Ambrazura
Ambrazura (fr. embrasure) – otwór strzelniczy, przez który wystawia się lufę karabinu lub działa podczas prowadzenia ognia. Termin ten stosuje się w odniesieniu do fortyfikacji lądowych oraz uzbrojonych jednostek pływających.
W fortyfikacjach
[edytuj | edytuj kod]
Ambrazura to otwór w ścianie lub sklepieniu obiektu fortyfikacyjnego. Otwór ten może być przeznaczony dla broni strzeleckiej lub artyleryjskiej. Najczęściej jest w postaci leja zbiegającego się do wnętrza pomieszczenia, aby można było prowadzić ogień pod możliwie najszerszym kątem, a jednocześnie aby lufa była osłaniana przed ogniem z boków oraz odłamkami. Dodatkowo wnętrze leja może zawierać schodki zamiast gładkiej powierzchni, aby nie skupiać ognia przeciwnika trafiającego w obręb ambrazury. Ambrazura stanowi najcieńsze miejsce w systemie umocnień, dlatego też może być dodatkowo wzmocniona. Nad ambrazurą znajduje się zwykle system wentylacyjny dla odprowadzania dymu i spalin.
Na okrętach
[edytuj | edytuj kod]
Na dawnych żaglowcach ambrazury (inaczej: furty działowe) były charakterystycznym elementem wielu jednostek. Były to otwory wycięte w burcie, najczęściej kwadratowe, zamykane pokrywami, przez które wystawiało się lufę działa przed oddaniem strzału. Do początku XVI wieku artyleria na okrętach żaglowych umieszczana była wysoko w kasztelu dziobowym i rufowym, a lufy dział wystawiano przez wycięcia w nich, lecz nie były to jeszcze zamykane furty działowe w późniejszym znaczeniu[1]. Wynalazek furt działowych umożliwił umieszczenie silnych baterii dział niżej w burtach na pokładach działowych, a tym samym wykształcenie się wyspecjalizowanych okrętów wojennych, różnych konstrukcyjnie od statków[1]. Uważa się, że po raz pierwszy zastosowano furty działowe we francuskim galeonie „La Charente” z 1501 roku[1].
Normalnie działa były schowane w całości wewnątrz jednostki, a ambrazury zamknięte szczelnymi pokrywami, aby pokład nie był zalewany wodą. Podczas rejsu pokrywy były dodatkowo uszczelniane pakułami konopnymi i tłuszczem[2]. Pokrywy te zawieszone były na zawiasach na górnej krawędzi i unoszone na zewnątrz do góry, za pomocą sznurów mocowanych do pierścieni na zewnątrz pokryw[2]. Typowo pokrywy miały też mniejsze zamykane otwory wentylacyjne[2]. Pod koniec XVIII wieku zaczęto też stosować dwuczęściowe pokrywy z wycięciem na lufę dla górnych baterii[2]. Lufę działa należało przed oddaniem strzału wysunąć poza burtę, aby wystrzał nie zadymił wnętrza pokładu i nie podpalił burty, a towarzyszący mu podmuch nie porwał i nie wyrzucił do wody drobnych przedmiotów znajdujących się w bezpośredniej bliskości działa. Po oddaniu strzału działo cofało się i było hamowane na specjalnych linach zwanych taliami.
Ambrazury nadawały zarówno okrętom wojennym, jak i statkom handlowym (najczęściej również, choć słabiej, uzbrojonym) odpowiednio groźny wygląd, stąd często liczba ambrazur była większa niż liczba dział. Ambrazury były ustawione w rzędzie tworząc na burcie pas bateryjny malowany czasami (szczególnie w XIX w.) odmiennie od reszty poszycia. Niegdyś okręty wojenne określano po liczbie pasów bateryjnych i dzielono według nich na: jedno-, dwu-, trzy- i czteropokładowce.
Ostatnimi okrętami wyposażonymi w ambrazury były pancerniki kazamatowe (początek XX wieku), na których artyleria była umieszczona w osobnych, opancerzonych pomieszczeniach.
Nawiązania
[edytuj | edytuj kod]Stylizacja na ambrazury jest modna do dziś i można ją spotkać na niektórych żaglowcach pod postacią imitacji ambrazur malowanych na burtach. Spośród większych jednostek współczesnych malowane są w ten sposób m.in.: jeden z największych obecnie żaglowców świata – „Kruzensztern”, zwodowany w 2001 r. „Prince William”, „Simon Bolivar” z Wenezueli, francuski „Belem”.
Namalowane ambrazury miał polski żaglowiec szkolny z I poł. XX wieku „Lwów”[3][4], jednak później został przemalowany całkowicie na biało[5]. Białe poziome pasy namalowane na wysokości bulajów na czarnych burtach brygantyny „Kapitan Głowacki” przypominają ambrazury.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Dodonow 2014 ↓, s. 39-40.
- ↑ a b c d Dodonow 2014 ↓, s. 42-43.
- ↑ Borchardt 1968 ↓, s. 354.
- ↑ Jan Piwowoński: Flota spod biało-czerwonej. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1989, s. 75. ISBN 83-10-08902-3.
- ↑ Borchardt 1968 ↓, s. 357.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- PWN Leksykon. Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13506-9.
- Karol Olgierd Borchardt: Znaczy Kapitan. Wyd. V. Gdynia: Wydawnictwo Morskie, 1968.
- Władimir Dodonow. Orudijnyje porty. „Arsienał-Kollekcyja”. Nr 12/2014 (30), s. 39-44, grudzień 2014. Moskwa. (ros.).
