Litvanci
litvanski: lietuviai | |
|---|---|
 | |
| Ukupno stanovništva | |
| oko 4,2 miliona[1] | |
| Regije sa značajnim stanovništvom | |
| Litvanija | 2.378.118 (2021) |
| Sjedinjene Američke Države | 711.089 (2020) |
| Ujedinjeno Kraljevstvo | 212.000 (2018) |
| Brazil | 200.000 (2002) |
| Irska | 75.000 (2021) |
| Norveška | 62.239 (2014) |
| Njemačka | 59.285 (2016) |
| Poljska | 50.406 (2023) |
| Španija | 42.973 (2022) |
| Kanada | 34.846 (2014) |
| Australija | 22.012 (2021) |
| Argentina | 20.000 |
| Bjelorusija | 19.954 (2014) |
| Rusija | 19.091 (2014) |
| Danska | 17.991 (2022) |
| Švedska | 17.396 (2022) |
| Ukrajina | 16.429 (2023) |
| Latvija | 13.230 (2021) |
| Estonija | 10.119 (2022) |
| Jezici | |
| litvanski | |
| Religija | |
| pretežno rimokatolici[2] | |
| Vezane etničke grupe | |
| Latvijci drugi Balti | |
Litvanci (litvanski: lietuviai) jesu indoevropski narod baltičke jezičke i kulturne tradicije te većinski narod Litvanije. Govore litvanski jezik, jedan od dvaju živih baltičkih jezika, zajedno s latvijskim.[3][4] Prema podacima popisa stanovništva iz 2021, u Litvaniji je živjelo 2,378 miliona Litvanaca, odnosno 84,6% ukupnog stanovništva zemlje.[1]
Kratka historija
[uredi | uredi izvor]Litvanci su historijski proistekli iz baltičkih plemenskih skupina koje su naseljavale prostor istočnog Baltika. U srednjem vijeku oblikovali su vlastitu državnu tradiciju u okviru Velike Kneževine Litvanije, koje je u 14. i 15. stoljeću postalo jedna od najvećih država Evrope.[4][5]
Nakon unije s Poljskom i kasnijeg razvoja Poljsko-Litvanske unije, litvansko plemstvo bilo je snažno izloženo poljskom kulturnom utjecaju, ali je litvanski jezik ostao važan u etnografskim područjima zemlje.[2][5] U 19. stoljeću, pod vlašću Ruskog Carstva, razvija se moderni litvanski nacionalni pokret.[4]
Litvanija je 16. februara 1918. proglasila nezavisnost, a obnovu državne nezavisnosti parlament je proglasio 11. marta 1990; SSSR ju je priznao 6. septembra 1991.[2][6] Iskustvo sovjetske i nacističke okupacije, deportacija i ratnih gubitaka ostavilo je dubok trag u kolektivnoj memoriji Litvanaca.[2]
Genetika
[uredi | uredi izvor]Savremena populacionogenetička istraživanja opisuju Litvance kao relativno homogenu populaciju s dugim kontinuitetom naseljenosti na prostoru današnje Litvanije. Jedna studija navodi da je savremena litvanska populacija nastala složenim miješanjem nekadašnjih baltičkih skupina uz određene doprinose ugrofinskih i slavenskih populacija te da domicilno stanovništvo od neolita nije bilo zamijenjeno novim populacijama u cijelosti.[7]
Novija istraživanja koja zajedno razmatraju populacije Litvanije i Latvije zaključuju da baltičke populacije dijele tri glavne genetičke komponente povezane s naslijeđem evropskih lovaca-sakupljača, neolitskih populacija i kasnijih stepskih migracija. U istim analizama Litvanci i Latvijci pokazuju visoku međusobnu srodnost i bliskost nekim susjednim populacijama sjeveroistočne Evrope.[8] Takvi nalazi opisuju historiju populacije, ali ne određuju sami po sebi jezički, kulturni ili politički identitet naroda.
Kultura i običaji
[uredi | uredi izvor]Posebno mjesto u litvanskom identitetu imaju horsko pjevanje i veliki festivali pjesme i plesa. U Litvaniji se takvi festivali održavaju u savremenom obliku kao masovne nacionalne manifestacije, a tradicija baltičkih festivala pjesme i plesa upisana je na UNESCO-vu listu nematerijalne kulturne baštine čovječanstva.[9][10]
Među posebnim oblicima tradicionalne muzike izdvajaju se sutartinės, višeglasne litvanske pjesme karakteristične naročito za sjeveroistočni dio zemlje. UNESCO ih je 2010. uvrstio na Reprezentativnu listu nematerijalne kulturne baštine čovječanstva.[11][12]
Važan sezonski običaj među Litvancima jesu Joninės ili Rasos, praznik ljetnog suncostaja koji se obilježava 24. juna. S njim su povezani krijesovi, vijenje cvjetnih vijenaca, narodne pjesme, noćna okupljanja i potraga za mitskim „cvijetom paprati”.[2][13] U svakodnevnoj kulturi važnu ulogu imaju regionalna narodna nošnja, rezbarstvo, križarstvo i tradicionalna kuhinja, dok je rimokatolicizam ostao važan historijski činilac litvanskog identiteta.[2][10]
Reference
[uredi | uredi izvor]- 1 2 "Nationality, native language and religion". Official Statistics Portal of Lithuania. State Data Agency. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- 1 2 3 4 5 6 "Lithuania". Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- ↑ "Lithuanian". Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- 1 2 3 "History of Lithuania". Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- 1 2 "Lithuania: History". Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- ↑ "Lithuania: Independence restored". Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- ↑ Urnikytė, Asta; Flores-Bello, Alonso; Mondal, Mayukh (2019). "Patterns of genetic structure and adaptive positive selection in the Lithuanian population from high-density SNP data". Scientific Reports. 9 (1). doi:10.1038/s41598-019-45746-3.
- ↑ Daniūtė, Gabrielė; Urnikytė, Asta; Kučinskas, Vaidutis (2024). "Populations of Latvia and Lithuania in the context of some Indo-European and non-Indo-European speaking populations of Europe and India: insights from genetic structure analysis". Frontiers in Genetics. 15. doi:10.3389/fgene.2024.1493270.
- ↑ "Lithuanian Song Celebration". Lithuania Travel. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- 1 2 "Lithuania - Intangible Cultural Heritage". UNESCO. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- ↑ "Sutartinės, Lithuanian multipart songs". UNESCO. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- ↑ "Lithuania: Education". Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 6. 4. 2026.
- ↑ "Midsummer in Lithuania". Lithuania Travel. Pristupljeno 6. 4. 2026.
