Libitina
Libitina (Lĭbĭtīna, -ae) apud Romanos fuit dea exsequiarum, in cuius templo locabantur et venibant ea quae ad sepulturam pertinebant et tabulae mortuorum curabantur[1]. Qui hoc munere fungebantur "Libitinam exercere"[2] aut "libitinam facere"[3] dicebantur et libitarii nomen eis erat[4]. Item et lectus mortuorum[5] et locus ubi condebantur nomen libitinam susceperunt. Libitina forsitan a verbo libet vel līber dicta est.[6] Aliud nomen ei erat Lubentina et cum Venere coniuncta erat per etymologiam ex 'libidine'[7], unde a quibusdam Venus infernalis facta est. Quae fortasse tamen duae deae separatae initio fuerunt.
De templo
[recensere | fontem recensere]In luco Libitinae (fortasse in monte Esquilino ubi erat antiquissimum coemeterium) fuit templum Veneris Lubentinae cuius festum mense Augusto Vinalibus Rusticis celebrabatur[8]. Quae primum vicinitas fuit mox identitas facta est.
De usu poetico nominis
[recensere | fontem recensere]In poësi Latina Libitina metaphorice mortem designabat ut in hoc Horatii versu:
- autumnusque gravis, Libitinae quaestus acerbae[9]
Vel simili modo in Carminibus:
- Non omnis moriar multaque pars mei
- vitabit Libitinam;[10]
Aut apud Iuvenalem:
- ...nam si Libitinam euaserit aeger,
- delebit tabulas...[11]
Notae
[recensere | fontem recensere]- ↑ Dion. Hal. IV,15,5 qui illum morem ad regem Etruscum Servium Tullium refert.
- ↑ Valerius Maximus V.2.10.
- ↑ CIL 1, 593
- ↑ Seneca, De Beneficiis VI.38.4.
- ↑ Martialis X.97: Dum levis arsura struitur Libitina papyro...
- ↑ Lewis & Short, s.v. "Libitina.
- ↑ Varro, De lingua Latina VI.47: Venus Libentina et Libitina. Dea Lubentia a Plauto in Asinaria v. 268 memoratur.
- ↑ R. Schilling (1954) p.203 ex Festo.
- ↑ Sermones II.6.19 (vide etiam scholium ad locum). Cf Suetonius, Nero 39: pestilentia unius autumni, quo triginta funerum milia in rationem Libitinae venerunt.
- ↑ Carmina III.30.7.
- ↑ Satura XII.122-3.
Fontes
[recensere | fontem recensere]- Arnobius, Adversus nationes IV.9
- Augustinus Hipponensis, de Civitate Dei IV.8.155
- Cicero, De natura deorum II.61
- Dionysius Halicarnassensis, Antiquitates Romanae IV.15
- Plutarchus, Vita Numae XII.2 et Quaestiones Romanae 23: Διὰ τί τὰ πρὸς τὰς ταφὰς πιπράσκουσιν ἐν τῷ τεμένει τῷ Λιβιτίνης, νομίζοντες Ἀφροδίτην εἶναι τὴν Λιβιτίνην;
- Servius, In Aeneidem I.720
- Titus Livius XL.19
Plura legere si cupis
[recensere | fontem recensere]- G. Freyburger, "Libitine et les funérailles", in: F. Hinard, La mort au quotidien dans le monde romain, De Boccard, 1995: 213-222 Recensio critica
- François Hinard et Jean Christian Dumont (cur.), Libitina. Pompes funèbres et supplices en Campanie à l'époque d'Auguste, De Boccard, 2003 Recensio critica
- Libitina e dintorni. Libitina e i luci sepolcrali. Les leges libitinariae campane. Iura sepulchrorum : vecchie e nuove iscrizioni. Romae, Quasar, 2004 Recensio critica
- Daniele Miano, "Love, Death, and Funerals in Ancient Rome: on the Goddess Libitina", Mortality, 2022: 1-12
- Gilbert-Charles Picard, "La Vénus funéraire des Romains" in Mélanges de l'école française de Rome, 1939: 121-135
- Walter Scheidel, "Libitina's bitter gains: seasonal mortality and endemic disease in the ancient city of Rome", Ancient Society, 1994: 151-175
- Robertus Schilling, La religion romaine de Vénus depuis les origines jusqu'au temps d'Auguste (Bibliothèque des Écoles françaises d'Athènes et de Rome, fasc. 178), De Boccard, 1954: 202-6
Nexus externi
[recensere | fontem recensere]- Libitina in Le Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines de Daremberg et Saglio.
