, Moroco, Tiwnisia, Lwcsembwrg, Gwlad Belg a'r Iseldiroedd mae gwisgo burqa (a'r niqab) yn gyhoeddus yn anghyfreithlon. Ac mewn mwy o wledydd, mae'n anghyfreithlon mynd i mewn i adeilad llywodraeth, adeilad cyhoeddus, trafnidiaeth gyhoeddus, ysgolion, neu yrru cerbyd gyda burqa (neu niqab).

Cymru a'r bwrca

[golygu | golygu cod]

Mae'r arfer o wisgo'r bwrca mewn mannau cyhoeddus wedi ei thafod yng Nghymru ac ar draws Prydain. Hyd yma (2026) nid yw Llywodraeth y Deyrnas Unedig na Llywodraeth Cymru wedi gwahardd gwisgo'r bwrca. Nid yw'n debyg fod gan Lywodraeth Cymru yr hawl i ddedfrydu naill ffordd neu'r llall.

Dangosodd pôl yn 2011 fod 66 y cant o bobl Prydain yn cefnogi gwahardd y burqa ym mhob man cyhoeddus.[5] Fodd bynnag, cafodd gwaharddiad ar burqas ei wrthod gan y llywodraeth Geidwadol, ac yn 2018 dywedodd Theresa May "nad ydym yn cefnogi gwaharddiad ar wisgo'r gorchudd yn gyhoeddus".[6]

BERJAYA
Mae gwisgo'r bwrca wedi achosi anghytuno chwyrn, fel gwelir o'r murlun yma yn Sydney, Awstralia

Nid oes gan Lywodraeth Cymru na deddfwriaeth y DU unrhyw waharddiad cyffredinol ar wisgo'r burqa neu'r niqab mewn mannau cyhoeddus. Mae gwisgo dillad crefyddol yn cael ei ddiogelu o dan hawliau rhyddid crefyddol a mynegiant.

Fodd bynnag, mae yna reoliadau penodol yn ymwneud â'i wisgo mewn amgylchiadau lle mae angen gwirio hunaniaeth bersonol neu ddiogelwch:

Dibenion Adnabod: Gall gweithwyr proffesiynol, megis swyddogion ffiniau neu staff mewn ysbytai, ofyn i fenyw dynnu gorchudd wyneb dros dro os oes angen cadarnhau ei hunaniaeth yn erbyn pasbort neu ddogfen deithio.

Pwerau Heddlu: Mae gan yr heddlu’r hawl i ofyn i rywun dynnu gorchudd wyneb os ydynt yn credu y gallai gael ei ddefnyddio i guddio hunaniaeth mewn ardal sy'n destun gorchymyn stopio a chwilio. Os oes modd, mae'n rhaid i hyn ddigwydd mewn man preifat ac o flaen swyddog o'r un rhyw.

Polisïau Cyflogaeth: Mae gan sefydliadau unigol (fel yr NHS neu ysgolion) y rhyddid i osod eu codau gwisg eu hunain ar gyfer rhesymau iechyd, diogelwch, neu ymarferoldeb.[7]

Gweler hefyd

[golygu | golygu cod]

Dolenni allanol

[golygu | golygu cod]

Cyfeiriadau

[golygu | golygu cod]
  1. ↑ See for instance F. R. C. Bagley, "Introduction", in B. Spuler, A History of the Muslim World. The Age of the Caliphs, 1995, X; for a different view T. Dawson, "Propriety, practicality and pleasure : the parameters of women's dress in Byzantium, A.D. 1000-1200", in L. Garland (ed.), Byzantine women: varieties of experience 800-1200, 2006, 41-76.
  2. ↑ Budge, Sir Ernest Alfred Wallis (1902). The Nile: Notes for Travellers in Egypt (yn English). Thos. Cook & Son. t. 207.CS1 maint: unrecognized language (link)
  3. ↑ "Do women have to wear niqaab?" (yn Saesneg). Islam QA. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 12 Mehefin 2018. Cyrchwyd 23 Awst 2010.
  4. ↑ Sullivan, Rory (16 Awst 2021). "What rules will the Taliban impose on women in Afghanistan?". The Independent (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 16 Awst 2021. Cyrchwyd 17 Awst 2021.
  5. ↑ "Two-thirds Brits want burqa ban". YouGov. 14 April 2011. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 15 May 2012. Cyrchwyd 16 April 2011.
  6. ↑ "Boris Johnson faces criticism over burka 'letter box' jibe". BBC. 6 April 2018. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 6 Awst 2018. Cyrchwyd 6 Awst 2018.
  7. ↑ "What are the rules on burkas and niqabs in the UK?". Gwefan Full Fact. 10 Awst 2018.
BERJAYA Eginyn erthygl sydd uchod am Islam. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.
BERJAYA Eginyn erthygl sydd uchod am ddillad. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Burqa&oldid=15305266"